Ik zet er een grote Curryworst op dat Merkel weer bondskanselier wordt

Beeld afp

In Duitsland hoeven de Bondsdagverkiezingen in september niet eens meer gehouden te worden. Ik zet er een grote Currywurst op dat Angela Merkel met twee vingers in haar neus voor de vierde keer bondskanselier wordt. Haar rechts-populistische concurrent, AfD, hangt in de touwen. Die is onderling verdeeld geraakt door twisten over leiderschap en koers.

Even leek Merkel in het nauw gedreven te gaan worden door de nieuwe opgehypte leider van de SPD, Sankt Martin Schulz. Er ontstond een heuse Schulz-manie, toen hij het overnam van de toenmalige leider, nu minister van Buitenlandse Zaken, Sigmar Gabriel op een dieptepunt in de peilingen. Schulz werd als nieuwkomer in Berlijn, met zijn emotioneel-demagogische stijl, zijn 100 karaats pro-Europese agenda en zijn koerswending richting Soziale Gerechtigkeit, tot hét alternatief voor Angela Merkel gebombardeerd. De remedie tegen de Merkel-moeheid die hier en daar wel degelijk te bespeuren is. Wat wil je ook na 12 jaar?

Maar Schulz' populariteitscurve daalde even snel als-ie gestegen was. Even was hij als persoon populairder dan Merkel. Even stond de SPD nek aan nek met de CDU. Tot de regionale verkiezingen in Saarland, Sleeswijk-Holstein en Noordrijn-Westfalen. Toen kwam de Schulz-reality test. Die eindigde in een rode kater.

Sindsdien is er weer een grote voorsprong voor Merkel en haar CDU, en is de ontreddering teruggekeerd bij de SPD, de geplaagde juniorpartner van CDU/CSU in de Grote Coalitie. Die voorsprong geven de christen-democraten niet meer uit handen. Zeker niet in Duitsland waar het avontuur en het onverwachte geen deel uitmaken van de dominante politieke cultuur van 'Weiter so' en 'Keine Experimente'.

Wat deze recente ontwikkelingen laten zien, is dat in Duitsland, sterker nog dan in Frankrijk en Nederland, een halt toegeroepen is aan de nationaal-populistische opstand tegen het establishment. Premier Rutte sprak in dit verband over de kwartfinale in Nederland, de halve finale in Frankrijk en de finale in Duitsland. Die finale in Berlijn is dus al gespeeld voordat ie begonnen is. Ging dat bij Ajax woensdag in Stockholm ook maar zo!

Verder lijkt het plotseling verdwijnen van het Schulz-Effekt de neergang van de sociaal-democratie in Europa te bevestigen. De sociaal-democratie lijdt het meest onder de krachten van politiek wantrouwen, toenemende ongelijkheid, populisme en contra-populisme. Die partijen hebben historisch misschien ook wel te veel transformaties doorgemaakt: van arbeiderspartijen naar hippie-partijen, naar neoliberale migrantenpartijen.

Er is een crisis in zekerheid, houvast, en onderlinge solidariteit. Banken zijn 'too big to fail', maar jonge generaties en ouderen zijn slachtoffer van de versobering van de verzorgingsstaat. Daar komt geen sociaal-democratie mee weg. Als sterk het gevoel leeft dat het naoorlogs sociaal contract niet meer voor iedereen geldt, is men minder bereid tot solidariteit buiten eigen kring. Men wil wel solidair zijn met vluchtelingen, maar niet met nepvluchtelingen of met vluchtelingen die zich misdragen in het opvangland. Men wil wel solidair zijn met Grieken en Fransen, maar niet als de zuidelijke rijken belastingvrij door het leven banjeren. De sociaal-democratie is slachtoffer van een mede door haar zelf veroorzaakte 'solidariteitscrisis'.

Dat blijkt ook uit de verkiezingsanalyse van Noordrijn-Westfalen. Het CDU heeft die verkiezingen in het dichtsbevolkte Bondsland van Duitsland gewonnen op basis van twee Duitse politieke kernbegrippen: Wirtschaftskompetenz en Innere Sicherheit. Mensen kozen voor de CDU van Merkel vanwege economische betrouwbaarheid en (culturele) veiligheid. In tijden van onzekerheid over toekomst en identiteit helt de kiezer hiernaar over. De christen-democraten hebben dat beter door dan de sociaal-democraten. Het CDU beseft op welke onderstroom van populisme het opereert.

Het Mirakel Merkel heeft het dus toch 'geschafft'. Ondanks haar bijna-wankelen in 2015, het jaar van de vluchtelingencrisis, waarna ze gered werd door grenssluitingen en opdrogende vluchtelingenstromen, heeft ze het voor elkaar gekregen opnieuw baken van houvast en zekerheid te zijn. In een Duitsland dat nog altijd oog in de orkaan is in een verder instabiele, wanordelijke wereld.

Daarmee lost Merkel haar geheime belofte aan oud-president Obama in. Om nog één keer, desnoods tegen haar eigen zin in, bondskanselier te worden. Juist nu, omdat in het Witte Huis rauw narcisme en politieke chaos regeren.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.