Analyse

'Ik zei hem zijn handen zichtbaar te houden!'

Opnieuw twee gevallen van blanke agenten die in de VS een zwarte man doodschieten. Schiet de politie te snel op zwarte mannen? Hoe komt dat? En wat wordt er tegen gedaan?

Politieagenten schieten dinsdag straathandelaar Alton Sterling (37) dood in Baton Rouge.Beeld Reuters

Opnieuw zijn in twee zwarte Amerikanen tijdens een aanhouding doodgeschoten door witte politiemannen. Videobeelden van de excessen hebben opnieuw tot woede en wanhoop geleid in Amerikaanse steden.

Er kunnen dus weer twee namen en twee plaatsen worden toegevoegd aan de lijst die twee jaar geleden begon met Eric Garner in New York. Michael Brown, Tamir Rice, Eric Harris, Walter Scott, Freddie Gray; New York, Ferguson, Cleveland, Tulsa, North Charleston, Baltimore: zwarte mannen die stierven tijdens een arrestatie door witte politiemannen. Dit zijn alleen de prominentste incidenten, die meestal tot ophef leidden omdat ze werden gefilmd.

In totaal kwamen afgelopen jaar 1134 Amerikanen om door toedoen van de politie, de meesten door kogels. Dat komt neer op 35 doden per miljoen inwoners. In Nederland ligt dat aantal op ongeveer 0,18; dat is bijna tweehonderd keer zo laag.

Woensdagavond werd in St. Paul, Minnesota, de 32-jarige Philando Castile in een auto neergeschoten door een politieman. Hij was aangehouden wegens een kapot achterlicht. Zijn vriendin, Lavish Reynolds, filmde het incident vanaf het moment dat Castile bloedend in zijn stoel hing. Ze stuurde de beelden live via Facebook de wereld in.

In het raampje van het portier is het pistool van de politieman te zien, gericht op Castile.

'Fuck!', klinkt de overslaande stem van de agent. 'Ik zei hem nog er niet naar te grijpen! Ik zei hem zijn handen zichtbaar te houden!'

'Je zei hem dat hij zijn ID moest pakken, sir', zegt Reynolds. 'Je zei hem dat hij zijn rijbewijs moest pakken.'

Dan weer geschreeuw van de agent, en de kalme stem van Reynolds. 'Ja, dat doe ik sir, ik houd mijn handen waar ze zijn.' Reynolds wordt gearresteerd, en Castile zal even later in het ziekenhuis overlijden. Volgens Reynolds had haar vriend een vergunning om een wapen te dragen.

Een dag eerder werd in Baton Rouge, de hoofdstad van Louisiana, de 37-jarige cd-verkoper Alton Sterling doodgeschoten terwijl hij door twee politiemannen op de grond werd gedrukt. De agenten waren afgekomen op een mededeling van een dakloze dat hij met een vuurwapen was bedreigd voor een supermarkt. Sterling zou hem hebben willen wegjagen, om van hem af te zijn.

Twee omstanders, onder wie de winkelier en een lid van een lokale organisatie die straatgeweld filmt, maakten videobeelden van de arrestatie. Op de beelden is te zien hoe twee agenten Sterling hardhandig op de grond gooien. 'Hij heeft een pistool! Pistool', zegt iemand, en dan klinken er schoten. Een van de agenten op Sterling rolt van hem af, er wordt een rode vlek zichtbaar op de borst van het slachtoffer. De ander pakt iets uit Sterlings rechterzak. Sterling sterft ter plekke.

Beeld AP

De schutters zijn in beide gevallen op betaald verlof gestuurd. De gouverneur van Louisiana, John Bel Edwards, noemde de videobeelden van Sterlings dood 'schokkend', en heeft het onderzoek overgedragen aan de burgerrechtenafdeling van het ministerie van Justitie. Ook gouverneur Mark Dayton van Minnesota heeft aangedrongen op een federaal onderzoek. Bij eerdere politieschietpartijen werd het onderzoek door het lokale politiekorps gedaan, met vertragingen en dubieuze conclusies als gevolg.

De incidenten leidden tot luidruchtige protesten, maar geen geweld. In verschillende Amerikaanse steden werden wakes gehouden.

Na eerdere dodelijke schietpartijen door de politie zijn in verschillende steden maatregelen genomen. In North Carolina is na de dood van Walter Scott een wet aangenomen die alle agenten verplicht een camera op het lichaam te dragen. De strengere monitoring van de politiepraktijk heeft er mogelijk toe geleid dat agenten terughoudender zijn geworden bij de handhaving, het zogeheten Ferguson-effect.

Dat er in Amerika zo veel meer doden vallen bij aanhoudingen is deels te wijten aan het wijd verspreide wapenbezit. Agenten kunnen ook worden getroffen; in 2015 stierven 42 politiemannen door kogels.

Dat zwarte mannen relatief vaak worden gedood is een feit: ze worden, gezien hun aandeel in de bevolking, drie keer zo vaak slachtoffer van politiekogels als blanke mannen. Andere onderzoekers vergelijken het aandeel van door de politie gedode zwarte mannen (30 procent van het totale aantal slachtoffers) met het aandeel door zwarte mannen gedode politieagenten (44 procent van het totaal aantal daders). 'Die cijfers kijkt is liggen die meer in elkaars lijn', aldus onderzoeker Fritz Umbach van het John Jay College of Criminal Justice in New York. 'Maar elke politiedode is een tragedie. Statistiek en Black Lives Matter hebben allebei gelijk: het zijn in zekere zin twee verschillende waarheden die naast elkaar bestaan.'

Een politieman schiet in Minnesota op de 32-jarige Philando Castile. Hij moest stoppen vanwege een defect achterlicht.
Een politieman schiet in Minnesota op de 32-jarige Philando Castile. Hij moest stoppen vanwege een defect achterlicht.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden