interviewliane den haan

‘Ik zeg: ga nou eens structurele oplossingen bedenken. Dat gebeurt gewoon niet’

Liane den Haan, lijsttrekker van 50Plus: ‘Op school kwam ik altijd in de problemen omdat ik opkwam voor klasgenoten met wie iets aan de hand was.’ Beeld Rebecca Fertinel
Liane den Haan, lijsttrekker van 50Plus: ‘Op school kwam ik altijd in de problemen omdat ik opkwam voor klasgenoten met wie iets aan de hand was.’Beeld Rebecca Fertinel

Liane den Haan (53), voormalig directeur van ouderenbond Anbo, heeft de koers van 50Plus verlegd: breder, niet alleen gericht op de ouderen van nu. ‘Je moet alle leeftijdsgroepen een eerlijk pensioen geven.’

Een 50Plus dat niet langer alleen tegen maar ook vóór is, en waarmee zelfs te praten valt over een eerlijker pensioensysteem en het hand­haven van de huidige AOW-leeftijd. Het is nogal wat, wat Liane den Haan tussen het gebak en de chocolaatjes door belooft. Een volledige breuk met de politiek die 50Plus in de tien jaar sinds de oprichting heeft bepleit: voor minder wilde Den Haan (53) haar baan als directeur van ouderenbond Anbo niet opzeggen.

Haar eerste antwoord was dan ook een resoluut nee, toen 50Plus-voorzitter Jan Nagel haar in augustus vroeg lijsttrekker te worden. Ook voor haar kwam dat verzoek volledig uit de lucht vallen, vertelt ze aan de eettafel van haar monumentale woning in Woerden. Ze was niet eens lid van 50Plus. ‘Ik dacht dat Jan Nagel met me wilde praten over de standpunten die Anbo graag in het 50Plus-programma wilde zien. Dus ik nam mijn position papers mee en begon vrolijk over onze speerpunten te praten. Toen zei hij ineens: ‘Maar daar wil ik het niet over hebben. Ik wil graag dat jij Henk Krol opvolgt.’’

Na een verleden als raadslid voor D66 en Progressief Woerden was ze in eerste instantie niet erg gecharmeerd van 50Plus. ‘Een one-issuepartij, die alleen maar hamerde op het verhogen van de pensioenen en alleen opkwam voor de huidige gepensioneerden. Het was allemaal deel­belang en de toonzetting was altijd negatief. De partij kwam met weinig oplossingen. Ik vond de agenda van 50Plus veel te beperkt.’

Wie denkt dat Jan Nagel na zo’n ­negatieve reactie opgeeft, kent Jan Nagel niet. De 50Plus-voorzitter en senator Martine Baay vroegen Den Haan in een tweede gesprek wat zij wilde veranderen aan het partijprogramma – haar gedachten mocht ze de vrije loop laten. ‘Ik zei dat ik de agenda zou willen verbreden naar veiligheid, wonen, gezondheid, welzijn en welbevinden, dat soort dingen. Toen zeiden zij: ‘Maar dat zouden wij eigenlijk óók willen.’

Dus neemt Den Haan na vijftien jaar alsnog afscheid van Anbo, haar leaseauto en een flink deel van haar salaris voor een ongewis avontuur in de politiek. Haar uitgangspositie is verre van ideaal. 50Plus staat op 1 tot 3 zetels in de peilingen, fors minder dan de 10 virtuele zetels van voor Krols vertrek. De interne ruzies van vorig jaar tussen Krol, de nieuwe fractievoorzitter Corrie van Brenk, Jan Nagel en diens voorganger Geert Dales hebben het imago van de partij geen goed gedaan.

Wat wilt u absoluut in het regeerakkoord hebben als u deelneemt aan de formatie?

‘In ieder geval veel aandacht voor de woningmarkt. Prettig en betaalbaar wonen is voor iedereen belangrijk, maar voor bijna niemand realiseerbaar. Voor jongeren niet en voor ouderen niet. Dat komt doordat we niet genoeg woningen voor ouderen bouwen. Als ouderen aan de achterkant kunnen doorstromen, komen er aan de voorkant ­woningen voor jonge gezinnen en starters vrij. Dus ik zou echt bouwen, bouwen, bouwen.

‘Ik zou ook nog wel een robbertje willen vechten over de uitwerking van het pensioenakkoord. Waarbij je, denk ik, alle leeftijdsgroepen een eerlijk pensioen kunt geven. Dat betekent dus niet dat je koste wat het kost moet indexeren voor gepensioneerden, als je daarmee de premies voor de werkenden gewoon sky high maakt.’

Vijf punten uit het partijprogramma

* Het geleden koopkrachtverlies van 20 procent door gepensioneerden dient de komende vier jaar ingehaald te worden.

* De indexatie (verhoging) van de pensioenen wordt na jarenlange stilstand hervat.

* AOW’ers krijgen net als werkenden vakantiegeld (8 procent) en een dertiende maand.

* Het eigen risico in de gezondheidszorg wordt verlaagd naar 200 euro.

* Er komen strengere straffen voor ­geweldsdelicten waarvan ouderen en mensen met een kwetsbare gezondheid slachtoffer worden.

In de aanloop naar 17 maart legt de Volkskrant partijprogramma's langs de meetlat van verbeeldingskracht, originaliteit en politieke haalbaarheid. Lees hier de analyse van het programma van 50Plus.

Kiezers stemmen op een ouderenpartij omdat die hun deelbelang het best behartigt. 50Plus-kiezers willen een hoger pensioen. Hoe gaat u dit genuanceerde verhaal aan uw achterban verkopen?

‘Als Anbo-directeur ben ik heel veel zaaltjes afgelopen om dit verhaal te toetsen. Daar zeggen ouderen in eerste instantie: ons pensioen moet omhoog. Dat snap ik. Maar als ik dan vraag: moet uw pensioen omhoog ten koste van uw kinderen en kleinkinderen, dan zeggen ze allemaal ‘nee’. Het is wel zo dat er bij een aantal fondsen kortingen dreigen, en dat korten heel vervelend is als je al een laag pensioen hebt. Dus die kortingen moeten we wel zien te voorkomen.’

In jullie verkiezingsprogramma staat dat het door gepensioneerden geleden koopkrachtverlies van de afgelopen twintig jaar in de komende kabinets­periode moet worden goedgemaakt. Dat is toch een indexatiebelofte?

‘Ja, maar niet koste wat het kost. Stel dat je 20 procent van de pensioenpot aan indexatie kunt verdelen. Dan kun je zeggen: dat moet allemaal naar de gepensioneerden. Maar je zou ook kunnen zeggen: dat moet evenredig verdeeld worden over gepensioneerden en werkenden.

‘We willen niet alleen de belangen behartigen van de huidige 50-plussers en niets voor toekomstige ouderen doen. Dat is korte­termijnpolitiek en daar heb ik een hekel aan. Want: hoe ziet de gezondheidszorg er over twintig jaar uit? En de woningmarkt en het pensioenstelsel? Op basis van zulke ­langetermijnverwachtingen moet je besluiten nemen.’

Kunt u het AOW-standpunt van 50Plus verduidelijken? ‘Een volledige AOW-uitkering op 65-jarige leeftijd’, staat daar. Wie dat leest, zou kunnen denken dat 50Plus de AOW-leeftijd wil verlagen naar 65. Maar daar pleit u niet voor, begrijpen wij.

‘Wij willen een flexibele AOW-leeftijd, opdat mensen iets eerder dan op hun 67ste kunnen stoppen met werken. Degenen die daarvoor kiezen krijgen dan wel een lagere AOW-uitkering. Alleen bepaalde groepen, zoals mensen met een zwaar beroep of met een laag inkomen, zouden vanaf 65 jaar recht moeten krijgen op volledige AOW-uitkering. De werkgevers moeten daar wat ons betreft aan meebetalen om dit mogelijk te maken. We willen de AOW daarnaast structureel verhogen met vakantiegeld en een dertiende maand.

‘De officiële AOW-leeftijd willen we op 67 jaar houden, want om het staatspensioen betaalbaar te houden moet de arbeidsproductiviteit van ouderen omhoog. Hoogopgeleide ouderen, zoals rechters, willen vaak ook langer doorwerken. Het automatisch leeftijdsontslag op de AOW-leeftijd, dat in sommige cao’s nog bestaat, willen we daarom schrappen.’

Waarom zijn jullie niet voor een volledige AOW-uitkering vanaf 65 jaar voor iederéén?

‘Omdat mensen met een hoger inkomen, zoals ikzelf, geen volledige AOW-uitkering nodig hebben om eerder te kunnen stoppen met werken. Zij kunnen dat meestal zelf wel financieren. Dit is dus een stukje solidariteit.’

Jullie willen zwaardere straffen voor geweldsmisdrijven tegen ouderen en mensen met een kwetsbare gezondheid. Hoe stelt u zich dat voor?

‘In het Wetboek van Strafrecht wordt ook geweld tegen kinderen veel zwaarder bestraft, omdat kinderen minder weerbaar zijn dan volwassenen. Het aantal gewelds­delicten tegen ouderen, zoals roofovervallen op straat, neemt de laatste jaren enorm toe. De slachtoffers zijn vaak niet-weerbare ouderen. Mensen met een scootmobiel, met een rollator, van wie een crimineel kan zien: die kan ik makkelijk aan. En mensen met een kwetsbare gezondheid.’

Hoe wilt u dat definiëren in het Wetboek van Strafrecht? Een ziekelijke 55’er kan kwetsbaarder zijn dan een vitale 85’er.

‘Dat is niet mijn deskundigheid. Dat moet de minister van Justitie maar bepalen met zijn of haar ambtenaren.’

Als u iets in uw verkiezingsprogramma zet, moet u een initiatiefwet kunnen indienen om dit programmapunt uit te voeren.

‘Mensen van wie je op het oog ziet dat ze niet weerbaar zijn. Dus mensen met een rollator, met een scootmobiel, mensen die een kwetsbare gezondheid hebben of in een rolstoel zitten.’

Dus niet álle ouderen. In uw verkiezingsprogramma staat gewoon ‘ouderen’.

‘Staat dat er? We bedoelen de niet-weerbare ouderen.’

Een groot vraagstuk is de betaalbaarheid van de zorg. Alle partijen willen de kosten in de hand houden, ook 50Plus. Maar de praktijk is weerbarstig. Het verlagen van de kosten lukt steeds maar niet.

‘Ik denk niet dat de praktijk weerbarstig is. Er is gewoon geen regie. Er zijn de afgelopen vier jaar eindeloos veel actieprogramma’s opgezet, tegen eenzaamheid bijvoorbeeld. Daar gaan honderden miljoenen naartoe, terwijl het allemaal incidentele oplossinkjes zijn. Zónde van het geld. Ik zeg: ga nou eens structurele oplossingen bedenken. Dat gebeurt gewoon niet. Dat heeft te maken met de korte politieke horizon. De minister van Volksgezondheid wil binnen één kabinetsperiode scoren. Dat is wat mij echt hopeloos frustreert in de politiek. Maar misschien word ik straks zelf ook wel zo. Ik heb tegen mijn woordvoerder gezegd: geef me dan een schop onder mijn hol.’

CV

Persoonlijk: Geboren op 24 augustus 1967 in Woerden. Ze is gescheiden en heeft drie kinderen. Twee wonen nog thuis.

Opleiding: Studie bedrijfskunde (na eerst een tijdje als verpleegkundige te hebben gewerkt).

2001-2004: Directeur COC Nederland.

2005-2020: Directeur ouderenbond Anbo.

2006-2010: Gemeenteraadslid voor D66 en later ­Progressief Woerden.

Waar komt uw politieke engagement vandaan? Komt u uit een politiek nest?

‘Nee. Mijn moeder was kapster en mijn vader baas bij een betonmortelfabriek. Zij waren niet politiek geëngageerd. Maar ik had op de middelbare school in Woerden leraren geschiedenis en maatschappijleer die dat wel waren en daar erg mooi over konden vertellen. Ik vond dat buitengewoon interessant.’

Op uw 38ste werd u Anbo-directeur. Een jong persoon voor een ouderenorganisatie.

‘Heerlijk. De leden in het land zeiden ‘meisje’ tegen me.’

Daarvoor was u bestuurder bij het COC, terwijl u heteroseksueel bent. Waarom zet u zich steeds in voor doelgroepen waartoe u zelf niet behoort?

‘Op school kwam ik altijd in de problemen omdat ik opkwam voor klasgenoten met wie iets aan de hand was. Kinderen die gepest werden, of die gezondheidsproblemen hadden. Ik vond dat ik voor hen in de bres moest springen. Ik denk nu nog steeds: er zijn een heleboel mensen die niet goed voor zichzelf kunnen opkomen. Dat moet ik dan maar doen, denk ik dan.’

Uw moeder woont bij u in huis. Vanwaar die stap?

‘Mijn oma is zes jaar geleden overleden in een ietwat treurig verpleeg­huis. Mijn moeder zei tegen mij: dat wil ik later echt niet. Nou mam, dat hoeft ook niet, zei ik toen. Je hebt altijd voor mij gezorgd, dan kom je bij mij. Boven heeft ze een keuken, een badkamer, een woon/slaapkamer en een toilet. Zondags eten we samen en verder doet ze alles zelf.’

U hebt bij 50Plus een forse koerswijziging afgedwongen. De kandidatenlijst is volledig vernieuwd. Maar u bent als lijsttrekker gekozen met slechts 52 procent van de stemmen. Uw mandaat is niet heel sterk. Is dat geen groot risico?

‘Er deden zes kandidaten mee aan de lijsttrekkersverkiezing, hè? Dan is 52 procent best veel.’

Corrie van Brenk, die het ‘oude’ 50Plus-geluid vertegenwoordigt, kreeg meer dan 40 procent van de stemmen.

‘42, ja. Maar Corrie is natuurlijk veel bekender binnen 50Plus. We hebben dit verkiezingsprogramma voorgelegd aan de leden en die hebben daar in grote meerderheid mee ingestemd.’

Van Brenk is nog steeds het gezicht van 50Plus in de Tweede Kamer. Zij voert de Kamerdebatten, terwijl ze het niet met uw partijkoers eens is.

‘Nu het verkiezingsprogramma is vastgesteld, moeten de zittende Kamerleden zich daaraan houden. Wie dat niet wil, houdt zich op de vlakte. Zo hoort dat tenminste.’

U hebt haar niet aan een touwtje. Zij is toch een beetje een ongeleid projectiel nu.

‘Wie weet wat ze nog gaat doen? Maar het zou netjes zijn een low profile te houden.’

Bij Anbo kwam u in conflict met een deel van de leden. Daar loopt u bij 50Plus mogelijk weer tegenaan. Oud-partijvoorzitter Geert Dales heeft een vernietigend boek geschreven over de conflictueuze cultuur in de partij. Heeft u zijn boek gelezen?

‘Zeker. Net als bij Anbo wordt die cultuur veroorzaakt door een harde kern van twintig tot dertig mensen. Het is een klein groepje dat heel hard schreeuwt, dat lekt, dat manipuleert en dat de partijcultuur ongezond houdt. Er begint nu een schil om mij heen te komen van mensen die dat niet meer willen. Dus dat groepje gaan we gewoon negeren. We laten ons daar niet door gijzelen.’

Meer interviews met lijsttrekkers

Er was de laatste tijd onrust binnen SGP. Maar, zegt Kees van der Staaij, ‘wij zijn nooit een partij van heiligen geweest’. Wat vindt hij van het coronabeleid van het kabinet? Zou hij zich laten vaccineren? En is samenwerking met Baudet en Wilders een optie? Lees hier het interview met hem.

Thierry Baudet raakte een hoop prominente leden en virtuele zetels kwijt na de recente machtsstrijd in zijn Forum voor Democratie, maar twijfelt niet aan zijn gelijk. ‘Als mensen het idee hebben dat wij allemaal halve nazi’s zijn, moeten ze niet op ons stemmen.’ Lees hier het interview met hem.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden