'Ik word kriebelig van feminisme'

Dat het vrouwenfestival Women Inc. in tien jaar tijd een begrip is geworden, is voor een flink deel te danken aan directeur Jannet Vaessen. Ze is het gezicht van een nieuwe generatie activisten: ze wordt 'kriebelig' van feminisme en 'slachtofferschap'. Ze straalt liever optimisme uit.

Jannet Vaessen.Beeld Jiri Buller

Het opmerkelijke aan Jannet Vaessen is dat ze, ofschoon vrouw in de voorhoede van de vrouwenbeweging, geen feminist is. Hartsvriendin Milvia Luijendijk: 'Ze is meer een humanist dan een feminist.' Nog een hartsvriendin, Alies Pegtel: 'Ze is een ontzettend leuke vrouw, maar o god, nee, Jannet is nooit iemand geweest die per se met vrouwenzaken bezig moest zijn.' Hoogleraar voortplantingskunde Bart Fauser: 'Ik noem haar feminist-nieuwe-stijl.'

Wat is dat? 'Dat is iemand die minder dwingend is. Wie duimschroeven aandraait, roept tegenreactie op. Jannet heeft de sociale intelligentie om precies te weten hoever je moet gaan.'

Women Inc., podium voor zaken die belangrijk zijn voor vrouwen, bestaat tien jaar. Donderdag is er groot feest in pakhuis De Zwijger in Amsterdam. Algemeen directeur Jannet Vaessen (45) is al tien jaar het gezicht van de organisatie. Uit het jaarverslag over 2014: 'Women Inc. is altijd positief.'

Carolien Gehrels, oud-wethouder van Amsterdam en sinds kort voorzitter van Women Inc.: 'Groepen als Wij vrouwen eisen, Baas in eigen buik - het was misschien nodig in de jaren zeventig en tachtig. Maar we leven nu in een andere tijd. Jannet is absoluut niet drammerig, ze zal niet het conflict zoeken, ze is optimistisch, ze is een kind van haar generatie.'

'Kriebelig'

Aan het ontstaan van Women Inc. lag niet een strategisch masterplan ten grondslag. Het was meer dat een paar dingen samenkwamen. Zo was er geld, doordat een scholingsinstituut op de Veluwe van de Rooie Vrouwen in de PvdA was verkocht. En een aantal min of meer gearriveerde vrouwen - Agnes Jongerius, Karin Adelmund, Lilianne Ploumen - liep rond met de vraag: hoe nu verder, hoe dragen we het verhaal over aan een nieuwe generatie?

'Er moest iets komen', stelt Agnes Jongerius vast, 'dat in ging tegen het normatieve kader van, laat ik nou maar zeggen Cisca Dresselhuys. Opzij (waarvan Dresselhuys hoofdredacteur was, red.) was in die jaren nog de maatstaf aller dingen. Dat voelde niet goed meer.

'Ieder van ons kende genoeg vrouwen die met leuke initiatieven bezig waren. Niet direct in de sfeer van de erkende vrouwenbeweging en toch waren het vrouwen met lef. Ze maakten zich druk over vrouwenvoetbal of over Franse chansons voor vrouwen of ook wel over vrouwen en zorg. Zo'n dertig founding mothers hebben toen gezegd: we willen een festival waar al die initiatieven zich kunnen laten zien.'

Men ging in zee met communicatiebureau Cultuurfabriek, met directeur Egbert Fransen. Toen wrijving ontstond tussen Fransen en de vrouwen schoof de directeur Jannet Vaessen naar voren. Ze had geschiedenis gestudeerd in Amsterdam, was haar professionele leven als documentairemaker begonnen en werkte als programmamaker bij Cultuurfabriek.

En zo is het gekomen.

Haar animo om Women Inc. in de steigers te zetten was matig, op z'n best. Ze werd 'kriebelig' van die feministen. Dat 'slachtofferschap' en dat 'normatieve'. Ze liet de opdracht een beetje sloffen.

CV

1969 geboren in Kampala, Oeganda

1988-1994 Universiteit van Amsterdam, geschiedenis en culturele antropologie

1994-1997 Programmamaker bij IDTV

1996-1997 Programmamaker bij de Humanistische Omroep

1997-2000 Opnameleider bij speelfilms van Eddy Terstall

2000-2005 Programmamaker bij Cultuurfabriek, Amsterdam

2005-2015 Algemeen directeur Women Inc.

2009-heden Lid van Worldconnectors, onder leiding van Herman Wijffels en Sylvia Borren.

Haar baas trok en duwde en tenslotte zag ze het licht: ze zou er een draai aan geven, ze zou niet gaan werken vanuit één voorgeprogrammeerd standpunt, maar ze zou verschillende visies en vormen verzamelen en iedereen zelf laten bepalen wat het beste past. En ook niet onbelangrijk: niet de problemen van vrouwen, maar de kracht van vrouwen werd haar kompas.

Uit alles spreekt dat ze wel een gelovige is, maar niet van de orthodoxe kant. Fanatiek is ze in haar werkdrift; in haar boodschap is ze gematigd.

Ze werkte mee aan een boek van Carolien Bijen, directeur bij het adviesbureau &samhoud. Het boek draagt de titel (S)Topvrouw; het beschrijft 'waarom het overgrote deel van de hoog opgeleide vrouwen in Nederland als stopvrouw eindigt en niet als topvrouw'. Bijen ziet het als een vorm van spilzucht: 'Ik vind het moeilijk te verkroppen dat vrouwen eruit stappen. Het is een verspilling van de talenten van vrouwen die iets hadden kunnen nalaten aan de wereld.'

Zet Vaessen ernaast en zoek de verschillen. Voorop bij haar staat keuzevrijheid. Of je bijvoorbeeld full time wilt werken als vrouw en/of moeder dan wel helemaal niet wilt werken: 'Zolang het een persoonlijke keuze is, en niet die van je baas of je partner, vind ik het prima.'

En: 'Uiteindelijk wordt een verandering geïncorporeerd door persoonlijke individuen, de 'gewone' mensen. Die vind ik het meest interessant, want zij bepalen uiteindelijk of ze hun gedrag wel of niet aanpassen.'

Of over de moeilijkheid voor groepen gehuwde vrouwen om betaald werk te vinden: 'Je kunt vrijwilligerswerk oppakken, maar je kunt ook dat wat je doet in je gezin breder inzetten. Voor je vrienden, voor de buurt. Ook die inzet wordt gewaardeerd en dat is even belangrijk als betaald werk.'

Agnes Jongerius: 'Ze is een voortrekkersrol gaan spelen zonder zich ogenblikkelijk tot feminist uit te roepen. Maar ze stelde wel de juiste vragen: waarom is de beloning voor een kinderoppas lager dan die voor een bewaker van een parkeerterrein? Waarom zijn er zo weinig faciliteiten voor het vrouwenvoetbal? Vanaf het begin was ze heel pragmatisch.'

Kunnen zwijgen

'Ze is een superverbinder' - voormalig vakbondsvoorzitter Agnes Jongerius over Jannet Vaessen. En inderdaad, Vaessen kan praten totdat, om met de dichter Nijhoff te spreken, overzijden die elkaar vroeger schenen te vermijden, weer buren worden. Des te intrigerender dat ze ook eindeloos kan zwijgen. Dat heeft ze geleerd; ze weet niet meer van wie, zei ze in NRC Handelsblad. 'Als je een bod op tafel legt, wees vervolgens stil. Degene die een stilte verbreekt, geeft toe. Ik vertel waar ik in geloof en zwijg vervolgens. Punt. Ik denk dat veel vrouwen stiltes laten vallen, moeilijk vinden en toch beginnen te praten, maar daarmee verzwak je wat je wilde zeggen.'

Koningin Máxima en Janette Vaassen tijdens de opening van het festival Women Inc.Beeld anp

Werkwijze

In het boek van Bijen staat een aantal 'tips van Jannet'. Bijvoorbeeld: 'Zoek netwerken die je verder brengen.' Zeg dat wel, mevrouw Vaessen! Er zijn vermoedelijk weinig mensen die de kunst van het één recht, één averecht, van het alles en iedereen aan elkaar breien, zo goed verstaan als zij. Onder vriendinnen gaat ze door het leven als 'Jan-netwerk'.

Ze is thuis in alle kringen en gezindten. Het criterium is even eenvoudig als ambitieus: wat heb ik aan deze figuur? Of - kleine variant - wat zou ik eventueel in de nabije toekomst kunnen hebben aan deze figuur?

Ze zoekt voorlopers op een bepaald thema, ze stelt samenwerking voor: hoe kunnen we elkaar de bal toespelen, hoe kunnen we ons onderwerp in de media krijgen. Ze kleeft. Ze zal als ze nul op het rekest krijgt, niet of amper van teleurstelling blijk geven. Ze zal aardig blijven en ze zal terugkomen en opnieuw terugkomen alsof niets de relatie heeft beschadigd en zij jou tot haar dierbaarste vriendinnen rekent. Op den duur zal het lonen. Op den duur kan je uit goed fatsoen niet anders meer dan met haar meegaan.

Carolien Gehrels: 'En uiteindelijk gaan onder haar leiding de schapen naar de kooi des avonds.'

Jannet Vaessen schreef in 2010 een open brief aan Job Cohen, toen deze partijleider van de PvdA werd. Ze hield hem voor hoe hij weerstand in bepaalde kwesties zou moeten overwinnen: 'Je zult ieder in zijn of haar eigen terminologie moeten overtuigen: tegenover christelijke collega's presenteer je het als een kwestie van fatsoen, bij D66 en GroenLinks doe je een beroep op redelijke argumenten, bij de PVV gebruik je heldere taal, voor de VVD maak je er een business case van.'

Het was alsof ze haar eigen werkwijze reproduceerde.

Women Inc. is zich inhoudelijk gaan beperken, om niet te fragmentariseren. Twee jaar geleden is gekozen voor twee thema's waarop voorlopig alle activiteit zich richt: vrouwen en geld en vrouwen en gezondheid.

Prof. dr. Bart Fauser was als vrouwenarts al een aantal jaren het verhaal aan het uitventen dat het onderscheid tussen man en vrouw in de gezondheidszorg verder reikt dan alleen maar de geslachtsverschillen. Bij hart- en longziekten, in het functioneren van brein en gewrichten - overal zijn er verschillen.

Fauser sprak overwegend tot dovemansoren. Totdat hij op Jannet Vaessen stuitte: 'Zij begreep de boodschap meteen.' In de nazomer van 2013 startte Women Inc. een campagne onder de titel 'Wij zijn de lul', om politiek en maatschappij onder de neus te wrijven dat de gezondheidszorg niet is ingericht op het vrouwelijk lichaam. Het lukte om het onderwerp op de agenda te krijgen van het ministerie van OC&W en nu is ook minister Schippers van Volksgezondheid om.

Fauser: 'Dokters slagen er zelden of nooit in om met één verhaal naar buiten te komen. Jannet is niet zo maar goed, ze is een ster. She gets things done. En daarbij is ze nog een onwijs leuk mens ook.'

Máxima

Ook een koningin kan zich thuis voelen bij WomenInc. Máxima hield begin dit jaar een toespraakje tijdens een brainstorm-bijeenkomst over vrouwen en zorg. Ze zei ondermeer: ‘Women Inc. is kritisch. Maar blijft altijd constructief. Women Inc. is bevlogen. Maar blijft wel met beide benen op de grond.’ Ze zei nog net niet: ‘Women Inc. is een beetje braaf.’ Máxima komt op de festivals, ze draagt de beweging een warm hart toe. Jannet Vaessen en de koningin kennen elkaar redelijk goed, al komt men niet op elkaars verjaardagen. Vaessen ziet in Máxima een rolmodel: ‘Ze heeft een enorme drive om positieve verandering te bewerkstelligen.’

Beeld anp

Onbevangen

Ze is altijd aardig; ze wil ook graag aardig gevonden worden. Agnes Jongerius: 'Ze kan niet met de vuist op tafel slaan. Het is niet het schoolkind dat vanaf de eerste schooldag de anderen van de schommel flikkert.'

Is ze soft? Dat vindt haar zus Florien 'een lastig woord'. Maar: 'Ze heeft een heel gevoelig hart.' Moet je niet vooral een vechter zijn in zo'n baan? Florien: 'Ze heeft een fluwelen vuist. Ze zal er nooit met gestrekt been in gaan. In de vrouwenbeweging kun je dan niet verbindend zijn. En dat is wat Jannet wil zijn. Ze wil niet dat de helft van de bevolking kan zeggen: daar heb je die schreeuwerds weer.'

Daarnaast is Jannet Vaessen ook en vooral onbevangen, vermoedelijk is dat nog haar grootste kracht. Ze stapt gewoon op iedereen af, maakt niet uit wie het is. Nimmer raakt haar balboekje vol.

Zusje Florien: 'O, die was er ook', zegt ze dan - een minister, een bestuursvoorzitter: 'heb ik gevraagd of we dit en dat niet samen kunnen doen.' Ze heeft het van thuis. Bij ons gold: je mag alles vragen, als je het maar op een vriendelijke manier doet.'

Voortgestuwd wordt ze door dadendrang. Vriendin Milvia Luijendijk herinnert zich een staand gezegde van Jannet's vader. Als deze meende dat er aangepakt moest worden, had hij een spreuk klaar van bijbelse allure: 'Strek dan uw knikkende knieën; opdat hetgeen kreupel is niet verergere, doch veeleer geneze.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden