'Ik wist dat er een sterke reactie zou komen'

Populaire of omstreden boekverfilmingen schrikken regisseur Stephen Daldry niet af. Dus ook Extremely Loud and Incredibly Close niet. 'Het is wat het is: een film over een familie die een traumatische ervaring moet verwerken.'

Waar was je op 11 september 2001? Een onschuldige vraag zou dat inmiddels toch moeten zijn. Eentje die iedereen bovendien graag beantwoordt - hoe nietszeggend het antwoord ook is, het maakt je toch even onderdeel van de wereldgeschiedenis.


Maar de Britse regisseur Stephen Daldry heeft er duidelijk geen zin in. In twee korte zinnen handelt hij het onderwerp af. Hij was in Londen aan het werk. Probeerde meteen zijn kennissen in New York te bellen. 'De reden dat ik er niet over wil praten... Kijk, mijn verhaal is niet belangrijker of meer uniek dan dat van een ander. Iedereen heeft zijn eigen persoonlijke herinneringen.'


Is hij het gewoon zat, deze vraag die hem in het publiciteitscircus in Amerika en nu vlak na de Europese première van Extremely Loud and Incredibly Close in Berlijn al zo'n honderd keer gesteld moet zijn? Wordt het te persoonlijk? Of kijkt hij wel uit om zich het 9/11-trauma nog meer toe te eigenen dan hij volgens sommigen al heeft gedaan met zijn verfilming?


Natuurlijk, Daldry is niet de eerste die een film maakt over de aanslagen. Maar Oliver Stones World Trade Center (2006) of Paul Greengrass' United 93 (2006) gingen over de gebeurtenis zelf, met heldhaftige mensen in de hoofdrol. Extremely Loud and Incredibly Close gaat over een 11jarig jongetje dat, ongeveer tegelijk met Amerika, het drama een plek moet geven - zijn vader kwam erbij om. Het gaat over het trauma zelf dus, sentimenteel aangezet door Daldry. En zo'n zeven jaar nadat schrijver Jonathan Safran Foer het verwijt had gekregen met zijn boek 'te vroeg' te zijn, krijgt Daldry dat nu ook.


'Toen ik eraan begon, wist ik al dat mensen een sterke reactie zouden hebben op mijn timing, dat het ze zou verdelen onder voor- en tegenstanders. Maar je kunt alleen zelf bepalen of het goed voelt. En ja, ik denk dat we deze verhalen nu moeten gaan vertellen. Er zijn zo veel verhalen die nog verteld moeten worden over 9/11 en over wat er gebeurd is, en de consequenties daarvan.' Al wil hij van het idee van deze film als traumaverwerking weer niets weten: 'Ik wil niet generaliseren over deze film. Het is wat het is: een film over een familie die een traumatische gebeurtenis moet verwerken.'


Dat Daldry laconiek klinkt, is niet vreemd. Hij verfilmde eerder al twee bestsellers, The Hours en The Reader, waarvan de laatste een Duitse oorlogsmisdadiger uit de Tweede Wereldoorlog een menselijk gezicht gaf. Kortom: ophef en kritiek van een trouwe lezersaanhang is hem niet vreemd.


'Ik kan niet voor de lezers denken, maar wat je vooral probeert bij dit soort boeken is een goede relatie ontwikkelen met de schrijver. Je moet hun bedoelingen begrijpen. Want als ze ongelukkig zijn met de kant waar je het verhaal opstuurt, als ze het gevoel hebben dat je tegen hun sentimenten ingaat, dan wordt het een ingewikkeld proces.'


Wat een schrijver moet begrijpen is dat er nu eenmaal dingen zijn die je nooit kunt 'verfilmen', zegt Daldry. Taalgebruik bijvoorbeeld. En 'de stem' uit een boek ook niet - het wereldwijze jongetje Oskar dat Foer creëerde, zou onvermijdelijk gekleurd worden door de jonge acteur die hem zou spelen. 'Jonathan begreep dat.'


In dit geval bleek het jongetje in kwestie, Thomas Horn, dan ook een gouden vondst. Hij werd ontdekt toen hij 31.800 dollar won in de kennisquiz Kids Jeopardy. 'Hij is erg intelligent, dat merkten we meteen - en dat is een groot voordeel bij kindacteurs. Maar opmerkelijker: hij heeft ook heel makkelijk toegang tot zijn gevoelens. Hij kan uit ingewikkelde en zelfs gevaarlijke emoties putten, zonder dat hij daar schade aan overhoudt.'


Want dat is altijd een risico bij jonge en onervaren acteurs, weet Daldry. Hij werkt graag met onontdekt acteertalent: eerder castte hij Jamie Bell (nu in Kuifje) voor Billy Elliot (2000), en David Kross (nu in War Horse) voor The Reader (2008). 'Het grote voordeel van personen die nooit eerder geacteerd hebben, is dat ze geen slechte gewoonten hoeven af te leren.


'Volwassen acteurs, vooral Amerikanen, komen bewust of onbewust nog wel eens op de set met hun method acting' - Daldry spuugt het woord bijna uit - 'of opmerkingen als: mijn personage zou zoiets nooit doen. Soms is het gewoon makkelijker om met mensen te werken met wie je nog zelf een taal kunt ontwikkelen.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden