'Ik wil pleisters afrukken'

De Zuid-Afrikaan dacht helemaal niet aan geweld toen hij begon met de dansvoorstelling Body of Evidence...

Den Haag Een cultureel festival met Zuid-Afrikaanse gasten in het openingsweekend van het WK voetbal en dan beginnen met een voorstelling over geweld ‘heeft iets ironisch’, dat geeft choreograaf en regisseur Jay Pather (52) grif toe. Vrees voor gewelddadige berovingen, waarmee Zuid-Afrika een naam heeft opgebouwd, kleeft vanaf het begin aan dit voetbalavontuur.

Twaalf dansers van het Siwela Sonke Dance Theatre begonnen twee jaar geleden met de dansvoorstelling Body of Evidence, die nu te zien zal zijn op het festival Big5, een samenwerking van Toneelgroep De Appel, Korzo, Paard van Troje, Filmhuis Den Haag en Theater aan het Spui. Het is dus niet bedoeld om het voetbalplezier te vergallen, zegt Pather met een grijns: ‘We zijn heel patriottisch: Zuid-Afrika zal de rest van de wereld laten zien dat Afrika ook best zo’n evenement kan organiseren. Maar de liefde voor onze natie is vervuld van twijfel, zoals bij elke goede liefde.’

Geweld is alledaags in Zuid-Afrika, kijk alleen maar naar de verkrachtingscijfers. Pather: ‘Er is natuurlijk de criminaliteit, maar onze dans gaat meer over het onzichtbare geweld, dat is opgeslagen in ons, ons lichaam, onze cellen. De herinnering aan geweld. Ik wil de pleisters afrukken, het verband afstropen en onder de huid kijken. Er zijn wetenschappelijk onderzoeken naar geheugen dat beter in cellen is opgeslagen dan in ons brein, maar mij interesseert het bovenal als artistiek idee.’

De choreograaf werkt met materiaal dat zijn dansers aandragen. Hij richtte zijn gezelschap op in 1996, als project voor kansloze jongeren uit de armenwijken van Durban. Inmiddels is het Siwela Sonke in Zuid-Afrika een toonaangevend gezelschap voor moderne, expressieve dans. Uit welke ervaringen met geweld putten hij en zijn dansers? Pather zelf is twee keer met geweld beroofd, vertelt hij: een keer in New York en een keer in Amsterdam. En een van zijn dansers vertelde over een meningsverschil met een oom die hem vervolgens mishandelde, maar ‘eerlijk gezegd spraken we niet zo direct over wat ons elk is overkomen’.

Pather vroeg zijn dansers niet om een gruwelijke anekdote, maar om ‘metaforen, in dans uitbeelden wat hen was overkomen.’ Eigenlijk vroeg hij hen te associëren bij lichaamsdelen. Pather: ‘Het gekke is: ik dacht helemaal niet aan geweld. Ik had eerder iets poëtisch in mijn hoofd, een zachte, lieve, lyrische dans. Bij het oog verwachtte ik uitbeelding van om je heen kijken, verwondering, maar de dansers kwamen in hun improvisatie juist met het dichtknijpen van de ogen. Bij ruggegraat dacht ik aan iets soepels, maar bij hen werd de ruggegraat gebroken. Er waren elementen van marteling, van pijn, gevangenschap in een kooi. Het was heel krachtig, ik kon er niet omheen.’

Zo werd Body of Evidence een voorstelling vol herinnering aan geweld. ‘Veel geweld van nu, op straat en in huis, gaat terug naar de tijd van de apartheid en het gewelddadig verzet, dat trilt nog altijd na. We hebben niet geleerd vreedzaam oplossingen te vinden voor geschillen.’

Het endemische geweld in Zuid-Afrika is ingewikkelder dan het cliché van een falende politie en een hopeloze generatie zwarte mannen, zegt Pather. Het zit in elk individu. De vernedering van zwarte mannen gaat nog elke dag door. Laatst zag hij voor de sportschool weer een blanke vrouw met een pick-up, die een groep zwarte mannen achter inlaadde. ‘Die gingen zeker een dagje werken voor een habbekrats. Ze worden behandeld als vee. Waar blijft dan de eigenwaarde, wat gebeurt er als die vernederde mannen thuiskomen?’

Pather stelde uit de improvisaties van zijn dansers een choreografie samen. De bevriende componist James Webb maakte er een elektronische soundscape bij, gebaseerd op lichaamsgeluiden, van hartslag tot knikkende knieën. Pather handhaafde zijn oorspronkelijke idee om op de achterwand illustraties uit het 19de eeuws handboek Gray’s Anatomy te projecteren. Die ‘prachtige tekeningen’ had hij bedacht als een poëtische spiegel voor de dansers, maar nu die geweld verbeelden, ‘wordt het ironisch, ook goed’.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden