'Ik wil ook meedoen, ik wil in Nederland iets bijdragen aan het team'

Welke rol speelt afkomst in Nederland? Dat onderzoekt De Volkskrant in een reeks interviews. Kunstenaar Brian Elstak (37): 'Ik was voor de jongens in Zaanstad hun eerste zwarte vriend.'

Brian Elstak. Beeld Robin De Puy

Het was in Eye, de Amsterdamse bioscoop en filmmuseum. 'Helemaal vol mensen, volgens mij was het een feestje van het Filmfonds. Ik keek naar de vriend met wie ik was en we dachten allebei hetzelfde. Hij zei: wit hè? In die hele menigte, het was zo druk dat je bijna niet kon bewegen, zag ik drie mensen van kleur.

'Dit zijn ze dus, dacht ik. De mensen die het ecosysteem begrijpen. Wat je moet doen om een film gemaakt te krijgen. Een secret society van mannen die weten hoe het werkt. En zo is het overal. In de reclamewereld, bij de televisie.'

Voelt u zich thuis in de Nederlandse kunstwereld?

'Ik zeg ja omdat dit ook weer is hoe het werkt: na een paar succesjes mag je naar binnen. Ik ben voor dingen gevraagd. Nu hoor ik er een beetje bij. Ik heb in het Stedelijk Museum gehangen, ik kom daar op bijeenkomsten.'

Ziet u daar veel mensen die op u lijken?

'Nee. Ik zie wel de fotograaf die speciaal voor me komt staan om een foto te maken. Zo bijzonder is het kennelijk. Als ik daar ben, gooi ik charmebommen, net zoals ik vroeger in de klas deed. Ik maak grappen. Dan wijs ik naar Beatrix Ruf, de directeur, en zeg ik tegen iemand die daar werkt: ik ga nu naar haar toe en zeg dat jij me hebt gestuurd. Zij schrikken dan en houden me tegen.

'Beatrix Ruf ziet eruit als een klassieke Bond-villain, de boef uit een James Bond-film. Ik zou graag een keer met haar willen zitten en praten. Alleen heeft ze net zoals een true-Bond-villain mensen om zich heen die haar afschermen. Je moet van tevoren een gesprek aanvragen.'

Brian Elstak dacht dat het met zijn generatie zou gebeuren. 'Mijn ouders komen uit Suriname, ik ben hier geboren. Ik heb een toffe jeugd gehad, ben opgegroeid in die twee werelden, ik ken ook de Nederlandse wereld. Ik dacht: wij gaan het doen, het is zover. En dan valt het toch tegen, het is ingewikkelder dan het leek.'

Brian Elstak (Nederland, 1980) ontwierp de covers van veel Nederlandse hiphop-cd's. Zijn werk hing in het Stedelijk Museum en het Amsterdam Museum. Het boek Tori wordt uitgegeven door Das Mag en verschijnt voorafgaand aan de Kinderboekenweek.

Hoe zagen die twee werelden eruit?

'Ik zat in een Fresh Prince of Bel Air-achtige situatie. Als enige van de familie woonden we in Zaanstad. De rest zat in Amsterdam-Zuidoost. Mijn moeder komt uit een gezin van twaalf kinderen, ik heb een heel leger aan neefjes en nichtjes. Een paar keer per week kwam ik in Amsterdam-Zuidoost, daar leerde ik de coole dingetjes. De woordjes, de muziek. Onbewust nam ik die mee naar Zaanstad, daar was ik de cool kid, ik werd nooit gepest.

'Op school zaten in elke klas een of twee zwarte kinderen. In Zaanstad was ik voor veel kids de eerste zwarte vriend. Ik was hun eerste stap. Een paar jaar geleden had je op Facebook die Pietitie, de pagina voor mensen die vonden dat Zwarte Piet zwart moest blijven. Je kon zien wie die pagina had geliked. Bijna alle witte oud-klasgenoten met wie ik op Facebook bevriend was, stonden erbij. Daar was ik zo teleurgesteld over, het was echt een klap. Ik zag het als een disconnect. Hoe konden ze al die jaren vrienden met mij zijn en tegelijk de Pietitie liken?'

Nederlands
'Als het Nederlands elftal voetbalt.'

Surinaams
'Ook als het Nederlands elftal voetbalt.'

Eten
'Roti verbroedert.'

Partner
'Ze is van Molukse afkomst.'

Witte de With
'Onze straten dragen namen van individuen van wie we meestal weinig weten. Zodra we leren welk leed zo iemand de wereld heeft gebracht met zijn VOC-mentaliteit moeten we daar anders over nadenken. Waarom plaatsten we hem op een voetstuk en willen we daarmee geassocieerd worden?'

Hoe werd u kunstenaar?

'Ik heb altijd getekend, mensen zagen ook wel dat ik talent had. Volgens mij heet dat een Stendhalmoment: je ziet een kunstwerk dat je leven verandert. Ik had zo'n ervaring op de kamer van mijn neef in Develstein, de oude Bijlmerflat. Hij had zijn muren volgehangen met Marvel-comics. Stripboeken van Spiderman en X-Men. Die illustraties, de kleuren en de verhalen. In X-Men zat alles. Het ging over rechten voor mutants, maar eigenlijk ging het over racisme. Je had Professor Xavier, die was gemodelleerd naar Martin Luther King. En zijn oude vriend Magneto, een radicalere strijder. Dat was Malcolm X.

'Mijn vrienden rapten. Via hiphop is het begonnen. Als zij een optreden hadden, maakte ik de flyer. Ik deed het anders dan de klassieke manier, ik heb niet op de Rietveld Academie gezeten. De kunst die ik maak komt voort uit hiphop, die is gebouwd op popcultuur. Museumcuratoren zullen mijn werk niet snel tegenkomen. Jonge mensen begrijpen het meteen. De beeldtaal en de referentiepunten die ik gebruik, dat is wat ze voorbij zien komen in hun timeline op Instagram.'

Beeld Robin de Puy

En nu is er een boek, genaamd Tori.

'Het begon met een verhaal dat ik aan mijn kinderen vertelde. Een reuzenschildpad woont op een eiland en vindt drie eieren. Uit de eieren komen drie mensenkinderen die hij gaat opvoeden. De schildpad is een toriman, hij is goed in verhalen vertellen, daarvan wil hij een boek maken. Op het eiland woont ook een vos die gemene plannen heeft. Hij hoort over het boek en wil het zelf uitgeven, omdat hij op het eiland alle business runt.

'De drie kinderen zijn zwart. Hun kleur speelt verder geen rol in het verhaal. Nederlandse kinderboeken met zwarte hoofdrolspelers bestaan bijna niet.Waar het mij om gaat: het begint vroeg, met het voorlezen aan je kinderen. Ik wil ook meedoen, ik wil in Nederland iets bijdragen aan het team. Het gevoel van: let me play, coach. Met dit boek kan ik iets toevoegen aan de boekenkast van ieder kind in Nederland.'

In gesprek

Schrijver Robert Vuijsje (Alleen maar nette mensen, Beste vriend) interviewt voor V Nederlanders over de rol die afkomst speelt in hun leven. Mede gebaseerd op deze serie verscheen vorig jaar zijn boek Kaaskoppen. Hij spreekt onder anderen nog met kickbokser Tyjani Beztati (Marokkaans en Surinaams) en kunstenaar Raquel van Haver (Colombiaans).

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden