'Ik wil naar gevangenen in de kerk gaan om ze te helpen zich bevrijden' DE BITTERE WAARHEID VAN THEOLOOG EUGEN DREWERMANN

DE LEIDING van de rooms-katholieke kerk maakt van God een 'oppermafioso' die van zijn onderdanen 'voortdurend beschermgeld wil afpersen'. De Duitse theoloog en psycho-analyticus Eugen Drewermann (55) windt er geen doekjes om....

HENK MULLER

Van Rome mag deze dissident, de populairste en meest omstreden theoloog in het Duitstalige Europa, wegens het verkondigen van zijn 'bittere waarheid', sinds drie jaar zijn priesterlijke functie niet meer uitoefenen. Zijn opvattingen over de kerk zijn Rome een gruwel.

Maar de kerk kan Drewermann's boeken over religie en psychologie niet verbieden, al zou ze dat graag doen en al heeft ze het geprobeerd. En zo kan de 'kluizenaar van Paderborn' die geen telefoon, auto en koelkast wil hebben, zijn ideeën over godsdienst en kerk toch spuien. Met grote regelmaat verschijnen boeken van zijn hand en miljoenen mensen kopen en lezen ze. Ook in Nederland is hij een veelgelezen auteur.

Drewermann gaat een paar weken per jaar op tournee en onlangs was hij even in Nederland ter gelegenheid van het verschijnen van Geloven in vrijheid, zijn nieuwste boek. De theoloog geeft aan dat hij na zijn commentaren op Marcus en Mattheüs, zijn werken over moraaltheologie en zijn boeken vol kritiek op de kerk en haar functionarissen nu is aangekomen bij het hart van de officiële kerk: de leer.

Op de vraag waarom hij zich druk maakt om de leer van een kerk die volgens hem al dood is, moet de serieuze Drewermann toch even lachen. 'Voor mij is de leer van de kerk het laatste bastion waarop het gezag zich nog poogt terug te trekken. Ik probeer in mijn boek aan te geven waarom dat een hopeloos streven is, een poging van oude machtsbeluste mannen te redden wat er te redden valt. Daarbij maken ze gebruik van de onzekerheden en angsten van mensen. Dat vind ik verfoeilijk.'

Hij kan zich nauwelijks nog voorstellen dat hij vrijwillig de officiële kerk ('dat hermetisch gesloten getto') heeft willen dienen. Vanaf het begin stuitte hij als geestelijke op tegenwerking van zijn bisschop in Paderborn. Hij plaatste volgens de bisschop te veel vraagtekens bij een aantal theologische heilige huisjes. Ook kritiseerde hij de kerkelijke standpunten over abortus, voorbehoedmiddelen en vraagstukken rond oorlog en vrede. Toen hij als priester ook nog eens toestond dat gescheiden mensen opnieuw konden trouwen, was voor Rome de maat vol.

'Ik heb jarenlang geprobeerd eerlijk te geloven in de katholieke kerk en haar mogelijkheden te veranderen. Ik voelde me een man die steeds hoger een berg opklom in de overtuiging dat hij, als hij eenmaal door de wolken heen zou zijn, de zon zou zien stralen. Ik heb steeds harder gewerkt, meer geschreven, meer lezingen gehouden, ik ben steeds hoger geklommen.

'Totdat ik merkte dat mijn eigen bisschop, onder druk van Rome, me tegenwerkte. Ik heb met de illusie geleefd dat de kerk de vrijheid van mensen zou moeten bevorderen. Ze zou dat in ieder geval moeten willen en ik heb geprobeerd haar daarbij te helpen.'

Drewermann is te gast geweest op een manifestatie van de progressieve Acht Mei Beweging en ook onder deze vernieuwingsgezinde katholieken is hij een geliefd auteur. Hij vindt de aanhangers van de Acht Mei Beweging weliswaar 'geweldige mensen' maar hij deelt niet hun verwachting dat zij de kerk een menselijker gezicht kunnen geven.

De massaliteit waarmee gelovigen de kerk verlaten, vooral ook in Duitsland, is voor Drewermann een teken aan de wand: de kerk biedt geen waarachtig antwoord op angsten en noden van mensen. Wat hem betreft heeft ook God zelf de kerk verlaten en hij betwijfelt of het Vaticaan daarmee zit.

'Viervijfde van de bevolking in Duitsland heeft zich intussen van de kerk afgekeerd. Vijfentwintig jaar heb ik als priester geprobeerd mensen die met problemen en angsten zitten, te helpen. Dat mag ik nu niet meer. Maar als viervijfde van de bevolking de kerk verlaat, dan moeten zielzorgers ook de kerk uit. Je mag zoveel mensen toch niet aan hun lot overlaten?'

Het gaat er Drewermann niet om hoe de officiële kerk te veranderen, 'maar hoe we mensen kunnen helpen de moed te hebben in hun leven te geloven en dat van hun medemensen. We moeten mensen proberen van hun angsten te bevrijden en daarbij kunnen religieuze symbolen helpen. Die symbolen zijn universeel, die zie je in elke religie terug. De angsten van mensen zijn reëel en de behoefte aan religie komt daaruit voort. Maar mensen beschikken ook over de middelen om die angsten de baas te worden. God heeft mensen die mogelijkheden gegeven.'

Drewermann spreekt zonder een moment te aarzelen en om een stellig antwoord zit hij nooit verlegen verlegen. Kan hij zich voorstellen dat sommigen dat wat beangstigend vinden? Ook hierop heeft hij een - afdoend - antwoord: 'Wie iets gelooft omdat ik het heb geschreven of gezegd, is nog gekker dan iemand die iets aanneemt omdat de paus het heeft gezegd.'

Drewermann wil liever niet steeds over de kerk spreken: 'De werkelijke religieuze vraag luidt: wat heeft Jezus gewild en wat hebben mensen nodig? Jezus heeft geen kerk willen stichten, maar het Rijk Gods. Wie bidt dat dat rijk komt, bidt ten diepste ook, of hij het wil of niet, dat deze kerk te gronde mag gaan. Dat willen maar heel weinig mensen horen. De kerk vreest het meest dat ze wordt afgemeten naar de boodschap die Jezus bracht. Gelovigen moeten naar de paus luisteren, niet naar Jezus.'

Voor Drewermann is Jezus de perfecte belichaming van menselijkheid, vrijheid en liefde. Jezus heeft zich nooit als God beschouwd, benadrukt hij, hij heeft iedereen, zonder onderscheid, opgeroepen zijn voorbeeld te volgen. Wie dat durft, wordt waarlijk mens.

'Het grondthema van alle religie ligt in het menselijk verlangen naar liefde. De kerk heeft het streven naar zelfontplooiing onderdrukt. Profeten, Jezus voorop, hebben zich altijd verzet tegen pogingen van religieuze autoriteiten om mensen de maat te nemen, mensen in hokjes te duwen en namens God het leven van anderen te beheersen.

Ondanks alles blijft hij lid van de rooms-katholieke kerk, al was het alleen maar omdat hij ziet 'hoevelen in haar lijden'. 'In het Nieuwe Testament staat: 'Waar waren jullie toen ik gevangen was.' Ik wil naar de gevangenen in de katholieke kerk gaan om ze, al is het maar een beetje, te helpen zich te bevrijden.' De theoloog wijst op de paradoxale gevolgen die dit heeft: 'Want in Duitsland moet ik kerkbelasting betalen en met dat geld betaal ik de kerk die de boeken tracht tegen te houden waarvan ik leef. Ik moet een fors entreegeld betalen om een gevangenis - de kerk - in te mogen. Maar ik wil de mensen die vastzitten, helpen. Ik geloof in die mensen, vanzelfsprekend niet in de gevangenisdirectie.'

Henk Müller

Eugen Drewermann: Geloven in vrijheid.

Meinema; ¿ 42,50.

ISBN .

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden