'Ik wil meer als ambassadeur optreden'

Morgen wordt hij 65 jaar. Tijd voor rijksambtenaar en Nobelprijswinnaar Gerard 't Hooft om met emeritaat te gaan. Maar vertrekken, ho maar. 'Ik houd gewoon mijn werkkamer.'

Nu hij erover nadenkt, zegt theoretisch fysicus en Nobelprijswinnaar Gerard 't Hooft, is hij eigenlijk zijn hele leven in overheidsdienst geweest. 'Al sinds mijn studententijd, toen ik assistent was. Een dienaar van de staat. Misschien is het wel heel goed dat dat eindelijk eens verandert.'


Dinsdag wordt hij 65. De leeftijd dat een ambtenaar officieel met pensioen gaat. 'Onvrijwillig ontslag, noemde iemand het laatst. En ik ga inderdaad met emeritaat, zoals het hoort. Maar verder ben ik niet weg. Integendeel, de Universiteit Utrecht heeft mij tot universiteitshoogleraar benoemd. Wel ga ik het rustiger aan doen. Geleidelijk aan dan.'


U gaat het niet vieren?

'Ik ben eigenlijk toevallig even in het land, tussen twee reizen door. Dus mijn verjaardag ga ik niet echt vieren. Wel komt er in september een speciale bijeenkomst met alle Utrechtse Spinozaprijswinnaars, dus dan is er alsnog een feestje.'


Kan een theoreticus als Gerard 't Hooft het wel rustiger aan doen?

'Ik heb het mijn vrouw beloofd, dus het zal moeten. Wat minder conferenties en minder lezingen, wat vaker mee met de familie. Maar ik ga niet achter de geraniums zitten. En ik heb me voorgenomen wat meer als ambassadeur voor de wetenschap op te treden.'


U blijft op het Spinoza-instituut komen?

'Ik houd er een plekje.'


Dat klinkt een beetje naar een gangkast?

'Ik houd gewoon mijn werkkamer. Tot die nodig is voor iemand anders. Maar dat is pas later. Vooralsnog begeleid ik nog een aantal promovendi. Misschien nog af en toe een college. En met het management hield ik me toch al nooit zo bezig.'


Alle tijd voor spannende ideeën?

'Ik heb het gevoel dat ik nog wel het een en ander te melden heb. Er zijn grote vragen in de theoretische natuurkunde, en ik heb opvattingen over hoe we die zouden moeten aanpakken. En hoe niet.'


Over?

'De centrale vraag blijft de positie van de zwaartekracht in de overige natuurkrachten. Wat ik zoek is een precieze theorie van zwarte gaten, de plek waar die krachten in werkelijkheid samenkomen.'


Wordt er naar u geluisterd?

'Ik probeer mijn hele wapenrusting in stelling te brengen, als het moet. En als Nobelprijswinnaar krijg je gemakkelijk de aandacht. Maar het is natuurlijk ook een heel andere tijd dan toen ik 20 was en zelf doorbrak. Dit is het internettijdperk. Als er nu iemand een idee heeft, springt de hele meute er als vlooien bovenop. Wetenschap is een kwestie van uren geworden in plaats van jaren. Dat is alleen maar goed, maar maakt wel dat je anders te werk moet gaan.'


Want?

'Individueel talent krijgt amper nog ruimte om ideeën na te jagen. Dat lijkt me lastig. Zo'n slag slaan als ik destijds deed, kan haast niet meer.'


De oude Gerard 't Hooft is jaloers op de jonge?

'Grappig om het zo te stellen. Ja. Ik vind dat de jaren zeventig een buitengewoon opwindende periode in de theoretische natuurkunde waren. Er kwam van alles samen, ineens ontdekte men allerlei nieuwe structuren in de deeltjeswereld. Een tsunami van ideeën. Een lucide gemeenschap. En daar dan deel van uitmaken, erkenning krijgen en heel snel als gelijke met de groten van het vak mogen optrekken, dat was heel bijzonder. Uniek.'


Bekend is dat u zich verzet tegen de hedendaagse opvattingen over quantumtheorie. U bent meer van de school van Einstein, die vond dat God niet dobbelt?

'Er wordt wat mij betreft iets te makkelijk gedacht dat Einstein er daarmee helemaal naast zat. Maar zijn argumenten waren helemaal niet zo oubollig, en gaan veel dieper dan over het algemeen wordt gedacht.'


U bent erg enthousiast over de nieuwe LHC-versneller in Genève?

'Ik denk dat we eindelijk weer een beetje de sfeer van de jaren zeventig kunnen terugkrijgen. Die versneller produceert enorm veel gegevens. Het mooist zou de ontdekking van nieuwe deeltjes of nieuwe krachten zijn. Ik zit in het Scientific Policy Comittee van CERN en krijg de gegevens zodra ze er zijn.'


De boel zat eigenlijk een beetje vast, de laatste tien jaar?

'Zeker, en we moeten nog zien of er werkelijk weer een revolutie zal komen in de deeltjesfysica. Eigenlijk zijn de sterrenkunde en de kosmologie nu veel spannender. Er zijn zoveel nieuwe telescopen en radiotelescopen, daar moeten onverwachte, intrigerende dingen uit komen.'


Spreekt u als ambassadeur van de wetenschap bijvoorbeeld ook met premier Rutte?

'Helaas niet nee, want dan had ik wel een paar opmerkingen. Maar ik doel meer op het algemene publiek, jongeren die ik graag laat zien hoe prachtig wetenschap kan zijn.'


Krijgt u een opvolger?

'Op papier is Gleb Arutyunov mijn opvolger in Utrecht. Maar hij doet heel andere dingen dan ik, zit meer op het terrein van de mathematische fysica. In de praktijk maakt het in ons vak niet uit wie wie opvolgt. Het gaat om de ideeën.'


Revolutionaire ideeën?

'Liefst wel. Wat je hebben moet, zijn mensen die willen breken met wat alle oude zakken al hebben gedaan, die hun eigen weg zoeken. Iemand als Erik Verlinde, die een heel nieuwe benadering van de zwaartekracht voor zich ziet. Het is nog geen theorie, het komt nu op de uitwerking aan. Maar zulke mensen hebben we nodig om vooruit te komen.'


----------------


CV

1946


Geboren in Den Helder, 5 juli


1964


Studie natuurkunde Universiteit Utrecht


1972


Promoveert


1972-1974


Theoriegroep CERN, Genève


1976


Hoogleraar Utrecht, posities in Stanford en Harvard


1981


Wolf Prize


1986


Lorentz medaille KNAW


1991


Spinoza premie NWO


1992


Bouwstenen van de schepping


1999


Nobelprijs natuurkunde quantumveldentheorie


2011


Emeritaat


Gerard 't Hooft is getrouwd en heeft twee dochters. Asteroid 9491 Thooft is naar hem vernoemd.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden