Wielie Elhorst.

INTERVIEW Dominee Wielie Elhorst

‘Ik wil laten zien dat lhbt'ers een verrijking zijn voor de kerk’

Wielie Elhorst. Beeld Frank Ruiter

Hij is sinds kort de eerste dominee voor homo's, lesbiennes, biseksuelen en transgenders in Nederland. Als het aan Wielie Elhorst ligt, wordt niemand buitengesloten.

Vorige maand werd Wielie Elhorst (47) ingewijd als predikant met een 'bijzondere opdracht' voor de lhbt-gemeenschap (lesbiennes, homo's, biseksuelen en transgenders). Tijdens de dienst in de Amsterdamse Keizersgrachtkerk droeg Elhorst een stola met regenboogkleuren - een cadeau van zijn ouders. Hij is de eerste protestantse dominee in Nederland die benoemd is met deze opdracht. Het is tevens een bevestiging van zijn jarenlange 'kerkelijke lhbt-activisme', waarvoor Elhorst twee jaar geleden ook de prestigieuze Bob Angelo-penning kreeg van homobelangenorganisatie COC. (Bob Angelo, schuilnaam van Niek Engelschman, was verzetsstrijder en oprichter van het COC.)

Wat houdt deze opdracht in?

'Ik wil niet alleen aandacht vragen voor lhbt'ers die het moeilijk hebben, maar laten zien dat ze een verrijking zijn voor de kerk. Zo werk ik met transgenders en help ik mensen die hun seksuele voorkeur niet met hun eigen dominee kunnen bespreken. We onderzoeken dan samen welke ruimte de Bijbel biedt om jezelf te zijn. Daarnaast help ik lesmateriaal te ontwikkelen voor christelijke scholen, zodat lhbt'ers zich daar ook veilig voelen. En ik organiseer religieuze vieringen tijdens de EuroPride.'

Beeld Frank Ruiter

Welke hindernissen moeten nog worden overwonnen in de kerk?

'Er is al veel gewonnen, vooral in de protestantse kerk, anders had ik nooit lhbt-dominee kunnen worden. Maar de orthodoxere kerken hebben nog steeds veel moeite met homo's. Ze beseffen dat lhbt'ers er nu eenmaal zijn, maar de volgende stap is om hen echt te laten meedoen, ook in kerkelijke functies. We moeten de ervaringen van deze groep gebruiken om relaties opnieuw te definiëren en ons af te vragen wat het betekent om man of vrouw te zijn. Die gesprekken met mijn orthodoxe broeders en zusters zijn lastig. Maar de tijd van uitsluiten is voorbij, we moeten juist voorkomen dat lhbt'ers weglopen.'

(Tekst loopt door onder de video)

U vindt dat de kerk moet meebewegen met andersgeaarden.

'Klopt. Niet alleen met ons, maar met iedereen die anders is. Jezus zocht ook altijd de gemarginaliseerden op - en in onze tijd zijn dat de lhbt'ers. Wij zijn natuurlijk slechts één groep die de gemeenschap anders naar het geloof laat kijken, maar dat is toevallig de groep waarvoor ik me inzet.'

Elhorst komt uit een Leger des Heilsfamilie, zijn overgrootmoeders waren al heilssoldaten. Zijn ouders waren officier en ook zijn jongere broer was erbij betrokken. Er heerste thuis een open sfeer, tijdens het avondeten was er veel discussie. 'Over hoe we met de verhalen in de Bijbel moesten omgaan, en ook met andersdenkenden.' Elhorsts coming-out verliep goed. 'Ik heb nooit schaamte gevoeld over mijn seksualiteit, nooit gedacht: ik mag er niet zijn van God. Ik heb ook geen moment getwijfeld aan mijn geloof. Toen ik op mijn 18de uit de kast kwam, ging ik wel gelijk brieven schrijven aan het Leger: moet er niet wat gebeuren om de positie van homo's en lesbiennes te verbeteren?'

Beeld Frank Ruiter

Heeft u die strijdbaarheid van thuis uit meegekregen?

'Zeker, en mijn familie is erg trots op wat ik doe. Mijn ouders hebben ook een bijzondere ontwikkeling doorgemaakt: van conservatief naar open-minded. Zowel mijn ouders als mijn broer zijn uit het Leger gestapt. In Kampen, waar ik theologie studeerde en deel uitmaakte van het Leger, ben ik namelijk heel slecht behandeld. Ik wilde net als mijn familie officier worden, maar mijn homoseksualiteit was niet eens bespreekbaar. Ik ben toen vertrokken en voor mijn familie was dat de druppel. Ik zie die afwijzing nu als een blessing in disguise, omdat het me deze richting op heeft gestuurd.'

Reli-Pride

Tijdens de twee weken durende EuroPride in Amsterdam worden ook religieuze vieringen georganiseerd (kijk op pride.amsterdam). Op 6 augustus vaart de World Religion Boat mee tijdens de Canal Parade. Op zondag 7 augustus, de laatste dag van de EuroPride, gaat dominee Wielie Elhorst voor in de Keizersgrachtkerk, samen met Berendien Bos. De titel van de dienst, Vroom en Vrolijk, is een knipoog, zegt Elhorst. 'Homo's zijn bij uitstek een groep die kwesties met humor ter discussie stellen, zoals drag queens dat doen met mannen- en vrouwenrollen. Vrolijk in het Engels is gay. En ik vind mezelf een vrome jongen, in mijn toewijding aan God. Hoewel vroom en vrolijk tegengesteld klinken, sluiten ze elkaar dus niet uit.'

Ik heb gelezen dat u er sowieso een behoorlijk vrije seksuele moraal op nahoudt en niet bepaald fan bent van het huwelijk.

'Ik zie het huwelijk als een instituut dat velen uitsluit, al kunnen lhbt'ers er nu ook gebruik van maken - wat absoluut een verworvenheid is. Ik zou liever zien dat de kerk allerlei vormen van liefde en genegenheid zegent. Ik ken mensen binnen de kerk die een driehoeksrelatie hebben, maar die uit schaamte verborgen houden. Je ziet ook steeds meer echtscheidingen en samengestelde gezinnen. Er is in onze maatschappij een enorme diversiteit en rijkdom aan relaties. Toch wordt er nog steeds gehamerd op liefde en vooral trouw tussen twee mensen, terwijl sommige lhbt's laten zien dat er veel meer mogelijkheden zijn. We moeten onze ogen daarvoor niet sluiten.'

Beeld Frank Ruiter

Is een gelovige partner voor u een vereiste?

'Het is geen vereiste, maar mijn laatste vriend was wel gelovig en dat was fijn, omdat je dan niet alles hoeft uit te leggen. Daar word ik soms doodmoe van, omdat het al mijn werk is. Er zijn zo veel idiote ideeën over wat ik als predikant wel en niet mag, over wat de kerk wel of niet is. Dat steeds moeten uitleggen heeft me wel relaties gekost.'

Geloof en geaardheid zijn volgens u prima met elkaar te rijmen. Toch keren veel homo's na hun coming-out het geloof de rug toe. Wat zegt u tegen hen?

'Ik zie het geloof als een uitnodiging om te leven, om alles wat er gebeurt zoveel mogelijk te omarmen en te accepteren - tot zover het missionaire gedeelte. Maar ik zeg ook altijd: als dat voor jou betekent dat je afstand moet nemen van een omgeving die jouw vrijheid in de weg staat, dan is dat het geschenk dat God jou geeft. Ik ben blij met iedereen die de weg naar vrijheid vindt.'

In vrijheid leven is voor u belangrijker dan loyaliteit aan de kerk.

'Ja. In veel gemeenschappen is er een gebrek aan vrijheid die niks met geloof heeft te maken. Als tiener heb ik veel gehad aan het verhaal van de slaven die uit Egypte vluchtten en uiteindelijk de grondleggers werden van de joodse godsdienst. God wil niet dat wij als slaven leven.'

Hoe doet het christendom het versus andere wereldreligies, wat betreft homo-acceptatie?

'Ze zijn wel en niet met elkaar te vergelijken. Ook in het jodendom vind je veel liberale stromingen, waarin je als lhbt je plek kunt vinden. Die liberale stromingen in de islam ken ik wat minder goed. Wat het christendom en het jodendom wel met elkaar gemeen hebben, is dat daar in de loop der tijd schriftkritiek is ontstaan. De Koran is wat dat betreft nog steeds in steen gebeiteld, het is moeilijk om daar iets kritisch over te zeggen. Daar valt dus nog wel een slag te maken. Ook omdat de interpretatie van religieuze bronnen cultureel is gekleurd. Daardoor liggen de rollen van mannen en vrouwen tamelijk vast, wat weer beïnvloedt hoe naar homoseksualiteit wordt gekeken.'

Beeld Frank Ruiter

Wat deed de aanslag op de Amerikaanse homoclub Pulse met u? De dader worstelde mogelijk met zijn geaardheid, maar was ook een 'soldaat van de islam'.

'Dat was ongelooflijk tragisch, zowel voor de slachtoffers als de dader. Dit is wat er kan gebeuren als iemand in een isolement terechtkomt en niemand heeft om mee te praten. Ik heb in een column ouders en geestelijken opgeroepen dat isolement van gelovigen te doorbreken, om te voorkomen dat iemand geen uitweg meer ziet en vreselijke dingen aanricht.'

Door dit soort aanslagen zien veel lhbt'ers religie juist als de bron van al het kwaad.

'Religie als vijand nummer één. Ja, dat is vaak zo, dat kan ik niet ontkennen. Dat is ook de zonde van het christendom, hoe we soms met anderen omgaan. Ik zit tussen twee vuren: enerzijds de kerk, anderzijds de lhbt'ers - die soms nog dogmatischer zijn dan gelovigen. Die houden dan stug vol: ja, maar in jouw boek staat dat ik dit en dit niet mag. Tegen lhbt'ers die de kerk hebben verlaten, zeg ik altijd: ik erken je pijn, je bent afschuwelijk behandeld. Maar op den duur moet je dat trauma achter je laten. En er zijn ook veel positieve ontwikkelingen binnen de kerk. In een klein dorp als Bussum ben ik unaniem aangenomen als dominee. Met mij zijn er veel vrijwilligers die het geloof willen terugbrengen naar waar het echt om gaat: verbinding tussen God en de mens, en tussen mensen onderling.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden