'Ik wil kunnen uitvoeren wat ik beloof, zelfs als dat geen populaire beloften zijn'

Als Italianen hun hart zouden volgen dan stemmen ze volgende week zondag massaal op Emma Bonino. Al veertig jaar vecht ze voor een links-liberaal Italië en ze zit nog altijd vol idealen, merkt correspondent Jarl van der Ploeg.

Rome, juni 1979: Emma Bonino (destijds 31) in de studio van Radio Radicale, het radiostation van haar Radicale PartijBeeld Vittoriano Rastelli / Corbis / Getty

'Hou minder van mij, stem meer op mij', zegt de geliefdste politicus van Italië - geliefder dan Matteo Renzi, geliefder dan Silvio Berlusconi, geliefder dan Luigi di Maio, geliefder dan alle andere lijsttrekkers die volgende week zondag een gooi doen naar het premierschap. 43 procent van alle Italianen koestert warme gevoelens voor de linksradicale Emma Bonino (69), wat een prestatie is in een land dat op het punt staat een extreem-rechtse regering te kiezen.

Alleen stemmen Italianen niet vanuit de liefde, maar op basis van hun overtuiging, hun onvrede, hun geloof of juist hun onderbuik. Het gevolg: de partij waarvan Bonino ditmaal lijsttrekker is, PiuEuropa (MeerEuropa), staat volgens de peilingen op slechts 3 procent.

'Hoe dat verschil tot stand komt, moet je aan sociologen vragen', zegt Bonino in een hotel in Milaan. 'Ik weet alleen dat ik het jammer vind. Daarom zeg ik ook: hou minder van mij, stem meer op mij.'

De Italiaanse liefde voor Bonino begon toen ze als 24-jarige ongewild zwanger raakte en merkte dat haar enige optie een illegale abortus was. In de jaren daarna begon ze ook andere vrouwen te vergezellen naar abortusklinieken. Ze liet zich arresteren om een rechtszaak te forceren, met als gevolg dat abortus in 1978 werd gelegaliseerd en haar Radicale Partij voor het eerst in het parlement terechtkwam.

Belangrijkste mensenrechtenactiviste

In de veertig jaren die volgden, groeide Bonino uit tot de belangrijkste mensenrechtenactiviste van Italië. Ze voerde haar strijd via de politiek - onder andere als europarlementariër, minister van Buitenlandse Zaken en Europees Commissaris voor Ontwikkelingssamenwerking - maar ook op straat. Ze organiseerde referenda, handtekeningenacties en hongerstakingen. Ze werd vanwege haar protesten gearresteerd in New York, Kabul en zelfs verbannen uit Polen. Ze pleitte in de Verenigde Naties tegen de doodstraf en was een van de motoren achter de oprichting van een Internationaal Strafhof in Den Haag.

Mede, of misschien wel vooral dankzij haar is het in het streng katholieke Italië iets makkelijker geworden abortus te plegen, te scheiden en als terminale patiënt medicatie te weigeren; onderwerpen die haar geliefd hebben gemaakt, waarvoor ze blijft strijden, maar die haar weinig stemmen opleveren.

Als u ditmaal meer stemmen wilt, is het dan niet verstandig om wat populaire beloften te doen, zoals alle andere lijsttrekkers doen? Waarom belooft u bijvoorbeeld niet wat minder belastingen, net zoals Berlusconi? Of minder migranten, zoals de Lega? Of juist meer koopkracht, zoals de Vijfsterrenbeweging?

'Omdat het allemaal leugens zijn. Al die beloften zijn onuitvoerbaar, irreëel en soms zelfs ridicuul. Natuurlijk win je er stemmen mee, maar het zijn allemaal beloften die 5 maart weer zullen uitdoven, net zoals kaarsen uitdoven. Ik heb heel veel verkiezingscampagnes meegemaakt in mijn leven, maar wat er nu allemaal geroepen wordt, is een unicum.'

Waarom is het ditmaal erger dan voorheen?

'Misschien omdat politici steeds minder verantwoordelijkheidsgevoel hebben. Ze worden iedere ochtend wakker en verzinnen dan een bonus voor arme families van 80 euro, of beloven wat extra geld voor gepensioneerden, of ze zeggen dat ze 500 duizend asielzoekers zullen terugsturen, terwijl ze weten dat het onzin is. Er is onlangs uitgerekend dat Italië meer dan 250 miljard euro zou verliezen wanneer alle beloften zouden worden uitgevoerd. Ik wil niet meedoen aan die waanzin. Ik wil kunnen uitvoeren wat ik beloof, zelfs als dat geen populaire beloften zijn.'

Zoals de belofte voor meer Europa, de naam van uw huidige partij? Niet echt een populaire belofte in een land waar 34 procent van de bevolking voor een 'Italexit' is. Alleen in Griekenland ligt dat percentage hoger.

'Meer Europa is geen belofte die één politicus maakt, maar een taak waaraan we met zijn allen moeten werken. Maar het klopt, het is een taak die ik wellicht serieuzer neem dan veel landgenot...'

De deur vliegt open.

Bonino was haar leven lang een roker tot ze in 2014 longkanker kreeg. Ze werd behandeld, verloor haar haren, maar toen ze eind 2016 genezen werd verklaard, begon ze opnieuw. Daarom stormt er opeens een woedende hotelmanager binnen. Pas als hij ziet dat Bonino de veroorzaker is van de rooklucht, ontdooit hij, wuift hij zijn woede-uitbarsting weg, zet hij het raam op een kiertje en waggelt achterstevoren terug naar de deur.

De hotelmanager staat niet alleen in zijn ontzag. 'Als Europa een persoon was', schreef de Franse krant Le Monde vorige maand, 'dan zou zij Emma Bonino heten. Een 69-jarige Italiaanse die bevangen is door vrijheid, democratie en rechtvaardigheid en die al meer dan veertig jaar iedere denkbare strijd heeft gevochten.'

Waarom heeft Italië juist meer Europa nodig, in plaats van minder?

'Europa is, net als in zo veel andere landen, een zondebok geworden voor alles wat mis is in deze wereld. Dat is een handig argument gebleken voor bepaalde politici, maar het is wel een onjuist argument. Het slechte in Italië is niet de schuld van Europa, maar onze eigen schuld. Sterker, Europa houdt ons overeind. In een wereld waar Poetin en Trump de baas zijn, waar China aan een expansie bezig is en waar alles ten zuiden van de Middellandse Zee in vlammen staat, zou het waanzin zijn om een eind te maken aan het Europese project.

'Europa is een stimulans om onze huishoudboekjes op orde te houden, en zo te voorkomen dat we weer op de rand van de afgrond terechtkomen, zoals in 2011. Maar Europa betekent ook meer mensenrechten in Italië dankzij het Hof voor de Rechten van de Mens. Het betekent economische ontwikkeling voor onze bedrijven, waarvoor de export veel belangrijker is dan de binnenlandse consumptie. Voor hen zou het afschaffen van de euro en een terugkeer van de grenzen een nachtmerrie zijn.'

Maar doordat lidstaten als Frankrijk en Oostenrijk hun grenzen sloten, kampt mede-lidstaat Italië nu met een migratieprobleem. Door Europa staat het stationsplein hier in Milaan stampvol met Afrikaanse migranten.

'Dat komt niet door Europa, maar doordat Europa te weinig macht heeft. Het waren de afzonderlijke landen die besloten hun grenzen te sluiten. En dat is dom want net als Italië is er ook in Spanje, in Portugal, in Duitsland, in Bulgarije; overal is sprake van een demografisch probleem. Europa wordt steeds ouder, dus om onze verzorgingsstaat intact te houden, hebben we juist migranten nodig. Europa moet zich daarom, als eenheid zo snel mogelijk concentreren op de integratie van alle nieuwelingen, in plaats van toestaan dat afzonderlijke landen ze proberen weg te sturen.'

Niet iedere Italiaanse politicus denkt daar hetzelfde over. Sterker, in de rest van Europa wordt met angst uitgekeken naar de Italiaanse verkiezingen, waar eurosceptische partijen als de Lega en de Vijfsterrenbeweging op enorme winst staan. EU-president Juncker zei zelfs dat Europa zich moet voorbereiden op het zwartste scenario. Is die angst terecht?

'Deels wel, want als ik er helemaal gerust op was geweest, had ik nu gewoon thuis gezeten in plaats van voor de zoveelste keer campagne te voeren.

'Aan de andere kant hebben we in Europa vaker angst gehad voor verkiezingen. Vorig jaar nog in Frankrijk en in Nederland en Duitsland. Maar daar is uiteindelijk ook niets gebeurd. De wereld eindigt niet op 4 maart, net zoals Europa niet eindigt op 4 maart. We zijn sterker dan we denken.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden