Interview

'Ik wil het spelletje winnen'

Hij kreeg te maken met een stroom aan vluchtelingen uit Syrië en Eritrea. De oplossingen die hij koos, stuitten op veel protest. 'Dan ga je toch terug naar Syrië.'

Beeld Pablo Delfos

'Ik kan je dit wel even laten zien.' Fred Teeven (56) staat op en loopt naar de vensterbank achter zijn bureau. Er staat een rijtje uitgeknipte cartoons, allemaal keurig ingelijst. Het zijn afbeeldingen van Teeven zelf, meestal met gepijnigde blik, hoofd ingetrokken tussen de schouders en de Partij van de Arbeid nooit ver weg als kwelgeest.

Kijk, zegt Teeven, 'ik houd wel van een beetje zelfspot. Dat is een van de belangrijkste eigenschappen voor een politicus. Niet ijdel zijn, doorzettingsvermogen en incasseringsvermogen. Ik denk dat ik die drie eigenschappen heb.'

Is het niet ook een beetje ijdel om tekeningen van uzelf te sparen?

'Wel als je heel leuke tekeningen van jezelf spaart, maar dit zijn spotprenten. Ik was pas geleden in België. Wat ik zo leuk van Vlamingen vind, is dat ze altijd met zichzelf de spot drijven. Daar zouden wij wat meer van moeten hebben in de Nederlandse politiek: politici die zichzelf niet zo heel serieus nemen. Het is geen verkeerde eigenschap om je eigen onhandigheid te etaleren. Dat is voor niemand bedreigend. Mensen denken: hij is niet zo gevaarlijk. Dat helpt.'

Wanneer moet u om uzelf lachen?

'Nou, weleens om de manier waarop ik interviewers te woord sta. Bij de tv heb ik het idee dat ik alles in twintig, dertig seconden erin moet pompen. Ik weet dat je het rustig en kalm moet doen, zoals Lodewijk Asscher, maar ik doe dat taktaktaktak, weet je, net een mitrailleur die wordt afgevuurd.'

Zijn doorzettingsvermogen heeft Fred Teeven nodig gehad in zijn tijd als staatssecretaris van Veiligheid en Justitie. Hij kreeg te maken met een asielzoeker die zelfmoord pleegde (Alexander Dolmatov) en een asielzoeker die misschien was blijven leven als ze niet het land was uitgezet (het meisje Renata). De oppositie riep meermalen om zijn aftreden, hem een gebrek aan medemenselijkheid verwijtend. Ondertussen bleven de vluchtelingen toestromen: vooral uit Syrië, maar plotseling ook in groten getale uit Eritrea. Het lot van deze mensen is voor een deel afhankelijk van de beslissingen van de VVD'er.

U zegt vaak: we moeten de Europese buitengrenzen beter bewaken. Maar de mensen die vluchten zijn hun leven dikwijls niet zeker. Ze hebben toch het recht om in Nederland asiel aan te vragen?

'Zeker, maar je kunt niet iedereen naar Europa halen. Je moet barrières inbouwen.'

Het zijn vooral de jonge, sterke jongens die Nederland weten te bereiken. En degenen die genoeg geld hebben om een mensensmokkelaar te betalen. Is dat rechtvaardig?

'Ik denk dat het een gegeven is. De zwaksten worden in de regio opgevangen. De rijksten en de slimsten kunnen Europa bereiken. Maar een goede opvang in de regio kan ook rechtvaardig zijn. Er zijn mensen uit Syrië die aanleiding vinden terug te gaan naar het kamp in Turkije, want vrouw en kinderen zitten daar. Ze worden maar niet gehoord en ze zitten maar te wachten, op een kamertje dat geen gordijnen heeft. Dus ben je hier dan zoveel beter uit?'

Rechtvaardig is misschien dat niet alleen de slimmen en de rijken die keuze hebben.

'Ja, maar ja, volgens mij kunnen we niet de hele wereld verbeteren vanuit Nederland.'

We zouden wel meer vluchtelingen kunnen uitnodigen. Nu komen er per jaar 500 uitgenodigde vluchtelingen naar Nederland - zieken, kinderen, alleenstaanden.

'Het is totaal onrechtvaardig om nog meer mensen voor te trekken. Er zitten hier ook schrijnende gevallen in de opvang - een vrouw alleen, met twee kinderen, in een tent in Luttelgeest, in het najaar. Als ik nog meer vluchtelingen ga hervestigen, moet zij nog langer wachten op een huis.'

Beeld Pablo Delfos

Heeft u die Syrische jongens, die hun talen spreken en goed zijn opgeleid, er liever bij hier?

'Het woord liever is niet op z'n plaats. Maar het is realistisch om te denken dat de druk op je eigen samenleving minder wordt als je mensen hebt die makkelijker integreren. Als je alleen maar mensen krijgt die afhankelijk worden van een uitkering, wordt het wel ingewikkelder.'

U bent de politiek ingegaan voor slachtoffers, heeft u vaak gezegd. Ook voor slachtoffers van oorlogen?

'Nee, dat is een andere categorie. Ik ben niet in staat als bewindspersoon de positie van slachtoffers van oorlogen in de wereld te verbeteren. Ik kan wel iets doen aan de opvang.'

Nu worden asielzoekers opgevangen in de IJsselhallen.

'Als je slachtoffer bent van een oorlog en je komt terecht in de IJsselhallen, mag je toch je handen dichtknijpen? Dan ben je toch blij dat je uit die oorlog weg bent? Wat moet je dan verwachten, dat je in een vijfsterrenhotel terechtkomt in Nederland? Als mensen klagen, krijg ik altijd zoiets van: zijn ze wel goed wijs? Dan ga je toch terug naar Syrië.'

Fred Teeven is fan van Ajax. Er is geen thuiswedstrijd die hij mist. De tribune bij Ajax is een uitstekende graadmeter om te weten hoe hij ligt, zegt Teeven. 'Vooral toen ik net staatssecretaris was, waren de mensen enthousiast. Zeiden ze als ze me zagen: heuj, Teeven!'

Als hij dan thuiskomt, of een uitwedstrijd van Ajax heeft bekeken op de tv, neemt Teeven plaats aan zijn tafel. Dan is het tijd voor de discretionaire dossiers: de schrijnende gevallen onder de asielzoekers waarover de staatssecretaris persoonlijk een beslissing neemt. 'Vijf, acht, tien op een weekend. Gemiddeld doe ik er een half uur over.'

Heeft u wel eens medelijden?

'Niet met die dossiers. Daar kun je niet zoveel medelijden mee hebben. Het wordt ingewikkeld als ik kinderen zie in een asielzoekerscentrum van wie ik weet dat ze weg moeten. Dat is soms een triest gebeuren. Zo'n klein meisje dat zegt: ik wil graag in Nederland blijven, met zo'n spandoekkie in d'r hand. Maar medelijden is niet het goede woord.'

Beeld Pablo Delfos

Is er dan iets in u dat denkt: laat ik een keer ja zeggen?

'Nou, nee, dat niet. Maar dat heeft wel impact. Er zijn nog wel naardere voorbeelden. Renata was zo'n voorbeeld. Dat gaat medelijden ver voorbij.'

U haalde Renata terug naar Nederland en gaf de hele familie alsnog een verblijfsvergunning. Een emotioneel besluit, volgens de voormalige directeur-generaal Vreemdelingenzaken.

'Nee, niet emotioneel. Wel een menselijk besluit. Emotionele besluiten moet je niet nemen als staatssecretaris, dat zijn de slechtste besluiten. Het was wel helemaal buiten de gebaande kaders. Renata was juridisch volstrekt terecht, proceduretechnisch niets meer aan te doen, het land uitgezet. Achteraf werd het eigenlijk nog erger. Je haalt haar terug en dan hoop je natuurlijk dat het goed gaat; en uiteindelijk loopt het niet goed af. Dat vond ik lastig. Het kwam heel dichtbij.'

U houdt meestal afstand tot asielzoekers. Bij werkbezoeken gaat u niet uitgebreid met hen in gesprek, viel mij en andere journalisten op. Doet u dat expres?

'Een beetje wel. Want als ik het wel doe, en ik vraag hoe ze het hier vinden, beginnen ze meteen over hun eigen procedure. Dat is nou bij uitstek iets waar ik niet met asielzoekers over praat.'

Waarom niet?

'Daar is geen ruimte voor. Juridisch. Ik sta daar dan te praten met iemand die ik gewoon nul hoop kan geven.'

Kunt u wel goede beslissingen nemen als u afstandelijk blijft, of moet u zich inleven?

'Het is beter als je het op het dossier afdoet. Net als een rechter. Dan ben je objectiever.'

Zou u wel eens willen dat u niet de rechtsbuiten hoefde te zijn van het kabinet?

'Het is zoals het is. Het heeft niet zo veel met Fred Teeven te maken, maar met de portefeuille die je hebt. Dit is toch de harde kant van de overheid, waar ik verantwoordelijk voor ben.'

Fred Teeven is een dossiervreter, zegt iedere ambtenaar die de staatssecretaris beschrijft. Hij werkt als een bezetene. Zijn vrienden laten daar bezorgde opmerkingen over zijn gezondheid op volgen. 'Hij doet nooit iets een beetje', weet Koos Plooij. 'Of het nu sporten is, eten of werken.'

Beeld Pablo Delfos

Zijn er meer overeenkomsten tussen de sportman Teeven en de politicus Teeven?

'Ik wil het spelletje winnen. Ik doe altijd mee met de sportieve opening van het parlementaire jaar. Het is een keer gebeurd dat ik Angelien Eijsink (een frêle PvdA-Kamerlid, red.) zó de boarding in douwde tijdens een potje voetbal, want ik word dan wel fanatiek. Dan ben ik gewoon Fred die winnen wil.

'Als ik een spelletje doe, doe ik het niet om het spelletje. Ook als ik vroeger Monopoly speelde met mijn dochters. Ik liet ze dan niet winnen. Dat is misschien kinderachtig, maar ik heb er een hekel aan mensen te laten winnen. Ook in de politiek. Ik ben niet zo van: je krijgt iets van mij omdat je het even moet krijgen.'

Hoe kun je in de politiek winnen?

'Door te voorkomen dat het kabinet valt op het vreemdelingenbeleid.'

Als dat lukt, heeft u gewonnen.

'Winnen is niet alleen maar je puntjes scoren die in het regeerakkoord of in het verkiezingsprogramma staan. Het kan ook zijn dat de rest gescoord moet worden en dat jij alleen maar aan dijkbewaking doet. Je moet over je eigen portefeuille heen kunnen kijken. Als ik het een beetje rustig houd en de rest kan mooi blijven bestaan, is het ook goed.'

Is het tot nu toe gelukt de rust te bewaren, vindt u?

'Het had van mij wel een tandje rustiger gemogen allemaal.'

Had dat gekund?

'Ja. In het begin heb ik foutjes gemaakt. Onhandige keuzes. Bij de begrenzing van het kinderpardon, bijvoorbeeld. De kinderen die buiten beeld van het Rijk waren, vielen daar niet onder. Je krijgt natuurlijk over alles ambtelijke adviezen. Soms zeg je: ik begrijp hoe jullie ertegenaan kijken, maar we gaan toch doen wat in het regeerakkoord staat. Dan wordt er weleens tegen je gezegd: oké, maar dan heb je wel twee jaar bal.'

Beeld Pablo Delfos

Het asielbeleid is een lastige portefeuille. Toch wilde u 'm heel graag hebben. Vindt u nog steeds wat u als officier van justitie zei: aan de randen van de afgrond groeit het edelweiss?

'Ja, ik vind risico wel leuk. De regeringspartijen staan ver uit elkaar. De emoties kunnen hoog oplopen. Ik vind dat krachtenveld interessant. Dat haalt wel het onderste uit de kan. Uit jezelf. Moeilijke dingen doen is wel aardig in het leven, toch?'

De huidige directeur Vreemdelingenzaken zei: Fred is heel snel, hij doet soms iets zonder mij om raad te vragen. Bent u een solist?

'Nee, ik ben wel een teamspeler, maar soms ben ik in staat voor de troepen uit te rennen. Dan kan het stil en alleen worden, en ook gevaarlijk.'

Los van uw werk - heeft u mensen nodig in het leven?

'Ja. Ik ben niet zo'n man die alleen door het leven wil.'

Wat is belangrijker: goede recensies in de media of complimenten van uw vriendin?

'Ik vind het belangrijker wat zij ervan vindt. Zij zegt vaak: blijf gewoon jezelf. Ga niet naast je schoenen lopen. Daar heeft ze een bloedhekel aan. Aan kouwe drukte en zo. We gingen met z'n tweeën naar de première van Gooische Vrouwen 2. Daar maak ik tijd voor, want dat vindt zij leuk. Dan wil zij eigenlijk het liefst om die rode loper heen. Ja, zeg ik: dat hoort er wel bij. Dan denk ik: laten ze mij maar een keer bij Gooische Vrouwen 2 zien. Het kan geen kwaad dat mensen weten dat ik een politicus ben die het leuk vindt hierheen te gaan.'

Een van uw dochters kreeg dit jaar een ernstig verkeersongeluk. 'Toen besefte ik weer hoe relatief alles is', zei u tegen Koos Plooij. Bent u dingen anders gaan doen?

'Ja. Ik betrap me erop dat ik eigenlijk elke dag ... nou, niet elke dag, want dat is een beetje raar bij vrouwen van 26 en 28, maar ik heb toch wel meerdere malen per week contact met ze. Telefonisch sowieso, en ik zie ze eigenlijk elke week. Dat was daarvoor minder. Die ochtend dat ze vanuit het ziekenhuis belden, had ik het idee dat ik haar bijna kwijt was. Dus dit is wel werk, en het is heel belangrijk voor mij, werk, maar niet alles.'

Wilt u nog minister worden?

'Dat is voor mij echt niet de grote droom. Echt niet meer. Ik wil gewoon rustig dit staatssecretariaat afmaken.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden