Interview

'Ik wil het publiek fysiek betrekken'

Nu te zien in Amsterdam: het nieuwste werk van succes-choreograaf Richard Siegal. Net als zijn andere choreografieën strak vormgegeven, duister en sexy.

Scene uit de voorstelling ModelBeeld Ursula Kaufmann

We zijn tijdens de voorstelling Model in de hel beland, zo veel is duidelijk. Dantes hel wel te verstaan. Maar choreograaf Richard Siegal (35) ervaart het als een paradijs. Na de wereldpremière van zijn danstweeluik Metric Dozen & Model, gedanst door het Bayerisches Staatsballett en The Bakery, afgelopen zomer in de Ruhrtriennale in Essen, staat hij buiten uit te blazen, tussen een oerwoud aan schoorstenen. De stromende regen legt een glimmend laagje over ontmantelde koeltorens en voormalige opslagplaatsen voor zout en steenkool in het industriële complex van het Salzlager Kokerei Zollverein.

Paradijselijk

Het werken in deze ruige hal is paradijselijk, zegt de naar Duitsland geëmigreerde Amerikaanse choreograaf. Intendant Johan Simons heeft hem gevraagd drie jaar lang een choreografische bijdrage te leveren aan het beroemde locatiefestival in het Ruhrgebied, de Duitse evenknie van het Holland Festival. De rauwe industriële omgeving past goed bij Siegals voorliefde voor oogverblindend licht en oorverdovend geluid.

In zijn strakke, hippe choreografieën gebruikt hij weliswaar de vormtaal van klassiek ballet, spitzen incluis, maar de hoog geheven benen, arabesken en pirouettes trekken versneld, verknipt en staccato voorbij. De dansers baden bovendien in een hardvochtige omgeving van bakken fel ledlicht en staalharde noise.

Dansachtergrond

Siegal verloochent zijn dansachtergrond bij meesterchoreograaf William Forsythe niet. De Amerikaan danste van 1997 tot 2004 bij diens Ballett Frankfurt, alvorens hij in 2005 zijn eigen gezelschap oprichtte, The Bakery, gestationeerd in Berlijn en Parijs. Net als Forsythe ontdoet Siegal het klassiek idioom van zijn lyrische betovering en ontleedt hij elegante bewegingen radicaal in fragmentjes. Een sequentie begint vloeiend, maar kan abrupt worden afgekapt of onderbroken. Bovendien past Siegal vaak een twist toe: een gekantelde heup, een weggesleept lijf, geknakte spitzen, uitgelopen mascara en kapot geknipte shirts.

Dinsdag en woensdag is zijn tweeluik Metric Dozen & Model te zien in de Stadsschouwburg Amsterdam. Zonder de rauwe entourage van het industriële erfgoed uit Duitsland, maar met de elektronische soundscape en felle lichtbakken, die oren en ogen van toeschouwers schoonwassen. Siegal zegt verrast te zijn door de wisselende reacties van het Duitse festivalpubliek, dat niet unaniem gecharmeerd bleek van zijn weinig softe aanpak. 'Ik wil dat toeschouwers ook fysiek betrokken raken. Dat ze het in hun buik voelen trillen en met hun ogen moeten knipperen.'

Overigens valt het volume van de noise van Lorenzo Bianchi Hoesch nog best mee. De uitgedeelde oordoppen blijven in het plastic. 'Ik hou van volume. Misschien ervaren liefhebbers van klassiek ballet dit als lawaai, voor mij is het sound.'

Sexy en fragmentarisch
Tijdens Julidans 2014 maakte het publiek kennis met choreograaf Richard Siegal (VS). Zijn in duistere, sexy en fragmentarisch bewerkte ballettaal in Metric Dozen, gemaakt voor Ballet National de Marseille, sprong in het oog. In het buitenland is Siegal al eerder opgemerkt. In New York ontving hij een Bessie Award voor Dance and Performance, in Duitsland de Deutsche Theaterpreis Der Faust en de SACD-prijs (Beaumarchais), de Mouson Award en de Tanzpreis der Landeshauptstadt München.

Scene uit de voorstelling ModelBeeld Ursula Kaufmann

Spiegel

Wie goed kijkt, ziet dat het nieuwe Model een spiegel vormt, in diapositief, van het eerder gemaakte Metric Dozen, met opvallend veel symmetrie (ook in de verdeling tussen mannen en vrouwen). In dit in 2014 voor Ballet National de Marseille gecreëerde groepsstuk - eenmalig gepresenteerd tijdens Julidans 2014 - domineren zwartglimmende kostuums en vierkante lijnen het podium. In Model (2015) gaan de dansers gekleed in opengewerkt wit (waarbij zwart door scheuren priemt) en dansen ze in cirkels en over een geprojecteerde spiraal. Die cirkelvormen verwijzen naar de negen hellekringen uit Dantes Goddelijke Komedie, het beroemde epos over een imaginaire reis vanuit de hel, via de louteringsberg naar de hemel. 'Ik heb de kosmologische kracht van symmetrie, zo sterk door Dante bezongen, als uitgangspunt gebruikt voor het ontwerp van mijn bewegingen.'

Dantes magnum opus stond lang op Siegals bucketlist als basis voor een choreografisch drieluik. Als kind kreeg hij van zijn vader - schilder en hoogleraar kunstgeschiedenis - een prachtig gebonden editie. Die reist overal met hem mee. De rest van zijn vaders bibliotheek en kunstwerken staat deels nog ingepakt. Siegal erfde honderden boeken en schilderijen na diens overlijden.

Inspiratie

Voor Model heeft Siegal zich door deel één van de Goddelijke Komedie laten inspireren, Inferno. De andere twee delen komen aan bod in latere edities van Simons' Ruhrtriennale.

Omdat Siegal Dantes diepchristelijke levensovertuiging, gericht op geluk in het hiernamaals, niet meer van deze tijd vond, betrok hij in het creatieproces ook hetboek Het ogenblik van Jorge Luis Borges ('Eeuwig maar ijl is elke vluchtige tel/ Daarbuiten wacht geen Hemel en geen Hel') en de eenakter Met gesloten deuren van Jean-Paul Sartre (met de beroemde uitspraak 'De hel, dat zijn de Anderen'). Daaruit leende hij de agnostische visie dat de mens niets met zekerheid kan zeggen over oorsprong en eind van het bestaan, maar bij leven wel voortdurend morele codes moet bevragen. Daarvoor hebben we anderen nodig, die maken ons bewust van ons gedrag.

Beeld Ursula Kaufmann

'In mijn voorstelling gebruik ik het ballet als metafoor voor een moreel systeem: wat is toegestaan, wat niet? Zoals je binnen het ballet kunt zondigen door een arabesk niet volgens de voorschriften uit te voeren of spitzen niet juist te hanteren, zo breek ik met ballet als traditioneel voorgeschreven bewegingssysteem. Ik leen wel de schaduw ervan. Ik gebruik spitzen, maar hanteer ze bewust verkeerd. Ik wil de vraag opwerpen: wat is ballet en wat niet? En in het verlengde: wat is immoreel, wat niet?'

Model & Metric Dozen van Richard Siegal, door Bayerischen Staatsballett, in coproductie met de Ruhrtriënnale. 3 en 4/11, Stadsschouwburg Amsterdam.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden