Interview

'Ik wil gewoon nooit de schijn ophouden'

Actrice Halina Reijn werd het afgelopen jaar 40, nog steeds man- en kinderloos. En toch: 'Ik kan je niet zeggen hoe gelukkig ik ben.'

Halina ReijnBeeld Aisha Zeijpveld

Het was nogal een jaar voor Halina Reijn. Ze kreeg een Theo d'Or-nominatie, ze begon een productiebedrijf met vriendin Carice van Houten, samen met auteur Esther Gerritsen werkt ze aan haar eerste film. Ze hernam haar solovoorstelling La Voix Humaine waarmee ze al zeven jaar over de wereld trekt. Ze zat in College Tour, als vanouds bij De Wereld Draait Door, in Van der Vorst Ziet Sterren en nergens hield ze iets achter. Over haar onvervulde kinderwens schreef ze in De Morgen, in de Volkskrant vertelde ze dat ze 'het leven viert met botox'. Maar vooral was het 't jaar waarin ze 40 werd - manloos en kinderloos. Als ze er zelf niet bij stilstond, herinnerden anderen haar er wel aan.

Hoe heb je je 40ste verjaardag gevierd?

'Ha, dat was nogal een proces', zegt ze in de bar van het Amstel Hotel, voor zich een cappuccino. 'Ik was heel bang voor die dag. Toen ik 39 werd, zat ik in mijn eentje in een vliegtuig. Na een doorloop van Maria Stuart, een van de moeilijkste stukken die ik ooit heb gespeeld, was ik meteen in een taxi gezet om in China La Voix Humaine te spelen. Aan de ene kant denk je: wauw, wat een leven, maar ik heb veel last van rare angsten en paniekaanvallen, het is natuurlijk niet alleen maar heerlijk. In dat vliegtuig was ik heel verdrietig.' Lacht: 'Ik vloog met KLM en ik hoopte dat de stewardess het op een of andere manier zou weten dat ik jarig was. Het zou zien in mij paspoort ofzo. Uiteindelijk heb ik het zelf maar gezegd.' Klein stemmetje: 'Ik ben jarig vandaag.' Toen kreeg ik een glaasje champagne. Ik dacht: als ik volgend jaar nog geen vriendje heb - nou ja, het is natuurlijk de ultieme confrontatie met de leegte als er niemand is om je 40ste verjaardag te regelen. Dus ik zei tegen Carice: luister, er moet iets gepland worden, anders word ik gek. Dat is ook volwassen worden, hè. In mijn werk anticipeer ik op alles, maar in mijn privéleven overvallen dingen me altijd. Nu moest ik iets voor mezelf organiseren, dat heb ik van mijn therapeut geleerd. Ze zegt: 'Je mag best alleen zijn met Oud en Nieuw, maar maak het dan gezellig, haal lekkere dingen in huis.' Vrolijk: 'Ik ben gaan hinten bij mijn zussen en mijn vrienden, maar die zijn ook allemaal nogal chaotisch, dus op een gegeven moment ben ik mijn eigen surpriseparty gaan helpen organiseren. Hoe Bridget Jones kan het allemaal zijn?'

'Op de avond zelf was de sfeer in eerste instantie vreemd gespannen. Iedereen had een mannenpak aan, ik begreep er niks van. Toen begonnen ze te speechen, de een na de ander. Mijn moeder, mijn zussen, Hadewych (Minis, red.) deed een gangsterrap, Carice zong een lied uit Annie, want dat is onze grote film waardoor we allebei zijn gaan acteren. Daarna gingen ze allemaal op hun knieën. De pakken waren trouwpakken, ze vroegen me ten huwelijk en mijn zus zette de sluier van haar eigen bruiloft op mijn hoofd. Ik word weer emotioneel als ik eraan denk. Het was de mooiste dag van mijn leven.' Verrast: 'Hoor mij. Ik zeg het zonder enige ironie.'

Cv Halina Reijn

Geboren

10 november 1975 in Amsterdam (opgegroeid in Wildervank, Groningen).

Opleiding

1995 Toneelacademie, Maastricht

Loopbaan

1997 speelt Hamlet bij theatergezelschapDe Trust.
1997 - 2003 verbonden aan De Trust, speelt o.m. in De kersentuin en Lulu.
2003 - heden verbonden aan Toneelgroep Amsterdam, speelt o.m. in Het temmen van de feeks, Hedda Gabler en Maria Stuart.

Film en tv

Selectie: Zus & Zo, Ik omhels je met duizend armen, Zwartboek, De Eetclub, In therapie, Charlie, Pak van mijn hart.

Prijzen

1998 Colombina voor beste vrouwelijke bijrol.
2007 Gouden Kalf voor film De Prins en Het Meisje.
2013 Theo d’Or voortitelrol in Nora.

Verder

2005 roman Prinsesje Nooitgenoeg.
2005 - 2009 columns voor Viva.
Nu vaste columniste voor JAN, de Uitkrant en De Morgen magazine.

De stille kracht van Toneelgroep Amsterdam met Halina Reijn in een hoofdrol gaat vanaf 20 januari op tournee.

Toch: een soort troostbruiloft.

'Ja, kennelijk is het bij mij zover gekomen dat mijn vrienden me ten huwelijk moeten vragen omdat niemand anders het doet. Het erge is: ergens diep van binnen vind ik zelf ook dat ik een old spinster ben. Terwijl ik er ook tegen ageer, tegen het idee dat de maatschappij ons oplegt dat je pas geslaagd bent op je 40ste als je een man en kinderen hebt.'

Iedereen zegt: hoe kan het nou dat jij geen man hebt?

'Daar kun je allerlei theorieën op loslaten. Er gebeuren natuurlijk wel dingen in mijn leven op dat vlak; het is alleen niet zo dat ik een volledige verkering heb die ik helemaal vier in de bovenwereld. Door de roem is er iets gebeurd. Iets met een muur bouwen en jezelf insluiten, hoewel ik het eigenlijk walgelijk vind als mensen dat als excuus gebruiken. Maar het is gewoon zo, ik loop minder onbevangen dan tien jaar geleden rond op dat schoolplein waar jongens en meisjes elkaar versieren. Ik voel toch altijd dít.' Staart, met open mond, starstruck.

Tegelijk zeg je: dat is een stom excuus.

'Ik heb er genoeg mijn hoofd over gebroken. Je zou kunnen zeggen: mijn vader was homoseksueel en hij overleed toen ik 10 was. Dus eerst was hij afwezig omdat hij homo was en daarna omdat hij dood was, dat is een verklaring. Maar mijn zussen hebben dezelfde biografie en die zijn allebei gelukkig getrouwd. Het is toch dat roemding, denk ik. Het is een cliché, maar ik weet nooit waarom iemand contact zoekt. Niet om arrogant te zijn, maar ik kan iedereen mee naar huis krijgen, snap je, zo'n jongen heeft altijd een goed verhaal. Voor je het weet wil-ie een foto maken als hij met je in bed ligt. Daarom ga ik als ik op zoek ben naar intimiteit liever naar iemand van wie ik weet dat hij niet praat. Iemand die ook bekend is.'

'In het buitenland is het anders. Als ik in Italië een flirt heb, is het een tien keer betere prestatie dan hier, dan weet ik dat ik er echt nog toe doe. Ik zat in Australië op een hotelkamer om La Voix Humaine te spelen, ik was zo eenzaam, ik werd helemaal gek. Die monoloog gaat over een vrouw die uit het raam springt, ik kreeg zelf ook allemaal dwanggedachten over zelfmoord, ik dacht: ik ga naar het strand. Daar waren allemaal leuke blonde surfjongens - ik keek natuurlijk, ik zocht contact. Kijkt er een terug met zo'n blik van'- ze kijkt misprijzend - 'wat moet jíj nou?'

Lachend: 'Ha, ik was even vergeten dat ik bijna 40 was.'

'Ik had het er met de moeder van mijn beste vriend Geza over, zij is psychotherapeut. Ze zei: jij hebt iets overgeslagen. Normaal gesproken neemt het flirten af als je ouder wordt en komt er iets anders voor in de plaats, een intellectuele connectie met mensen. Maar roem maakt dat iedereen blijft kijken. En op zo'n strand word je dan even geconfronteerd met waar je normaal gesproken staat.'

Halina ReijnBeeld Aisha Zeijpveld

Maar ook voor jou geldt: die roem heb je zelf gezocht.

'Ja, maar je krijgt niet van tevoren een lijst met alle voor- en nadelen ofzo. Het is zo gelopen en nu moet ik ermee dealen. Het is niet een jas die je even aan- of uittrekt. Het vergroeit met je. Ja, ik zit bij De Wereld Draait Door, omdat ik dat leuk vind, maar je moest eens weten hoeveel grote tv-rollen ik heb afgeslagen, het grootste deel van mijn werk speelt zich binnen de muren van het theater af. En vergis je niet: dat er na zeven jaar op een maandagavond in Maastricht vierhonderd mensen in de zaal zitten bij La Voix Humaine heeft alles met die bekendheid te maken, dat besef ik heel goed.'

Het feit dat ik heel graag kinderen wil maar dat het niet lukt, en dat ik daar waanzinnig verdrietig om ben, is blijkbaar niet geloofwaardig, of te pijnlijk voor mij en mijn omgeving om onder ogen te zien.
De Morgen, 11 mei 2015.

'Ik heb gigantisch veel reacties gekregen op dat stuk, dat had ik op geen enkele manier zien aankomen. Het feit dat je hardop zegt dat je de essentie van het leven mist, want zo voelt dat, en dat je daarom rouwt, ook al heb je verder een superrijk leven, dat spreekt blijkbaar duizenden vrouwen aan. Het leven is niet maakbaar, dat is kennelijk nog steeds een taboe. Zelfs voor mezelf: ik vind het ook een soort mislukking dat ik niet voldoe aan het ideaalbeeld.'

Maar het feit dat je er zo open over schrijft, betekent misschien ook dat je je ermee hebt verzoend? Hun diepste pijn houden mensen meestal voor zichzelf.

'Ja. Ik schrijf van alles in die columns en ik meen het ook, maar alles is duaal. Ik kan jou hier vertellen hoe alleen ik ben, hoe ik opzie tegen Kerst, hoezeer ik een partner mis en hoe graag ik een zwangerschap met mijn vriendinnen zou delen. En dat is allemaal echt waar. Maar ik kan je ook zeggen hoe blij ik ben dat ik dat allemaal níét heb. Hoe vrij ik ben, dat ik over de hele wereld reis, dat ik door mijn werk al die mooie dingen kan creëren. Het zit allebei in mij.'

Voor veel ongewenst kinderloze vrouwen wordt het, begrijpelijk, een obsessie.

'Dat heb ik niet. Ik kan stikjaloers zijn op mijn zussen, die vormen echt zo'n kudde als ze komen aanlopen met man en kinderen. Of ze zitten met z'n allen aan een lange tafel in de tuin, je kent dat, dan denk ik: dat wil ik ook. Aan de andere kant: je kunt 4 mannen hebben, en 12 kinderen en 25 labradors, existentiële eenzaamheid zul je altijd voelen. Het is de metafoor van dat zuurstofmasker in het vliegtuig, hè. Je moet het eerst bij jezelf opzetten. Waarom moet je zonodig bij iemand onder de pannen zijn? Ik ben allang bij mezelf onder de pannen, en dat zijn de belangrijkste pannen. Als ik eerlijk ben, en ik laat even weg wat de maatschappij allemaal van me wil, namelijk dat ik moeder moet zijn en een man moet hebben en begeerd moet zijn in de buitenwereld en niet alleen stiekem ergens waar niemand het ziet - als ik dat allemaal weglaat, dan voel ik me supergoed met mezelf.'

En je kinderwens, hoe groot is die?

'Het wordt me nu van alle kanten aangeraden: neem toch een kind voor het te laat is. Maar ik voel niet de drang. Ik ben ook niet verliefd op iemand, dat scheelt. Maar ik ben natuurlijk wel bang dat ik over twee jaar op een dag wakker word en dat ik dan spijt heb. Wat vind jij: zou ik het daarom moeten doen?'

Heb je je ook verzoend met het feit dat je geen man hebt?

'Nee. Nee, totaal niet.' Lachend: 'Carice zegt dat wij verpest zijn door de film Annie, het weeskind dat wordt geadopteerd door een nare, superstrenge miljonair die haar uiteindelijk liefde geeft. Het slaat natuurlijk nergens op, maar er zit absoluut iets in. Ik zoek een sterke man. Als ik ook maar iets van angst bespeur, ben ik weg. Ik hoop op iemand als Javier Bardem, met wie ik op een dag per ongeluk in een film speel, iemand die door alle kermis om mij heen prikt. Daten vind ik verschrikkelijk. Zit je daar, met tegenover je iemand die in z'n doorweekte T-shirt zit te trillen. Niet dat ik nou altijd zo'n sterke vrouw ben, maar een man moet mij wel aankunnen.'

Halina ReijnBeeld Aisha Zeijpveld

Je hebt het vaak gehad over de vaderfiguur die je zoekt in een regisseur. Theu Boermans, Ivo van Hove, Alex van Warmerdam - werd je op hen wel eens verliefd?

'Nooit. Daar ben ik best trots op, dat ik die scheidslijn altijd goed heb kunnen trekken. Ik voel overgave, nooit seksualiteit. Ik vind: daar moet je volstrekt helder in zijn. Als iemand maar een hand op mijn been legt, gaan bij mij alle luiken dicht.'

Op toneelscholen schijnt dat niet zo helder te zijn, getuige een verhaal in de Volkskrant afgelopen zomer.

'Dat vond ik een rare heksenjacht. Natuurlijk zullen er mannen zijn die verliefd op je worden, maar als je jezelf ook maar voor een millimeter serieus neemt als actrice, trek je een betonnen muur op. Het is aan jou om te zeggen: nee.'

Toen Ivo van Hove de Franse actrice Juliette Binoche koos voor een hoofdrol, stond je te briesen als een jaloerse echtgenote, schreef je in een column.

'Ja, maar ik zie mijn relatie met Ivo ook zeker als een huwelijk. Niet in seksuele zin dus, hij is homo, maar we reizen samen de wereld over en dan zijn we absoluut een echtpaar. Hij is heel dominant. Ik voel me helemaal vrouw bij hem. Hij is misschien wel de enige man nu die ik echt respecteer, in de zin dat ik altijd naar hem luister. Als een hond. Bij hem word ik rustig. We kunnen samen op een vliegveld zitten in Moskou, hij leest dan een script en ik ga dingen kopen, want ik wil altijd veel te veel kopen, en dan zegt hij: nu stop je daarmee.' Stralend: 'Dan maken we ruzie. En dan ben ik zo gelukkig.'

Later beaamt ze dat ze van eeuwige dochter steeds meer moeder begint te worden - van haar creaties. 'Wij vrouwen zijn allemaal moeders. Dat klinkt natuurlijk blèh, maar ik bedoel: zorgen, geven, een ander op de voorgrond zetten in plaats van jezelf, daar gaat het steeds meer om als je ouder wordt. De essentie van het leven kun je uiteindelijk op heel veel manieren vinden. Ik ben nu een tv-serie aan het ontwikkelen voor een jonge actrice waarbij ik zelf op de achtergrond blijf, dat is zo leuk om te doen. En ik schrijf een film voor Carice, zij is mijn ultieme muze. We zijn samen een film- en tv-productiebedrijf begonnen, geïnspireerd door sterke vrouwen als Meryl Streep en Drew Barrymore. Alles wat we maken, of het nu comedy is of heel zwaar, gaat over vrouwen: feminisme, macht, seksualiteit. Vanmiddag gaan we vergaderen. Haha, zie je het voor je, samen vergaderen. Maar we moeten van alles bespreken, het loopt nu al uit de hand met projecten. Het gaat zo goed, ik kan je niet zeggen hoe gelukkig ik ben.'

Terwijl je wel eens een andere indruk geeft als je vertelt over eenzaamheid, zelfmoordgedachten, je kinderloosheid.

'Maar het is er allebei! Niemand hier tegenover je zal je oprecht kunnen vertellen dat hij volcontinu dolgelukkig is, tenzij hij net drie dagen verliefd is, of aan de ecstacy. Nogmaals: alles is duaal. En ik heb ook wel de neiging, ja, om als iemand me vraagt hoe het gaat, te antwoorden: supergoed, maar ik ben niet de hele tijd gelukkig, hoor. Een soort diepmenselijke neiging je te excuseren voor succes. Mijn huis ziet eruit alsof er een psychopaat in woont en ik heb negenduizend ongeopende e-mails. En ik vóél me ook fucking eenzaam. Ik moet een maand naar Chili voor een film, ik heb nu al paniekaanvallen.'

Vertel je zulke dingen ook omdat het sympathiek is? Zo van: ik mag mooi en succesvol zijn, ik heb ook niet alles?

'Ik ben er nooit mee bezig mensen voor me te winnen. Ik geloof er juist in dat je superweerbarstig moet zijn, en rauw. Dat is mijn kracht, maar ook mijn zwakte, want ik kán het niet eens, het publiek pleasen. Dat mag wel duidelijk zijn als je ziet hoeveel haat er naar mij is in de publieke opinie.'

Halina Reijn, daar moet een piemel in, zei laatst een cabaretier in een sinterklaasconference. Bij College Tour ging het over een peloton dat over je heen moest, je schreef zelf in een column hoe misselijk je ervan werd. Hoe verklaar je zulke reacties?

'Moet ik me het hoofd breken over de domheid van anderen? Ik vind in comedy alles geoorloofd hoor, ook over mijn rug, als het goed getimed en grappig is. Maar hier word ik wel mismoedig van. Mijn kwetsbaarheid roept blijkbaar allerlei basale neanderthalergevoelens op. Vorm ik een bedreiging voor de orde der dingen omdat ik niet voldoe aan het standaardplaatje? Is het tijd dat er een man komt die mij laat verstommen? Ik weet het niet, zoiets zal het wel zijn.'

Toch blijf je zeldzaam openhartig, al schrijf je zelf in een column dat je je soms als Amy Winehouse voelt, opgevreten door het publiek.

'Ja, daar zit een soort zelfdestructie in. Je ziet in de documentaire over Amy Winehouse dat ze opkomt en met haar rug naar het publiek gaat zitten. Dat wil ik ook vaak doen. Dat is kinderlijk en je kunt zeggen: je hebt toch zelf voor dat vak gekozen, maar het voelt niet altijd als een keuze, snap je. Eerder als een lot.'

Die openheid, in interviews, in filmpjes die je over jezelf maakt, op sociale media, is dat exhibitionisme?

'Het is het tegenovergestelde! Exhibitionisme, dat is: kijk naar mij met mijn prachtige lijf - daar gaat het bij mij niet over. Ik wil gewoon nooit de schijn ophouden, nooit, ik kan er niet tegen. Ik haat mensen die dat doen. Wees open, haal weg die vernislaag, net als in groepstherapie. Daar is het meteen: hallo, ik ben die en die en dit zijn mijn trauma's: ik ga gebukt onder mijn moeder, of: ik ben al jaren buitenechtelijk verliefd. Wat een tijdwinst! Zo heb je meteen contact. Ik wil mensen in hun essentie raken. Hoe extremer ik me uit, hoe meer mensen daar iets van vinden, maar ik ga het niet anders doen. Ik zeg kennelijk dingen die in het verdomhoekje zitten. Ik maak van mijn hele leven een grote bal van creativiteit, of ik nou speel of schrijf of me op een andere manier uit. Net als Lena Dunham, of Amy Schummer, dat zijn, met Jennifer Lawrence, mijn heldinnen.Het is toch ook grappig, om te laten zien hoe je door het leven struikelt? En als je het niet wil zien, dan kijk je maar weg.'

De feestdagen vormen een steeds groter probleem voor mij. Als iemand het woord Nieuwjaar maar in de mond neemt, beland ik acuut in een minipsychose.
De Morgen, 6 december 2014.

Halina ReijnBeeld Aisha Zeijpveld

Vorig jaar schreef je in je column hoezeer je opzag tegen een eenzame Kerst. Hoe is dat dit jaar?

'Vorig jaar had ik de blues, dit jaar voel ik me veel lichter. Ik ga gewoon gezellig naar mijn moeder en mijn zussen. En ik vier het met mijn vrienden, met dat rare huwelijk van ze. Er zitten moslims en joden bij, die vieren ook niet zo erg Kerst. Op de een of andere manier belanden we altijd in een shoarmatent op de Rozengracht. Ik zie daar wel de grap van in. Volgens mij heeft het te maken met accepteren.'

Accepteren van wat?

'Van whatever er ook is.'

Nieuw! Ontvang elke dag de Volkskrant Avond Nieuwsbrief in uw mailbox, met het nieuws van vandaag, tv-tips voor vanavond, en alvast zes artikelen uit de krant van morgen. Schrijf u hier in.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden