Interview

'Ik wil expliciet niet de allochtone schrijver zijn'

Welke rol speelt afkomst in Nederland? Dat onderzoekt Robert Vuijsje in een reeks interviews. Schrijver Jamal Ouariachi (36): 'In een gemengd huwelijk ben je veroordeeld tot integreren.'

Jamal Ouariachi: 'Ik heb de mazzel dat ik op visueel niveau niet echt Marokkaans ben' Beeld Robin de Puy

Het gebeurde tijdens de laatste keer dat Jamal Ouariachi in Marokko was. 'Mijn moeder groeide op in een protestants milieu, ze had al een teringhekel aan religie. Mijn vader komt uit een Berberdorp ergens in de buurt van Nador. In mijn jeugd gingen we daar om de twee jaar op vakantie, naar een boerderij op het platteland. Niet zo'n jofele plek voor kinderen om rond te hangen.

'We waren er toevallig in de zomer dat de moeder van mijn vader overleed. Mijn moeder sprak de taal niet, maar ze had een goede band met mijn oma. Ze konden allebei goed communiceren met handen en voeten. De begrafenis was alleen voor mannen, mijn moeder mocht niet mee. De familie van mijn vader was niet eens zo religieus, ze hielden zich aan de gewoonten. Mijn moeder hield zich groot, zo van: dit is nu eenmaal hoe het hier gaat.

'Mijn vader legde uit wat de achterliggende gedachte was: vrouwen gedragen zich hysterisch op begrafenissen, al dat gekrijs zou de geest van de overledene verhinderen om op te stijgen naar het paradijs. Op dat moment was ik geëmotioneerd door het overlijden van mijn oma. Later dacht ik: wat een verschrikkelijk land, met die klote-islam. Ik ben nooit meer terug geweest.'

Jamal Ouariachi
Jamal Ouariachi (Nederland, 1978) is schrijver. Hij debuteerde in 2010 met De vernietiging van Prosper Morèl, in 2013 gevolgd door Vertedering, dat werd genomineerd voor de Gouden Boekenuil en de BNG Nieuwe Literatuurprijs. Dit jaar verscheen Een honger.

Hoe groeide je op?

'In Amsterdam-Oost woonde in die tijd alles door elkaar. Bij ons in de straat had je verschillende soorten religies. Als kind dacht ik al: in het beste geval heeft er één gelijk. In het slechtste, en meest waarschijnlijke geval is het allemaal onzin. Mijn vader is af en aan gelovig geweest. Tegenwoordig is hij, denk ik, definitief een afvallige.

'De man van mijn moeder was overleden, ze had drie kinderen. Een paar jaar later ontmoette ze mijn vader en kregen ze nog twee kinderen, mijn zus en ik. Mijn vader had halverwege de jaren zestig bedacht dat hij weg moest van het Marokkaanse platteland. In Nederland heeft hij zichzelf opgeleid, in de fabriek leerde hij Nederlands, hij heeft later vwo gedaan. Hij kon goed leren, maar waar hij vandaan kwam, was alleen een verdwaalde koranschool.

'In een gemengd huwelijk ben je veroordeeld tot integreren. Bij ons thuis waren drie autochtone kinderen en twee half-Marokkaanse. Wij spraken Nederlands. Het zou raar zijn geweest als mijn vader met zijn twee kinderen in het Marokkaans praatte en met de anderen niet. In het begin gaf hij mijn zus en mij Arabische les op zondag, ik weet nog dat ik dat vreselijk vond. Ik spreek het een beetje, mijn woordenschat is niet groot. Mijn zus en ik gingen op vakantie naar Marokko, de andere kinderen niet. In mijn herinnering gebeurde dat op een natuurlijke manier, de andere kinderen waren ook al wat ouder. Het zou kunnen dat ze het zagen als een vorm van verraad naar hun overleden vader als ze meegingen.'

Je heet Jamal Ouariachi.

'Ik heb de mazzel, als je dat zo kunt zeggen, dat ik op visueel niveau niet echt Marokkaans ben. In de familie van mijn vader zit een lijntje met blond haar en blauwe ogen. Als mensen mijn naam horen, moet ik het altijd uitleggen, ik voel een soort ondertoon van: die zal wel geadopteerd zijn.'

Dan zou je zijn geadopteerd door een Marokkaans gezin?

'Ja, dat is een onwaarschijnlijk verhaal. Ik kwam terecht op het Barlaeus Gymnasium, op die hele school zat één andere Marokkaan. Soms presenteerde ik mezelf als islamiet en ging ik voor de grap in discussie met joodse klasgenoten. Na de middelbare school werd ik even telefonisch verkoper van aandelenpakketten. Een paar weken later vroeg de teamleider: moet je het gesprek niet beginnen met een andere naam, op deze manier schrik je mensen af. Daar trok ik een morele grens, ik ben opgestapt.

'Als tiener was ik fel anti-religieus en anti-islam. Na 9/11 en Fortuyn is dat veranderd, ik voelde me in de positie gedwongen dat ik moslims moest verdedigen. Ik probeer nu de islamkritiek te heroveren. Het moet kunnen zonder de verdeel en heers-methoden die politici als Wilders gebruiken. Zonder de samenleving als geheel te ontwrichten.'

Word je gezien als een Marokkaanse schrijver?

'Bij mijn debuut werd gevraagd: waarom ging het niet over je Marokkaanse jeugd, verloochen je je afkomst? Ik ben toevallig ook nog half-Nederlands, ik wil expliciet niet de allochtone schrijver zijn. Het moet gaan om wat in die boeken staat.'

Voel je je verbonden met andere Nederlands-Marokkaanse schrijvers?

'Op literaire gronden met Hafid Bouazza omdat ik vind dat hij goede boeken schrijft. Ik ken hem niet persoonlijk. Met Abdelkader Benali voel ik me niet verbonden, wij liggen literair verder uit elkaar.

'Waar ik moeite mee heb: discussies over onbewust racisme, ook in de literatuur. De beschuldiging is makkelijk gemaakt, alleen zijn de bewijzen vaak zo slap. Het is als met Freud. Wanneer iemand ontkende dat hij een moedercomplex had, riep Freud: ha, zie je wel, je verdringt het. Ik geloof er niets van dat uitgeverijen diversiteit tegenhouden. Ze zouden wel gek zijn als ze daarmee een goed boek tegenhouden. Met klagen over misstanden bereik je niets. Schrijf een schitterend boek, dat is het enige wat telt.'

In gesprek
Schrijver Robert Vuijsje (Alleen maar nette mensen, Beste vriend) interviewt voor V bekende en minder bekende Nederlanders over de rol die hun afkomst speelt in hun leven. Hij spreekt onder anderen nog met filmmaker Sunny Bergman (Engels) en kunstenaar Michael Tedja (Surinaams).


Nederlands
'In het buitenland. Daar komen Anne Frank en Robin van Persie altijd in één zin terecht, als vergelijkbare grootheden.'

Marokkaans
'Toen Wilders een voorstel deed om Marokkanen bij het overtreden van de wet het land uit te zetten, dacht ik: hé, dat gaat ook over mij. Niemand durfde het woord discriminatie in de mond te nemen, maar dat was het natuurlijk wel. Onversneden.'

Partner
'Dat ik met een Hollandse vrouw ben, zou kunnen worden gezien als een onbewuste keuze voor Nederland. Nee, freudianen: het is gewoon een fantastische vrouw.'

Mohammed cartoons
'Het is jammer dat de meeste zo slecht zijn. Ik wacht op een Life of Brian-achtige film over de islam.'

Zwarte Piet
'Het is een kinderfeest. Ik sta aan de kant van de mensen die het willen aanpassen zodat alle kinderen het leuk vinden.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden