'Ik wil dansen in het nu'

Flamencodanseres Belén Maya heeft haar onafhankelijkheid zwaar moeten bevechten.

Annette Embrechts
De Spaanse Flamenco danseres Belén Maya Beeld afp
De Spaanse Flamenco danseres Belén MayaBeeld afp

Wispelturig als ze is, laat ze zich niet gemakkelijk vastpinnen. Niet op stijl, mode, voor- of afkeur, niet op traditionele of nieuwe flamenco. Geen wonder dat de 48-jarige diva Belén Maya door kenners 'de vrouw met vele gezichten' wordt genoemd. Dat slaat niet alleen op de extreem vele dansstijlen die ze beheerst, van klassiek ballet tot moderne dans en van flamenco puro tot flamenco nuevo, of op de talloze jurken die ze tijdens optredens draagt: van de traditionele bata de cola (met lange, dik golvende sleep) tot huidkleurige strakke tenues. Het is haar gezicht dat echt van kleur kan verschieten, van rusteloos of strak tot ontspannen of ongeïnteresseerd. Ze oogt streng en veeleisend, voor zichzelf en haar omgeving.

Wanneer ze tijdens La Bienal in Sevilla het studiozaaltje van Teatro Central binnenkomt, staat haar gezicht op onweer. Haar ogen verraden spanning. 'Ik ben net vier maanden gescheiden', verklaart Maya haar humeur. 'Die pijn neem ik mee in mijn optreden. My crying is my dancing.' Haar ex-man was tevens haar dramaturg, dat maakt de breuk extra gevoelig.

Maya, inmiddels zelf een diva, was jarenlang hét symbool van de aanstormende vrouwelijke flamencogeneratie. In de vermaarde film Flamenco (1995) van Carlos Saura schittert ze door haar flirt met de moeilijke techniek van het dansen in een jurk met lange sleep. Ze weet de bata de cola volledig in positie te houden terwijl ze zelf allerlei moderne, energieke variaties danst op snelle alegría's. Het is net of de jurk een eigen leven leidt, naast haar bespeelster.

Opening Flamenco Biënnale door Compañia Belén Maya, 16/1, Rotterdamse Schouwburg.

Ook in haar jarenlange samenwerking met de beroemde cantaora Mayte Martín, een van de belangrijkste flamencozangeressen van haar generatie en een tijdje Maya's levenspartner, liet de bailaora zien wat zij verstond onder intieme kamerflamenco: zij voerde de levendige volksdans abandolaos, normaal op violen en tamboerijn, volledig verstild uit, bijna zonder passen, op muziek van zang en één viool. Zelden zal ze een dans herhalen - omdat ze zich snel verveelt, kiest ze iedere keer voor nieuwe variaties. Ook vanavond wisselt ze verstilling en versnelling af, wanneer ze in Rotterdam de lustrumeditie opent van de Flamenco Biënnale met Los Invitados, een voorstelling van haar eigen gezelschap, Compañia Belén Maya. Die kent optredens van verschillende gasten, onder wie de jonge Ana Morales. Maar het hart van de voorstelling is sterk persoonlijk. Het is een ode aan haar jong gestorven moeder, de bekende danseres Carmen Mora, vertelt Maya. 'Ik was veertien toen mijn moeder omkwam bij een auto-ongeluk in Torreón in Mexico. Pas nu durf ik een ode aan haar te dansen, gemengd met verdriet en rouw. Ik projecteer foto's van haar en transformeer naar haar als traditionele flamencodanseres.'

Ze vindt het spijtig dat haar vader, de beroemde zigeunerdanser en choreograaf Mario Maya, deze voorstelling niet meer kan zien. Hij overleed in 2008 aan de gevolgen van kanker. 'Maar ik vrees dat hij mijn stijl toch niet zou goedkeuren. Hij hield nooit van wat ik deed. Ik heb mijn onafhankelijkheid zwaar moeten bevechten. Mijn vader was een wonderkind uit een zigeunerfamilie. Hij moest vanaf zijn vijfde dansen om te overleven. Ik heb een onbezorgde jeugd gehad. Tot mijn moeder overleed.'

Maya, geboren tijdens een Amerikaanse tournee van haar ouders, groeide op in Madrid en begon daar op haar achttiende aan een dansopleiding. Na haar verhuizing naar Sevilla trad ze met ingenieuze bewerkingen van basisritmes op in diverse Sevilliaanse tablao's. Toch dreef het koninklijk flamencobloed in haar aderen haar naar het gezelschap van haar vader. Maar zijn naam drukte te zwaar op haar schouders, Maya nam afstand, rebelleerde, ontwikkelde een eigen stijl en gezelschap. 'De breuk kwam pas jaren later goed. Ik heb nog wel een ode aan hem gedanst. Met dubbelhartige gevoelens.'

Nu danst Maya naast moderne stijlen af en toe ook lekker ouderwetste zigeunerflamenco. 'Ik verveel mij snel. Ik respecteer de traditie, maar voel ook dat mijn lichaam dan in het verleden huist. Ik wil juist in het nu dansen. Ook al is dat nu de pijn van een scheiding.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden