'Ik weet niet of ik tegen oorlog ben'

In de documentaire 'Echoes of war' probeert Joop van Wijk met behulp van een olifantensprookje kinderen uit oorlogsgebieden te laten praten over hun trauma's....

'Nur was nicht aufhWeh zu tun, bleibt in Erinnerung', citeert regisseur Joop van Wijk Nietzsche in het begin van zijn aangrijpende documentaire Echoes of War. Daarin laat een Colombiaans jongetje de plek zien waar hij zijn hand verloor door een ontploffende mijn. Vertellen twee meisjes uit New York over hun vader, die op de 105e verdieping van het World Trade Centre werkte. En probeert een meisje uit Afghanistan zich te herinneren hoe haar vader er uit zag, maar haar moeder heeft zijn foto verstopt omdat ze anders niet ophoudt met huilen.

De kinderen vertellen hun verhalen nadat ze geluisterd hebben naar A Little Elephant Finds His Courage, een sprookje over een olifantje wiens vader niet meer is teruggekeerd nadat er oorlog uitbrak in de jungle. Joop van Wijk ontmoette de schrijfster Nancy Baron, toen hij een film produceerde in een vluchtelingenkamp in Oeganda. De Amerikaanse gaf er trainingen in de opvang van slachtoffers van (oorlogs)geweld.

Van Wijk, die eerder met Hillie Molenaar de bekroonde documentaire Isingiro Hospital (1993) maakte, zag hoe het olifantensprookje hielp kinderen en ouders te laten praten over hun traumatische ervaringen, en wist direct: 'Daar ga ik een film over maken'.

Omdat hij geen zin had in een tijdrovende rondrit langs fondsen en omroepen, vroeg Van Wijk aan Plan (voorheen Foster Parents Plan) om zijn film te financieren. Hij kon vrijwel direct aan de slag in Sierra Leone. 'Bijna ieder kind bleek kandidaat; ze hadden allemaal wel iets ergs meegemaakt.'

Toen hij in Sierra Leone was, brak de oorlog in Irak uit. 'Ik wilde er direct naar toe. Het klinkt een beetje luguber, maar ik wilde ook iets recents in de film. De oorlog in Sierra Leone was alweer een paar jaar geleden voor jonge kinderen is dat een half leven.'

Omdat filmen in Irak niet re bleek ('Het moet ook weer niet ters zijn; het mag niet zo zijn dat de kinderen schade oplopen door de film'), reisden Van Wijk en cameraman Melle van Essen naar Afghanistan. Via Afghanistan ging het naar Colombia, van Colombia naar New York. 'New York mocht niet ontbreken. Ik wilde laten zien dat het boek overal werkt. Het is universeel; het onschuldige verhaaltje zorgt voor een onbedreigd gevoel. De Amerikaanse kinderen zeggen in wezen hetzelfde als de Afghaanse kinderen die Amerikaanse bommen over zich heen hebben gekregen.'

Hij had ook nog graag in Moskou de wezen gefilmd van Russische soldaten die in Tsjetsjeniijn omgekomen, maar dat liet zijn budget niet toen. 'Zo is het ook goed. Het gaat niet om dat ene kind, of dat ene land. Daarom verschijnen er ook geen titeltjes met de namen van kinderen of landen in beeld.'

Volgens Van Wijk is Echoes of War geen anti-oorlogsfilm maar een 'pro-peace film'. 'Ik weet niet of ik tegen oorlog ben. Je kunt je situaties voorstellen dat 't toch moet. Je moet je wel drie keer bedenken waar je aan begint. Iedere soldaat die sneuvelt, laat kinderen of familie achter. Dat zorgt voor haat, dat krijg je een keer op je brood.' Van Wijk benadrukt dat hij geen politieke film heeft willen maken; een Bush-aanhanger die voor de oorlog in Irak is, moet zijn film ook kunnen zien. 'Als hij ergens nodig is, dan is het in Amerika. In de derde wereld snappen ze het zo ook wel; daar maken ze het iedere dag mee.'

Echoes of War, waarin de verhalen van de kinderen worden doorsneden met een geanimeerde versie van Nancy Barons boek, eindigt positief. Het olifantje Baba gaat door met zijn leven, de kinderen ook. 'Dat moet ook, het is niet anders. Dat is de essentie van het boek en mijn film: je moet door. Niet door te vergeten, maar door de gebeurtenis een plaats te geven in je herinnering. Dat de kinderen hun verhaal vertellen, is al positief. Daar is kracht en moed voor nodig.'

Echoes of War van Joop van Wijk gaat vandaag op het International Documentary Filmfestival Amsterdam in wereldpremi. 1 More Film brengt de film later dit jaar uit in de bioscoop. De VPRO en de Volkskrant doen in het RAMjournaal op Nederland 3 dagelijks verslag van het IDFA. Zie ook www.volkskrant.nl/idfa.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden