'Ik weet hoe vrouwenbesnijdenis aanvoelt'

Het uit Somalië afkomstige fotomodel Waris Dirie voert mondiaal actie tegen de besnijdenis van vrouwen. Dirie weet uit eigen ervaring hoe dat is. Haar beschrijving aan mannen: 'Je kunt het pas voelen als je penis wordt afgesneden. Liefst met de ballen erbij.'

Bloedmooi is Waris Dirie en toch is ze verminkt, gehandicapt. Het beroemde fotomodel uit Somalië draagt haar mutilatie onzichtbaar met zich mee, onder haar kleding. Juist die verminking brengt haar naar alle uithoeken van de wereld.

Dirie is als klein meisje met een roestig scheermes op gruwelijke wijze besneden. Donderdag deed ze Den Haag aan om te spreken tijdens een boekpresentatie in het Vredespaleis. Uit handen van minister van Buitenlandse Zaken Van Aartsen kreeg Dirie het eerste exemplaar van een boek over vijftig jaar mensenrechten. De opbrengst van Reflections on the Universal Declaration of Human Rights - met essays van Tony Blair, Jimmy Carter, Michael Gorbatsjov, de Dalai Lama en Václav Havel - vloeit in een VN-fonds tegen vrouwenbesnijdenis.

Clitoridectomie (het wegsnijden van het topje van de clitoris) en infibulatie (het verwijderen van de clitoris, de schaamlippen en vervolgens het dichtnaaien van de vagina) zijn flagrante schendingen van de mensenrechten, onderstreepte Van Aartsen. Miljoenen meisjes, vooral in Afrika, worden genitaal verminkt. Van Aartsen: ' Helaas worden nog altijd culturele en religieuze argumenten gebruikt om deze schendingen van de menselijke waardigheid te rechtvaardigen.'

Het is een Afrikaans ritueel en wie zich daarmee bemoeit, maakt zich schuldig aan cultureel imperialisme - Waris Dirie kent de argumenten en ze maken haar laaiend. 'Ik ben een Afrikaanse en ik weet hoe het voelt, hoe het schuurt, hoe het schrijnt', zegt ze na de ceremonie. 'Tegen cultureel correcte westerlingen zou ik willen uitschreeuwen: bemoei je wel degelijk met onze zaken. Want het is onzin dat de Koran vrouwenbesnijdenis voorschrijft en ook in de Bijbel staat nergens dat vrouwen moeten worden verminkt om God te behagen.'

Volgens Dirie wortelt deze praktijk in 'de territoriumdriften van de mannen'. 'Waarom moeten kleine meisjes worden besneden? Omdat vaders dochters op de huwelijksmarkt willen brengen die gegarandeerd niet door andere mannen zijn gebruikt. En welke betere garantie heb je dan een dichtgenaaide vagina? Jonge huwbare mannen willen alleen ''schone'' meisjes. Vrouwen die een clitoris hebben en van seks genieten zijn smerig, zeggen ze.

'Wat ik daartegenover in stelling breng? Mijn eigen verhaal. Dat is gruwelijk genoeg. De helse pijn kan ik de mannen helaas niet laten voelen. Maar ik zeg hun wel: je kunt pas voelen wat ik heb meegemaakt, wat miljoenen kleine meisjes nog steeds doormaken, als jullie penis wordt afgesneden. Liefst met de ballen erbij.'

Als speciale VN-ambassadrice reist Waris Dirie de wereld rond om haar levensverhaal te vertellen. Ze spreekt, zegt ze, 'met mijn hart'. Ze praat onsamenhangend en extreem zacht. In de stijve zaal komt haar boodschap niet over.

Dat is wel het geval in het boek dat ze zelf schreef: Mijn woestijn: ervaringen van een nomadendochter. Ze beschrijft haar besnijdenis, uitgevoerd door een zigeunerin, en vertelt hoe ze de woestijn in vlucht en via Mogadishu en Londen in Amerika belandt.

Waris Dirie loopt weg van haar familie als ze op het punt staat te worden uitgehuwelijkt. Ze rent de woestijn in, wordt bijna verscheurd door een leeuw, lift naar de Somalische hoofdstad en wordt onderweg verkracht. Een van haar verkrachters slaat ze dood met een steen.

Via Mogadishu reist ze naar Londen, waar ze intrekt bij haar oom de ambassadeur. Ze wordt door zijn gezin gebruikt als voetveeg. Geld krijgt ze niet en ook geen liefde. Wanneer haar oom na vier jaar wordt teruggeroepen, blijft Waris illegaal in Londen. Ze werkt als schoonmaakster bij McDonald's en ontsnapt pas aan dat grauwe leven als ze ontdekt wordt door de glamour-fotograaf Malcolm Fairchild. Ze krijgt een bijrolletje in de James Bond-film The Living Daylights en werkt zich op tot topmodel.

'Maar nog altijd voel ik me anders dan andere vrouwen, dan andere modellen', zegt ze. 'Ik ben verminkt. En hoewel ik me met het geld dat ik als model verdien, heb laten opereren, is de wond niet weg. Nog altijd heb ik lichamelijke klachten, ik kan niet van seks genieten. En intussen blijf ik maar malen. Ik kan niet vergeten wat mij is aangedaan, vooral niet omdat ik weet dat elke dag weer de genitaliën van kleine meisjes worden afgesneden.'

In Duitsland werd ze vorige week plotseling geconfronteerd met een filmpje over vrouwenbesnijdenis. 'Ik zag hoe een moeder de benen van haar dochtertje openspreidde. Het meisje was nog geen jaar oud. Een oudere vrouw sneed de schaamlipjes weg met een bot mes. Je zag het bloed langs de beentjes lopen. Ik kon het niet aanzien. En toch vind ik dat dergelijke gruwelijke beelden moeten worden getoond. Niet alleen in het Westen, maar vooral in Afrika, in islamitische landen. CNN heeft hierin een belangrijke rol, want die zender heeft een wereldwijd bereik.'

Begin volgend jaar gaat Dirie naar Afrika. 'Eindelijk. De persoonlijke confrontatie met slachtoffers en de moeders en vaders van slachtoffers is belangrijk', zegt ze. In Berlijn was ze aangesproken door een 19-jarige Somalische. Spreek alsjeblieft met mijn moeder, zei die. Zelf was ze ook besneden. Haar moeder wilde haar 7-jarig zusje naar Parijs brengen voor een besnijdenis. 'Ze laat zich door niemand overtuigen, zei dat meisje, maar misschien wel door jou.'

Denk dus niet, zegt het verminkte model, dat vrouwenbesnijdenis slechts wordt uitgevoerd in het primitieve Afrika. Het Amerikaanse Center for Disease Control schat dat alleen al in de staat New York 27 duizend vrouwen zijn besneden. Dirie : 'Het zal dus ook wel in Amsterdam gebeuren.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden