bellen metariejan korteweg

‘Ik was verbaasd dat de verkenners zich bij ‘functie elders’ voor Omtzigt ook baseerden op mijn artikel’

Wie wenste CDA-Kamerlid Pieter Omtzigt een ‘functie elders’ toe? De opgestapte verkenners Kajsa Ollongren (D66) en Annemarie Jorritsma (VVD) baseerden zich onder meer op een artikel in de Volkskrant over de machtsstrijd binnen het CDA. We belden met de auteur, politiek verslaggever Ariejan Korteweg.

Mark Rutte (l) en Pieter Omtzigt (r) voor aanvang van de beëdiging van de nieuwe Kamer. De vraag blijft wie er achter het ‘functie elders’ voor Omtzigt zit. Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant
Mark Rutte (l) en Pieter Omtzigt (r) voor aanvang van de beëdiging van de nieuwe Kamer. De vraag blijft wie er achter het ‘functie elders’ voor Omtzigt zit.Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

Is het niet knullig en naïef dat de verkenners zich blijkbaar verschuilen achter jouw analyse van het koningsdrama binnen het CDA?

Korteweg, lachend: ‘Nee, dat hebben ze natuurlijk goed gezien. Blijkbaar was het helder voor de verkenners wat zich binnen het CDA afspeelde. Ik ben nu klaar als journalist. Wat valt er verder nog te wensen? Ik hoop nog te worden opgeroepen tijdens het debat in de Tweede Kamer.’

Je gaf in elk geval de voorzet door te beschrijven hoe de CDA-top in feite al jaren in zijn maag zit met de positie van Omtzigt.

‘Functie elders is dan ook het gevolg van een discussie binnen het CDA die al wordt gevoerd sinds ik in 2013 als politiek verslaggever in Den Haag begon. Omtzigt is een gedreven Kamerlid, maar wordt door fractiegenoten ook als een moeilijk mens gezien die zijn eigen gang gaat. Het CDA heeft Omtzigt al diverse keren een functie elders gegeven door hem laag op de kieslijst te zetten.

‘Maar Omtzigt kwam telkens weer terug, hij heeft een sterk mandaat met inmiddels 342.472 voorkeurstemmen. Hoewel lijsttrekker Wopke Hoekstra er bijna 100 duizend meer kreeg, beschreef ik in dat bewuste artikel ook de gebrekkige stabiliteit binnen het CDA. Er werden door de verkenners ook vraagtekens gezet bij de onderhandelingsstijl van Hoekstra. Hij ging op twee gedachten hinkend de formatiegesprekken in. Moet het CDA wel regeren?’

Jij noemde Omtzigt een machtsfactor met een grote machtsbasis buiten de partij.

‘Omtzigt is vooral geliefd buiten zijn partij. Als hij iets in zijn hoofd heeft, ontwikkelt hij een natuurkracht en gaat dan door roeien en ruiten.’

En dus kwam na de pijnlijke nederlaag voor het CDA bij de verkiezingen een fluistercampagne op gang, waarbij de overwerkte Omtzigt als een ongeleid projectiel werd afgeschilderd.

‘Ze zitten met hem in hun maag. Het begon met een column in De Telegraaf, waarin werd geschreven dat Omtzigt ziek en labiel was en soms in huilen uitbarstte. Vervolgens kwam daar een verhaal in HP/De Tijd overheen over de fluistercampagne tegen Omtzigt.

‘We zouden zo’n stuk met anonieme bronnen om iemand in diskrediet te brengen niet snel publiceren in de Volkskrant, omdat al die mensen vooral een eigen belang dienen. Feit is dat die fluistercampagne een factor werd binnen het CDA. Daar kwam mijn analyse van de worsteling binnen het CDA uit voort.’

De vorige verkenners hebben er wel voor gezorgd dat Hoekstra Omtzigt nu bijna niet kan laten vallen? Zijn ze tot elkaar veroordeeld?

‘Ik heb verschillende suggesties gehoord over de nieuwe rol van Omtzigt. Je moet hem sowieso een plek in de Kamer geven, daarvoor is hij op de wereld gekomen. Je kunt hem ook fractieleider van het CDA maken, dan kan hij het dualisme tussen parlement en regering vormgeven.

‘Omtzigt kan ook een vrije rol krijgen, met de dossiers waarin hij uitblinkt. Zo kan hij tevens het herstel in de rechtsstaat versterken, mits iedereen bij het CDA daarmee akkoord gaat. Maar het probleem is dat die partij op zijn gat ligt.’

Het was al frappant dat alles waar Omtzigt voor staat – en dan vooral zijn messcherpe kritiek op het functioneren van de democratie – geen rol speelde in de CDA-campagne voor de verkiezingen.

‘Hoekstra trad wellicht te laat aan als partijleider om het te gebruiken, maar ik denk ook dat de ideeën van Omtzigt ver van hem af staan. Je merkt aan alles dat de wonden nog lang niet zijn geheeld bij het CDA. Voor Pasen hoopt het CDA een interim-voorzitter aan te stellen die het interne vertrouwen moet herstellen. Het is maar een eerste stap.’

Hoekstra moet nu dus voorkomen dat Omtzigt als splijtzwam de partij verscheurt. Staan ze ook niet model voor de aloude richtingenstrijd binnen het CDA?

‘Het is voor Hoekstra nu aanlokkelijk om bij de VVD en D66 hard to get te spelen. Hij is geschoffeerd, het CDA is geschoffeerd en een Kamerlid dat met vele voorkeurstemmen is gekozen werd geschoffeerd. Hoekstra kan denken: kom maar over de brug als jullie ons zo graag in het volgende kabinet willen hebben. Maar je ziet hoe het CDA aarzelt, die partij weet niet welke kant het op moet.

‘Moeten ze als een VVD-light in het nieuwe kabinet gaan zitten en dan over vier jaar wederom de scherven bij elkaar vegen? Of nu toch kleur krijgen door de oppositie in te gaan? Het zou misschien niet onverstandig zijn.’

Heeft het CDA niets geleerd van de eerdere verkiezingsnederlaag in 2012?

‘Na die afstraffing ging het CDA zichzelf onder leiding van Sybrand Buma opnieuw uitvinden, maar ze zijn niet diep genoeg gegaan. Als het CDA zich duidelijk achter het gedachtengoed van Omtzigt had gesteld, zou die partij een scherp profiel hebben gehad in het politieke krachtenveld.

‘Niemand anders dan Omtzigt verbeeldt de brug die de overheid moet slaan naar de burger, hij benoemde het gebrekkige vertrouwen. Het CDA had niet eens de man op het schild hoeven hijsen, maar wel zijn ideeën. Dan had het CDA echt iets kunnen betekenen, maar zover zijn ze nog lang niet.

‘Toch moet het CDA diep in eigen vlees durven snijden. Ze hebben van alle partijen het oudste leden- en kiezersbestand. Als het CDA zichzelf niet vernieuwt, raken ze hun kiezers kwijt op het kerkhof.’

Loop je nu niet als inspecteur Columbo over het Binnenhof om uit te vinden wie voor Omtzigt ‘functie elders’ had bedacht?

‘Ik heb geen idee. Wat ik in Den Haag heb geleerd is dat je elk woord op een goudschaaltje moet wegen. Als Rutte zegt: ik heb hier niet over gesproken, kan het nog steeds betekenen dat hij een appje heeft gestuurd. Of met iemand anders over Omtzigt heeft gesproken die het weer tegen de verkenners heeft gezegd. Het moet toch bij Rutte vandaan komen, eventueel in een gesprek met D66-leider Kaag of anders toch uit kringen rond Hoekstra. Maar ik durf het niet te zeggen.’

Ik neem aan dat de nieuwe verkenners ook je volgende analyse in de Volkskrant zullen lezen?

‘Ik was echt verbaasd dat mijn verhaal werd genoemd in deze kwestie. Een collega in Den Haag zei tegen mij: jij moet voortaan een sensitivity reader krijgen bij je stukken.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden