Bellen metOnze correspondent

‘Ik was echt bang dat we als krant een revolutie in Belarus zouden missen’

In Belarus vindt een revolutie plaats en onze Rusland-correspondent Tom Vennink kan er tot zijn grote frustratie niet bij zijn. ‘Nooit verwacht dat je een historische gebeurtenis in Europa niet zou kunnen bijwonen vanwege staatsrepressie’

Een meisje is boven een menigte getild die zich heeft verzameld bij een detentiecentrum tijdens een demonstratie, afgelopen maandag.Beeld AP

Had je verwacht dat de verkiezingen zo’n omwenteling zouden veroorzaken?

‘Ik had de verkiezingsdatum van 9 augustus groot in mijn agenda staan. Ik ben eerder dit jaar nog in Belarus geweest om een aantal verhalen te maken en was van plan voor de verkiezingen opnieuw te gaan. Het was er al eerder uit de hand gelopen, bovendien beloofden deze verkiezingen echt spannend te worden. Bijna alle oppositieleiders waren monddood gemaakt en opgesloten, zoals gebruikelijk in Belarus, of het land uit gevlucht. 

‘Alleen oppositieleider Svetlana Tichanovskaja mocht meedoen, de andere oppositiepartijen hadden zich achter haar geschaard. In de campagnetijd zag je nu voor het eerst dat mensen openlijk op straat hun handtekeningen zetten onder de lijsten van de oppositie. Zonder geheimzinnig te doen. Hiervoor was het altijd te gevaarlijk om je openlijk tegen de president, Aleksandr Loekasjenko, te keren.’

Mensen dragen een portret van oppositiekandidaat Svetlana Tichanovskaja.Beeld AP

Waarom lukte het niet om op tijd naar Belarus af te reizen?

‘Ik kreeg geen persaccreditatie, net als veel andere collega’s. Als je zonder accreditatie werkt, kun je een inreisverbod van tien jaar krijgen. Ook ben je zonder accreditatie niet beschermd tegen het geweld van de politie. Het was al meteen duidelijk dat Belarus geen pottenkijkers wilde bij de verkiezingen. Wat ook niet hielp, is het coronabeleid in Rusland. Als je het land uitgaat kom je er niet meer in. Voor de krant zou dat betekenen dat we het misschien een tijd zonder Rusland-correspondent moesten doen. In overleg met de redactie is besloten dat we dit risico niet wilden nemen.’

Dus je baalde enorm?

‘Ja, maar de meeste collega’s zitten in hetzelfde schuitje. De enkeling die wel een persaccreditatie kreeg benijd ik natuurlijk. Ik had nooit verwacht dat je een historische gebeurtenis in Europa niet zou kunnen bijwonen vanwege staatsrepressie. Toen het internet op de dag van de verkiezingen werd afgesloten en ik hoorde dat er granaten ontploften tussen de demonstranten was ik echt bang dat we als krant een revolutie gingen missen.’

Dat bleek mee te vallen. In je verslaggeving lijkt het alsof je erbij bent. Je spreekt activisten en burgers ter plaatse. Hoe krijg je dat voor elkaar?

‘Van mijn vorige reis had ik nog veel contacten die ik nu kon benaderen. Zij brachten mij weer in contact met anderen die ik kon spreken via veilige berichtendiensten zoals Telegram, die niet kunnen worden afgeluisterd en verstoord. Vooral het nieuwsplatform Nexta van de oppositie, waar inmiddels 2 miljoen van de bijna 10 miljoen Belarussen op zijn geabonneerd, bood uitkomst. Via Telegram kreeg ik toegang, waardoor ik de video’s kon zien van de demonstraties en de massale omvang ervan die lokale journalisten in het geheim verspreidden.

‘Zo kreeg ik toch goed inzicht in de situatie en kon ik ook op duizend kilometer afstand begrijpen wat er aan de hand was. Inmiddels is het internet weer beter. Dat doet vermoeden dat de anti-regeringsprotesten ook binnen de Telecomsector worden gesteund. Dat gebeurt nu ook bij de staatstelevisie, waar journalisten ontslag hebben genomen en anderen beelden hebben uitgezonden van de bijeenkomst bij een fabriek van militaire voertuigen waar Loekasjenko werd uitgejoeld en woedend het podium verliet.’

Belarussische oppositie verzamelt zich voor een protest in hoofdstad Minsk. Beeld AP

Dat zijn ongekende taferelen in het repressieve Belarus. Gaat Loekasjenko het redden?

‘Gelukkig ben ik verslaggever en geen profeet. De beelden, op staatstelevisie nota bene, deden me wel denken aan de laatste dagen van de Roemeense dictator Ceausescu in 1989. Nadat hij door een menigte was uitgejouwd was hij snel van het toneel verdwenen.

‘Nu is het afwachten. De regering was goed voorbereid op protesten na de verkiezingsuitslag. Het internet was afgesloten en de straten naar het centrum van Minsk waren geblokkeerd. Dat was niet eerder gebeurd. Toch lijkt de regering de volkswoede te hebben onderschat. De politie probeerde de demonstranten af te schrikken met granaten die lichtflitsen en knallen veroorzaken, maar de mensen gingen niet naar huis. Het politiegeweld heeft de mensen alleen maar bozer gemaakt.’

Sinds wanneer noemen we Wit-Rusland eigenlijk Belarus?

‘Sinds deze verkiezingen. Het was eigenlijk gek dat wij nog steeds de letterlijke vertaling Wit-Rusland hanteerden die verwijst naar de tijd waarin de regio door Moskou werd bestuurd. Na de onafhankelijkheid in 1991 hechtten de inwoners aan de benaming Belarus, die verwijst naar de historische oorsprong en die in andere talen wel wordt gehanteerd. De activist die ik volgde voor een dagboek van de revolutie was er heel blij mee dat wij nu ook in Nederland deze naam gebruiken.’

‘Ga weg, ga weg!’ roepen de arbeiders tegen Loekasjenko
Meer dan een kwarteeuw oefende Loekasjenko net zoveel macht uit over de bevolking van Belarus als hem beliefde. Nu verliest hij zelfs de steun van de gezagsgetrouwe arbeiders van de staatsfabrieken. De beelden van hoe hij werd uitgejouwd, geven de demonstranten hoop. Maar hij is nog niet zijn hele machtsbasis kwijt.

Kan Loekasjenko op Poetin rekenen?
Volgens Loekasjenko, leider in nood van Belarus, schiet buurman Poetin hem te hulp, mocht hij nog verder in het gedrang komen. De recente geschiedenis leert dat de Russische president voor dat soort interventies niet terugschrikt. Zal hij ook nu in actie komen?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden