'Ik vrees dat wij een televisiedemocratie maken'

'Wat een leuke man, daar ga ik op stemmen', zegt Hans Dijkstal als hij van de fotograaf in de spiegel op zijn kamer moet kijken....

- U maakte na het laatste lijsttrekkersdebat anders een desolate indruk: alsof u het helemaal had gehad.

'Nee hoor. Ik vond het alleen een waardeloos debat. En ik vind dat burgers die naar zo'n uitzending kijken zich terecht afvragen: zijn dat nou de mensen die ons land besturen? Ik maak me zorgen dat we een televisiedemocratie aan het maken zijn. Dan gaan we de verkeerde kant op.'

- U noemt in een interview met Vrij Nederland de Nederlandse kiezers verwende diva's en stelt dat de eigen VVD-achterban meer oog heeft voor de benzineprijs dan voor dak- en thuislozen. Het lijkt wel een poging tot zelfvernietiging.

'Het begrip verantwoordelijkheid is de kern van het VVD-programma: wij willen dat mensen meer vrijheden hebben en wij vinden dat daar ook verantwoordelijkheden bij horen. Dat eerste onderwerp vinden de mensen interessanter dan het tweede. Terwijl ik het tweede bijna belangrijker vind dan het eerste.'

- Denkt u dat de VVD-partijbaronnen dat willen horen?

'Die vraag heb ik me niet gesteld. Wij als liberalen vinden dat. Dat staat in het verkiezingsprogramma. Het grote debat, wat mij betreft, is het gesprek met de PvdA over de vraag of wij in de komende jaren moeten naar meer overheid, zoals de de PvdA wil, of dat je meer aan de samenleving overlaat. Dan praat je over vrijheden en ruimte. Dat kan alleen als daar verantwoordelijkheid bij komt.'

- U hebt een groot probleem. De rechterflank van de VVD is niet genoeg afgedekt. De achterban vraagt u dat meer te doen.

'Dat doe ik dus niet. Althans als daarmee wordt bedoeld dat ik over ons programma heen moet springen. De partij heeft zeer weloverwogen een verkiezingsprogramma vastgesteld dat ik naar de inhoud volledig draag.'

- Er zijn veel aanvallen op uw positie gedaan.

'Veel mensen hebben me ook geprezen omdat ik mezelf ben gebleven. Ik vind het begrijpelijk dat mensen zich zorgen maken. De discussies in het openbaar gaven het beeld van een verstoorde eenheid. Dat is nooit goed. De eenheid is nu weer hersteld, daar ben ik blij om.'

- Hebt u weleens gedacht: moet ik er niet mee ophouden?

'Nee, nooit. Maar ik moet wel eerlijk zeggen dat ik vanaf het begin bij de mensen met wie ik in gesprek was de vraag op tafel heb gelegd: jullie moeten goed nadenken wat je wilt. Als jullie zeggen: we hebben het vertouwen niet meer in je, moet je het laten weten. En als dat niet het geval is, dan kunnen we daarna praten over wat we anders moeten doen. Men heeft mij in alle toonaarden verzekerd dat men nog pal achter mij staat.'

- U hebt nadrukkelijk om het vertrouwen gevraagd.

'Dat heb ik zelf aan de orde gesteld. En de vraag is zo nadrukkelijk beantwoord dat hij niet meer op tafel ligt en dan ben je daarmee klaar. Dan blijft er het interne gesprek over.

'Of ik meer rechtse issues opbreng of hardere taal moet uitslaan. Dat is een legitiem gesprek. Alleen ik heb daar wel mijn eigen lijn in bepaald. Dat doe ik dus niet.'

- Dan wekt u toch weerstand op.

'Maar het wordt ook wel gewaardeerd dat je je rug recht houdt.'

- Bent u niet gewoon te sociaal-liberaal om die rechterflank te kunnen afdekken. Sommigen zeggen zelfs te links.

'Ik kan me die vraag voorstellen. Maar ik kan hem niet zelf beantwoorden. Ik voel me gewoon liberaal. Ik ben voor een harde aanpak van de criminaliteit en voor lage belastingen.

'Tot voor kort was dat uiterst rechtse taal. Ik sta al heel lang op een bepaalde manier in de politiek, iedereen kent mij. Men heeft een keuze voor mij gemaakt. En waar ik me tegen gewapend heb, is dat ik anders moet worden dan ik ben. Dat wil niet zeggen dat ik niet dingen een slagje anders kan doen. Maar het mag niet mijn eigen geloofwaardigheid aantasten.'

- Gaan de verkiezingen niet gewoon om de vraag: hoe gaan we met buitenlanders in Nederland om? En is de reden daarvoor niet dat het probleem jarenlang te politiek correct behandeld is?

'In ieder geval zijn we er niet in geslaagd om op dat onderwerp van de asielzoekers duidelijk te maken waar we voor staan en waar het om gaat.

'Het is een zeker onrecht dat ons overkomt: je kunt niet zeggen dat de VVD-fractie de afgelopen drie jaar over dat asielzoekersvraagstuk stil geweest is. De arme Henk Kamp is verguisd. Wij hebben al die jaren de rug recht gehouden, maar niet de steun gekregen die we nodig hadden.

'Maar dat is geloof ik niet de hele verklaring. Als je de polen van de politiek acht jaar in een kabinet hebt zitten, is de spanning eraf.

'De bevolking in Nederland waardeert een hele hoop dingen, maar ergert zich eraan dat op een paar terreinen te weinig voortgang wordt geboekt: criminaliteit, het asielbeleid, de wachtlijsten.

'Dan komt er iemand, Fortuyn, met bijzondere eigenschappen: verbaal, theatraal, flamboyant, die in onze televisiedemocratie nu al een aantal maanden het beeld weet te bepalen. Daar kunnen de gevestigde partijen zich moeilijk tegen verweren.

'Nu is de these: leggen we ons neer bij de verandering van Nederland en de democratie en de media. Gaan we dat ook allemaal op die manier doen of hebben we nog ergens een optie dat het daar niet om mag en kan gaan. Ik zeg: prima, je mag een probleem signaleren. Maar het gaat om de inhoudelijke lijnen. Waar neem je je verantwoordelijkheid.

'Ik ga er niet aan meedoen dat we de hele campagne alleen maar richten op dat ene punt: het vreemdelingenvraagstuk. Er zijn vele andere vraagstukken die minstens zo belangrijk zijn. Het is jammer als ik een deel van de achterban dan niet kan bedienen.

'Maar ik wil ook graag dat de AOW betaalbaar is over 25 jaar. En als de mensen willen dat de individuele huursubsidie wordt afgeschaft, dan moeten ze opFortuyn stemmen. Dat stelt hij voor.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden