achtergrond appfraude

‘Ik voelde me zo dom. Eén knop en alles was weg’

Een familielid dat om geld vraagt of een bank die dreigt met boetes. Probeer het maar te weigeren. WhatsApp-fraude en internetoplichting komt steeds vaker voor en ook de bedragen lopen op.

Uit cijfers van de Fraudehelpdesk blijkt dat er in het eerste half jaar van 2018, 160 meldingen zijn binnengekomen van identiteitsfraude via WhatsApp. Beeld REUTERS

‘Mijn broer vraagt niet vaak om hulp. Ik wilde hem graag helpen.’ Roelf-Jan Koopman uit Groningen stortte vorige maand 3.500 euro naar de rekening van zijn broer. Althans dat dacht hij. Hij werd opgelicht.

Via een WhatsApp-bericht wordt de 51-jarige makelaar gevraagd een factuur te betalen. Het geld zal hij de volgende dag weer terugkrijgen. ‘Ik had niets door. De persoon waar ik mee appte, gebruikte een foto van mijn broer en had een goed verhaal. Hij zei dat zijn internetverbinding eruit lag, terwijl hij nog wat betalingen moest doen.’

In eerste instantie gaat het om 1.500 euro. Koopman schrikt van het bedrag en vraagt zijn moeder het voor te schieten. Een paar uur later vraagt zijn ‘broer’ opnieuw om een betaling. ‘Ik raakte geïrriteerd en stelde hem vragen om zeker te weten dat ik met mijn broer sprak. De trouwdag van onze ouders? Mijn verjaardagsdatum? Geen reactie. Even later werd ik gebeld, maar hoorde enkel ruis op de lijn. Daarna stuurde hij een appje: ‘Hoorde je me net niet aan de telefoon? Ik heb antwoord op al je vragen gegeven.’ Om de plooien glad te strijken zou zijn dochter, die hij bij naam noemde, mij later terugbellen. Ik geloofde hem. Stom natuurlijk.’

Nadat er weer een bericht met twee facturen binnenkomt, spreekt Koopman af om zijn ‘broer’ te bezoeken op zijn werk. Op de heenreis belt ING met de boodschap dat Koopman geld stort op een rekeningnummer dat door meerdere mensen aangeduid is als frauduleus. ‘Ik verstijfde. Eenmaal bij mijn broer aangekomen wist hij natuurlijk van niets. Hoewel de politie me vertelde dat dit veel mensen overkomt, schaamde ik me dood.’

Schaamte

In april overkwam een 67-jarige Brabander, die uit schaamte niet met zijn naam in de krant wil, hetzelfde. Zijn ‘dochter’ vroeg hem via WhatsApp om rekeningen van ruim 1.000 euro te betalen. ‘Ze zat net in een scheiding. Het klonk geloofwaardig. Pas na de vierde rekening ging ik twijfelen.’ Zijn dochter was haar telefoon verloren en kon daardoor geen rekening betalen. ‘Bij mijn zoon zou het ongeloofwaardig klinken, maar mijn dochter heeft altijd geldproblemen. Ik was dus niet verbaasd. De oplichter had zich goed verdiept in de situatie of had toevallig geluk. Toen ik voor de vijfde keer een factuur kreeg opgestuurd, stopte ik met betalen en heb ik mijn ex gebeld. Mijn dochter bleek daar op de bank te zitten en wist van niets.’

Uit cijfers van de Fraudehelpdesk blijkt dat er in het eerste half jaar van 2018, 160 meldingen zijn binnengekomen van identiteitsfraude via WhatsApp. Dat is ruim drie keer zoveel als in heel 2017. Het schadebedrag in het eerste half jaar bedroeg een kleine 73.000 euro. Gemiddeld zijn de slachtoffers ruim 2.000 euro kwijt. Volgens Tanya Wijngaarde van de Fraudehelpdesk is het verstandig zo min mogelijk persoonsgegevens op internet te zetten. ‘Haast alle informatie die oplichters over je hebben komt daar vandaan.’

Naast deze telefoonfraude eist ook internetfraude zijn tol. Een kwart van de 1.000 respondenten in een onderzoek van de Fraudehelpdesk gaf aan slachtoffer te zijn geweest van internet of telefoonfraude. Vooral ‘phishingmails’ zijn berucht. Met ‘phishing’ wordt het vissen naar inloggegevens en persoonsgegevens van gebruikers bedoeld. Dit gebeurt via massaal verzonden e-mails.

Automatische incasso

Zo raakte een vrouw die anoniem wil blijven uit angst voor fraudeurs in mei 6.000 euro kwijt aan een phishingmail. ‘Het was laat in de avond, rond een uur of elf. Ik had net een hectische tijd achter de rug waarin ik bezig was met een scheiding en verbouwing aan mijn huis. Toen ik een mail opende van mijn bank, stond daarin een bedrag van 7.000 euro dat diezelfde dag nog afgeschreven zou worden via automatische incasso waar ik een machtiging voor zou hebben gegeven. Als ik bezwaar wilde aantekenen moest ik op een bepaalde link klikken. Ik schrok me rot, klikte meteen op de link en vulde mijn inloggegevens in. Het viel mij op dat de pagina steeds vastliep, maar ik dacht dat het aan mijn wifi lag. Nadat ik later op de echte website van Rabobank terechtkwam, bleek dat van het geld dat ik van mijn overleden moeder had geërfd, niets meer over was. Ik was 6.000 euro kwijt, iets minder dan de 7.000 die in de mail stond. ’s Morgens heb ik meteen de bank gebeld. Zij hebben alle rekeningen geblokkeerd maar het geld was al afgeschreven. Ik voelde me zo dom. Eén knop en alles was weg.’

Voor de politie is het lastig werken. Om te weten wie er achter een vals e-mailadres, Facebook-of Instagramaccount zit, moet hulp gevraagd worden aan de desbetreffende bedrijven. Dat kost veel tijd en moeite. Ook de drie slachtoffers die allen aangifte deden, hebben nog geen idee wie de dader is. Bescherm jezelf en check dubbel, zegt Wijngaarde van de Fraudehelpdesk. ‘Betaal nooit op basis van een mail of appje. Altijd checken of je met de goede persoon spreekt.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden