REPORTAGE

'Ik voel me hier als een varken bij een trog'

De bevolking ontbijt bij de Happiness Trap en luncht bij the Jolly Sandwich. Het Ierse garnizoensstadje Ennis-killen is de gelukkigste plek van het Verenigd Koninkrijk. Opmerkelijk, want de historie is zo vredig niet.

Bezoek van Queen Elizabeth in 2012, die symbolisch oversteekt van de Anglo-ierse naar de rooms-katholieke kerk.Beeld Reuters

Naast Greenwich Mean Time blijkt het Verenigd Koninkrijk nog een andere tijdzone te hebben: Fermanagh Time. Gezeten achter de toonbank van de uitgestorven snuisterijenwinkel Crabtree Cottage in Enniskillen, de hoofdstad van het NoordIerse graafschap Fermanagh, legt verkoopster Rachel Farrell trots uit wat het is. 'Niemand kijkt hier vreemd op wanneer je een half uur te laat komt,' lachte de 21-jarige blondine met de donkere wenkbrauwen, 'iedereen doet het hier rustig aan. We maken ons nergens druk om, niemand het leven niet te serieus.'

Die houding is kenmerkend voor dit stukje Noord-Ierland, waar je nog een vierkamerwoning voor minder dan een ton kunt kopen. Voor het tweede jaar achter elkaar is Fermanagh door het Britse evenknie van het CBS bestempeld tot de plek waar de gelukkigste mensen van het Verenigd Koninkrijk wonen. Opmerkelijk. Een beetje historisch bewuste Brit denkt bij deze naam aan Winston Churchill die in 1916 sprak over de 'trieste torens van Fermanagh en Tyrone', zijnde symbolen van de Ierse kwestie die na de Eerste Wereldoorlog weer zou gaan opspelen.

Belfast Child

Het door water omringde garnizoensstadje Enniskillen, waar 13.500 mensen wonen, doet meteen denken aan de bloedige IRA-aanslag in 1987 tijdens een oorlogsherdenking, tientallen meters verwijderd van Farrells winkeltje. Elf mensen kwamen om het leven. Het inspireerde Simple Minds-zanger Jim Kerr tot het schrijven van Belfast Child. De troubles zijn evenwel voorbij, helemaal toen de koningin Elizabeth vier jaar geleden de winkelstraat overstak, zich symbolisch begevend van een Anglo-ierse naar een Rooms-katholieke kerk.

Die straat, Darling Street, is eerder netjes dan pittoresk. Mensen zeggen elkaar gedag en maken een praatje, zelfs met de parkeerwachter. Bij een Blokker-achtige winkel staat een bordje met de tekst 'This is as good as it gets' in de etalage. Het hippere deel van de bevolking, voor tweederde bestaande uit katholieken, ontbijt organisch bij de Happiness Trap en luncht iets verderop bij The Jolly Sandwich. Tevreden kijkt de graaf van Enniskillen, de Victoriaanse generaal Galbraith Lowry, Cole, vanaf zijn dertig met hoge standbeeld, op een heuvel, over de stad heen.

Wat maakt de mensen hier zo gelukkig, ondanks de bovenmatige regenval, de relatief lage inkomens en de grote Asda-supermarkt die de horizon vervuilt? 'Mijn aanwezigheid natuurlijk,' lacht Brian d'Arcy, columnist en rector van de St Gabriels abdij The Graan. 'Enniskillen heeft iets spiritueels. Al in de vijfde eeuw werden hier, op de plek waar waterwegen elkaar ontmoeten, abdijen gebouwd,' legt de 71-jarige pater uit,' Al dat water werkt bovendien rustgevend. Er zijn geen hoge verwachtingen. Al het goede is een meevaller, een bonus. Weet je, ik voel me hier als een varken bij een trog.'

De Portora Royal School waar Oscar Wilde prijzen won en Samuel Beckett zich uitleefde met rugby.

Helemaal ingeburgerd

Dat laatste blijkt ook te gelden voor Owen Wilson, die rond het middaguur de Devenish-kroeg achter zich laat. 'Het aantrekkelijke hier is dat de tijd trager gaat,' zegt de gepensioneerde town clerk uit het Engelse Essex die hier zeven jaar geleden is komen wonen, een wens van zijn vrouw die hier vandaan komt, 'We lopen hier ongeveer veertig jaar achter. Mensen zijn hoffelijk en nemen tijd voor elkaar.' Dat valt ook Richard Parez op, de tabaksspecialist die in het zonnetje een Missouri Meerschaum-pijp staat te roken. 'Ik woon hier pas, maar voel me al helemaal ingeburgerd.'

Een groot pluspunt van dit stukje Verenigd Koninkrijk is het onderwijs. Anders dan in de rest van het land heeft Noord-Ierland geen dure particuliere scholen, hetgeen wordt gecompenseerd door een ruim aanbod van staatsgymnasia, die niet selecteren op basis van geld maar kennis. De beste jongensschool torent al vier eeuwen boven het stadje uit: de Portora. Op deze School on the Hill won de leerling Oscar Wilde de ene prijs na de andere en leefde de stille Samuel Beckett zich uit op de rugby- en cricketvelden.

Rector Neill Morton verontschuldigt zich voor zijn verlate aankomst. De suggestie dat dit een gevalletje Fermanagh Time is blijkt te werken als een provocatie. 'Onzin. Als een leerling ook maar een minuut te laat komt, dan zwaait er wat. Ik kom hier niet vandaan, maar weet wel dat de mensen prat gaan op hun ontspannen levenshouding. Luiheid is het. Er heerst een gebrek aan ambitie en een hekel aan verandering. We hebben net een traumatische fusie met het plaatselijke staatsgymnasium voor meisjes achter de rug. Het was een bittere strijd, tot een de rechter aan toe. '

Vechtpartijen, zelfmoorden en inbraken

Morton is dan ook stomverbaasd dat het vredige Fermanagh zo hoog scoort op de ranglijst voor nationaal welbehagen. 'Waar is dat op gebaseerd? Op zo ongeveer elk lijstje met betrekking tot welvaart bungelt Fermanagh en de rest van Noord-Ierland onderaan. De plaatselijke krant staat vol van inbraken, vechtpartijen tot zelfmoorden. Er is een nieuw ziekenhuis maar er zijn geen artsen. Onze leerlingen vetrekken zodra ze hun diploma hebben en de meesten komen nooit terug. Wat moet je hier als afgestudeerde? Werken in dat nieuwe call centre?'

De rector moet toegeven dat Fermanagh potentie heeft en tekenen van ambitie toont. Enkele jaren geleden stond het in de schijnwerpers toen de G20 hier bijeenkwam. Het middeleeuwse fort dat gebouwd werd door de plaatselijke Maguire-clan en een belangrijke vesting vormde voor de troepen van Willem III, hier beter bekend als King Billy. Nu huist het een militair museum, waar de heroïsche Britse oorlogsgeschiedenis aan de hand van de Royal Inniskillings Fusiliers wordt belicht. Toevallig werkt Mortons gepensioneerde voorganger hier als receptionist.

Maar bovenal probeert Enniskillen haar literaire geschiedenis te benutten. Een jaarlijks hoogtepunt is het Happy Days-kunstfestival, vernoemd naar een bekend stuk van Beckett. Dat wekt een lach op het gezicht van hoofdonderwijzer Morton. 'Dat stuk gaat over het verstrijken van de tijd, wachten op het einde. Happy Days was ironisch bedoeld.' Schilderijen van de toneelschrijver die faam zou maken met Wachten op Godot sieren de muren van café's en in de boekwinkel hangt een foto van Wilde met de tekst 'Punctualiteit is de dief van de tijd'.

Dat heeft hij niet op Mortons school op de heuvel geleerd, maar in de benedenstad.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden