Column

'Ik vind ook dat je rekening met een ander moet houden'

Hoe festival Noorderzon bedreigde kunst als pr-probleem behandelde.

Het bedreigde beeldje 'Toys in the Attic' van Harma Heikens.Beeld .

Twee mannen dreigen een kunstwerk in brand te steken en de woede van het festival waar het beeldje staat richt zich op de kunstenaar. Je zou het niet verwachten op het sympathieke Noorderzon in Groningen, dat afgelopen zondag na elf dagen opnieuw succesvol eindigde: 150 duizend bezoekers, lovende recensies in de landelijke pers. Ter ere van het 25ste jubileumjaar reikte burgemeester Den Oudsten festivaldirectie en vrijwilligers nog de hoogste onderscheiding van de stad Groningen uit. Een Erepenning.

Maar een dag daarna was de sfeer anders. Twee jongens stonden de eerste festivalmiddag tegen het plexiglas te trappen waarachter in het Noorderplantsoen het beeld 'Toys in the Attic' van kunstenares Harma Heikens naast twee van haar andere werken was opgesteld in een container. Toen een medewerker daar wat van zei, dreigden de jongens die avond terug te komen om de container in brand te steken en de medewerker door de knieën te schieten. De productieleiding besloot de container voorlopig uit veiligheidsoverwegingen te sluiten, maar deed geen aangifte. Die avond belde het Dagblad van het Noorden de kunstenares met vragen, en Harma Heikens antwoordde niet te begrijpen dat er geen aangifte was gedaan. De krant publiceerde dit onder de kop 'Noorderzon zwicht voor dreiging'.

Toen het bericht vrijdagavond op de site verscheen verstuurde algemeen directeur van Noorderzon Femke Eerland een e-mail (door mij gelezen) waarin zij schreef 'heel erg boos' te zijn op de kunstenaar. En in een gesprek de volgende dag, toen de bedreiging landelijk was opgemerkt, noemde de festivalleiding de kunstenares een 'kutwijf' en een 'bitch' omdat ze met de pers had gesproken. Dat zeggen althans Marie-Jeanne Ameln en Ron Ritzerfeld, respectievelijk artistiek directeur en zakelijk leider van de Groningse kunststichting SIGN, die erbij zaten. Ameln, met keurige VPRO-dictie, herhaalt de genoemde scheldwoorden gegeneerd.

We praten in de tentoonstellingsruimte van SIGN, kunstenares Harma Heikens is er ook bij. Bij Noorderzon heeft hoofd communicatie en marketing Mark Hospers het verzoek om een afspraak dan al afgewimpeld 'omdat ik mij onveilig voel in deze mediasituatie'. Noorderzon communiceert alleen nog over de kwestie via eigen persberichten, laat Hospers weten. Daarin termen als 'handelend optreden' en 'festivalcontext' en overpeinzingen over de wereld waarin wij leven. Helemaal in de stijl van een wervend bord bij de ingang van het festivalterrein, waarop een flink stuk proza over alles wat 'verbonden' is en kunst die niet kan bestaan 'zonder sociale en maatschappelijke context' en 'zorg voor jullie en met jullie'.

Harma Heikens blijkt niet het type relkunstenaar dat je misschien verwacht achter 'Toys in the Attic', een pornografisch beeldje van een soort poezenkind dat met afgezakt onderbroekje op een dildo knabbelt. De dreigende jongens vonden het beeld schadelijk voor kinderen. 'Bij mij thuis om de hoek is een etalage vol dildo's, en dat vind niemand erg', zegt Harma, met zachte stem en onderdrukte neiging tot stotteren. Ze denkt dat het komt omdat het beeld naar kindermisbruik verwijst. En daar had ze best over willen praten, misschien was het inderdaad niet zo geschikt voor een open festivalterrein, dat nu eenmaal geen besloten museum is.

Harma Heikens, Marie-Jeanne Ameln en Ron Ritzerfeld (v.l.n.r).Beeld .

Noorderzon stapte pas na een week naar de politie: nadat de burgemeester daarom vroeg. SIGN vindt dat onverantwoord, juist met het oog op de veiligheid. Marie-Jeanne Ameln: 'Deze jongens dreigden de boel in de fik te steken, midden op een stampvol festivalterrein.' De aluminium constructie 'Center Castle' van Philippe Wolthuis op Noorderzon werd vier keer achter elkaar vernield door vandalen, maar Noorderzon wilde nergens beveiligers bij zetten. Dat paste niet bij het beeld dat het festival wilde uitstralen.

Harma Heikens had haar beeldje zelfs wel willen vervangen door een ander werk. 'Ik ben helemaal niet zo'n hardliner in dit soort kwesties. Ik vind ook dat je rekening met een ander moet houden.' Ook Marie-Jeanne Ameln stelde bij Noorderzon nog voor een ander beeld te plaatsen: 'Maar daarvan kon geen sprake meer van zijn, want Harma had met de pers gepraat.'

Noorderzon stelde voor het werk van Heikens maar bij SIGN zelf tentoon te stellen. Wat begon als een veiligheidsprobleem strandde volgens SIGN, inclusief het voltallige bestuur, in pure rancune. SIGN had vijf beeldend kunstenaars aan Noorderzon geleverd en zou ze daarom allemaal uit protest terugtrekken. Dit met volle instemming van de kunstenaars, die vinden dat je bedreigde kunst nooit mag wegmoffelen als een marketingprobleem.

'Center Castle' van Wolthuis: vier keer vernield op Noorderzon.Beeld .
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden