'Ik verwacht voor de VVD een plusje'

Vandaag geeft premier Rutte het startsein voor de VVD-campagne. Veel liberalen houden rekening met een terugval. 'Ruttes gebroken beloften komen als een boemerang terug.'

ROTTERDAM/HOOFDDORP - 'Fantastisch is het', zegt minister Ivo Opstelten, campagnedier bij uitstek, op straat in Rotterdam. 'Heerlijk, zo'n campagne.' De liberale bewindsman doet tussen de bedrijven van zijn ministerschap door volop mee en reist van hot naar her: Goes, Almere, Heerhugowaard, Enkhuizen, Zwolle, Best en vier keer Rotterdam in een paar weken tijd.


Opstelten houdt niet van somberen. Hij beoogt met zijn statuur en autoriteit een goed gevoel op te roepen bij de afdelingen die hij bezoekt. Wat denkt hij van de kansen voor zijn VVD bij de komende raadsverkiezingen? 'Ik verwacht eh...ik ben positief gestemd. Je moet daar natuurlijk wel realistisch in zijn. Ik denk dat we stapje voor stapje een niet-slecht resultaat gaan boeken, als ik zo de stemming in het land voel. Ik verwacht geen tikje maar een plusje. Een klein plusje. En iedere VVD'er die daaraan twijfelt moet gewoon keihard campagne voeren.'


Wellicht geen overbodig advies: niet alle VVD'ers volgen Opstelten in zijn optimisme. Is er eigenlijk een kans dat de partij, die sinds 2010 de overwinningen aaneenrijgt, ook deze gemeenteraadsverkiezingen gaat winnen?


VVD-lijsttrekker Henk Kuipers uit Haarlemmermeer: 'In mijn afdeling laten sommigen de moed al zakken omdat ze de historische uitslag van de laatste Kamerverkiezingen vergelijken met de huidige peilingen. Tsja, dat scheelt de helft.'


VVD-wethouder Herbert Raat uit Amstelveen: 'Het vertrouwen heeft een deuk gekregen door de situatie in Den Haag. Het sentiment is niet goed. Raadsleden kunnen daar niets aan doen. Daarom zijn we zo voorzichtig in onze prognoses. Ik hoop dat we in Amstelveen onze 9 zetels behouden.'


En partijvoorzitter Rick van Erp van de VVD-afdeling Amersfoort: 'De tegenvallers landen bij onze kiezers, door kleinere pensioenen, duurdere kinderopvang en hardere bijstandsregels. We gaan dus een tik krijgen op 19 maart, dat is vrij simpel.'


Hoezeer Mark Rutte vandaag bij de officiële VVD-campagnestart in Rotterdam ook moed en vertrouwen zal uitstralen: de waarheid is dat de liberalen zich achter de schermen stilletjes opmaken voor een tegenvaller. Al is het maar omdat het bijna niet anders kan.


In 2012 prolongeerde de VVD de positie van grootste partij met het historische hoogtepunt van 20,5 procent van de stemmen. De landelijke peilingen laten nu 10 procent zien voor de VVD. Maar ook bij de gemeenteraadsverkiezingen van 2010 scoorde de VVD goed met 15,7 procent, goed voor 1.432 zetels. Dat is lastig te overtreffen, schatten de meeste liberalen zelf in.


Te vroeg

Al anderhalf jaar, sinds het aantreden van het kabinet-Rutte II, hoopt de VVD-top op economisch herstel. Dát zou de kiezer het idee kunnen geven dat alle lastenverzwaringen en andere ontberingen toch ergens goed voor zijn geweest. Sinds kort zijn er de eerste tekenen. Maar deze raadsverkiezingen komen waarschijnlijk te vroeg. Terwijl het verdriet van de gebroken verkiezingsbeloften nog vers genoeg in geheugen ligt om de stemming van de kiezers te beïnvloeden. Amersfoorter Rick van Erp: 'Na de monsteroverwinning zijn veel kiezers teleurgesteld geraakt, de tekenen van herstel zijn te summier om hen al terug te winnen.'


De verhouding tussen de landelijke en de lokale VVD is er een van liefde en haat. De grootste regeringspartij reageerde bij de start van het tweede kabinet-Rutte met een verlammende verbijstering op de opstand die de inkomensafhankelijke zorgpremie ontketende in de eigen gelederen. Dit mag niet meer gebeuren, was het voornemen van de partijtop. De les die getrokken is: veel meer communicatie met het partijkader. Sindsdien wordt fors geïnvesteerd in de lijnen vanuit Den Haag met de afdelingen.


Daarom is er, op een winderige zaterdag in februari, de eerste Noord-Hollanddag voor driehonderd kandidaat-raadsleden in Hoofddorp. Tweede-Kamerleden geven er in workshops debattraining. Hier komt de onvrede over 'Den Haag' naar boven. Sprekers klagen dat ze in de campagne bij de marktkramen oplopen tegen Ruttes ronkende verkiezingsbeloften uit 2012. Die komen als een boemerang terug.


'Zou het zo kunnen zijn dat u ons toezegt dat de VVD nóóit meer van die demagogische beloften doet?', vraagt een VVD-kaderlid uit de grond van zijn hart. De heikele vraag is voor twee Kamerleden op het podium: Pieter Litjens en Barbara Visser. De vragensteller doelt onder meer op de 1.000 euro lastenverlichting die Rutte de kiezer in het vooruitzicht stelde. Visser zegt dat het bedrag in belastingschijven en andere maatregelen wel degelijk is terug te vinden, 'maar het is te gecompliceerd om uit te leggen'.


'Juist dan wil ik het weten', zegt even later wethouder Raat van Amstelveen, met financiën in zijn portefeuille. 'Je verkoopt als politicus ideeën en vertrouwen. De kiezer die druk is met zijn werk, snapt het niet van die 1.000 euro. Het is niet goed uitgelegd. En het wordt nóg niet goed uitgelegd.'


Een jaar lang was er daardoor een regelrechte mineurstemming in de partij. Drieduizend leden zegden op.


Consumentenvertrouwen

Sinds enige tijd knapt de sfeer op. Struijlaart somt de redenen op: het Herfstakkoord, de lichte economische groei, de betere huizenmarkt, de plus op het loonstrookje. Zelfs het consumentenvertrouwen zit in de lift.


Maar is het genoeg? En komen de raadsverkiezingen niet te vroeg? Wethouder Kuipers uit de Haarlemmermeer: 'Ik probeer de landelijke perikelen buiten mijn lokale stoeptegels te houden. Ik kom ook mensen tegen die het hebben over 'die kop van Rutte'. Daar hebben we even niets mee van doen, het gaat om de lokale politiek.'


Behalve misschien voor die VVD'ers die moeite hebben om moed te vatten. Die kunnen altijd even bellen naar Den Haag. 'Dan kom ik hen persoonlijk helpen', belooft Opstelten. Zijn advies: maak het niet te ingewikkeld. Hij hoeft slechts om zich heen te kijken als hij zo'n afdeling bezoekt. 'Wie is de lijsttrekker? Is die liberaal? Is die kop goed? En hebben ze onderscheidende punten? Dan noem ik die punten en dan gáát het erover.' Zoals hij al zei: 'Gewoon keihard campagne voeren.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden