'Ik verwacht geen tsunami aan internetklachten'

Door

De eerste keer dat Victor Lebesque (70) een zitting bijwoonde van de Raad voor de Journalistiek, sommeerde de voorzitter hem te zwijgen. 'Ik had het verweerschrift opgesteld voor een collega van de Volkskrant. Maar ik was vergeten me aan te melden. Dan kreeg je geen spreekrecht. Die voorzitters van lang geleden waren rechter van beroep, streng, erg formeel. Ze stonden op grote afstand van de journalistieke praktijk.'


Vorig jaar werd Lebesque, voormalig redacteur bij de Volkskrant en jurist, zelf benoemd tot voorzitter van de raad. Hij is de eerste voorzitter in de geschiedenis van de raad die afkomstig is uit de journalistiek. 'De beroepsgroep vond de benadering te juridisch, men zocht een onafhankelijke journalist. Nou, als het onafhankelijk moet zijn, dan kom je snel uit bij iemand die met pensioen is.'


'Zaken die tegen hen worden ingediend, behandelen we zonder hun medewerking. Maar dat ze niet meedoen, doet afbreuk aan het respect voor de raad. Wij doen er alles aan om ze terug te krijgen, dat is in het belang van de journalistiek. De raad is een instituut voor zelfregulering. Als dat niet functioneert, hangt ons overheidsingrijpen boven het hoofd.'


'Dat De Telegraaf niet meedoet, komt door een persoonlijke opvatting van de hoofdredacteur, Sjuul Paradijs. Zijn voorganger, Johan Olde Kalter, nam gewoon deel. Ik heb goede hoop dat De Telegraaf en HP/De Tijd terugkomen onder een nieuwe hoofdredacteur. Carel Kuyl van Nieuwsuur heeft laten doorschemeren dat hij weer verschijnt als er een zaak zou komen. Arendo Joustra van Elsevier was tot voor kort voorzitter van het Genootschap van Hoofdredacteuren. In die functie gaf hij ons een financiële bijdrage en alle steun. Maar als hoofdredacteur wil hij niets met ons maken hebben. Dat is dubbel. Ook RTL steunt ons financieel.


'GeenStijl en PowNews erkennen de raad ook niet. Maar de hoofdredacteur van GeenStijl heeft wel een klacht ingediend tegen de Volkskrant. Moet hij mij eens uitleggen hoe dat mogelijk is als hij de raad niet erkent. Die zaak hebben ze overigens verloren.'


'Dat die afvallers er zijn, is jammer, maar ik vind dat geen reden om te twijfelen aan ons bestaansrecht. Als media massaal de raad de rug zouden toekeren, is dat een reden ermee te stoppen. Maar dat is op dit moment een ondenkbaar zwart toekomstscenario. De afgelopen maanden regende het klachten. Als burgers niets in de raad zagen, zouden ze niet klagen. Ook journalisten die een klacht aan hun broek krijgen, vinden dat meestal heel vervelend.'


'Dat had veel sneller gemoeten. Maar een ambtshalve uitspraak moet door de volledige raad worden gedaan. De Raad voor de Journalistiek bestaat uit 25 leden. Die uitspraak wordt geconcipieerd door iemand en gaat dan per e-mail langs alle leden. Het kost tijd voordat iedereen zich erin kan vinden.'


'Het is een normale journalistieke reactie dat je dat telefoongesprek voert, dat kan ik me goed voorstellen. Stel je voor: jij krijgt zijn dokter aan de telefoon, en die zegt: 'Ruben ligt hier naast me, ik geef hem even.' Dat interview was een primeur, dus dat je vervolgens de lezer daarover informeert, kan ik me ook voorstellen. Maar de wijze van publicatie, vol op de voorpagina, dat keur ik af.'


'Tuchtrecht is alleen mogelijk binnen een besloten beroepsgroep, zoals bij advocaten en artsen. En bij bepaalde organisaties, zoals de KNVB. Als je voetbalt bij een club, word je automatisch lid van de KNVB en onderwerp je je daarmee aan zijn tuchtrecht. Maar het bedrijven van journalistiek is totaal vrij. Tuchtrecht is een ongeoorloofde inbreuk op de vrijheid van meningsuiting. Wij zijn er alleen om een oordeel te geven.'


'Dat is ook de opvatting van Arendo Joustra. Maar een rechter oordeelt volgens heel andere normen. Het achterwege laten van wederhoor leidt bij de Raad voor de Journalistiek meestal tot het gegrond verklaren van de klacht. Terwijl het bij de rechter niet hoeft te betekenen dat een publicatie onrechtmatig is.


'Voor een gewone burger is de gang naar de rechter bovendien geen sinecure. Je moet een advocaat hebben, griffiekosten betalen. Een kort geding kost al snel tien- tot vijftienduizend euro. Dat is niet de meest voor de hand liggende weg om genoegdoening te halen. De raad daarentegen is kostenloos, je hoeft niemand mee te nemen, je vertelt gewoon je verhaal.'


'Kijk, wie schadevergoeding wil, moet naar de rechter. Maar ik weet niet of er sprake is van een tweedeling. Er klagen ook bedrijven en maatschappelijke organisaties. Onlangs nog het Openbaar Ministerie, tegen Zembla. Dus zelfs het OM gaat naar de Raad voor de Journalistiek, niet naar de rechter. Mensen die uit zijn op erkenning voor hun klacht en niet op schadevergoeding, die zijn bij de Raad aan het goede adres.'


'De raad twittert tegenwoordig persberichten en uitspraken. Daarom heb ik ook een account aan gemaakt. Als pijprokend fossiel ga je dan met je tijd mee, toch?'


'Nee, ik vind dat wel vermakelijk. Op GeenStijl word ik ook uitgemaakt voor een 103-jarige fossiele vleesetende vingerplant. Het past bij het karakter van media als GeenStijl en Pownews. Dat zijn media die ik niet altijd serieus neem.'


'Je kunt bij de raad al sinds 2001 klagen over publicaties op bijvoorbeeld GeenStijl. Maar op internet wordt ook veel geschreven door mensen die geen journalist zijn. Straks kijken we daarom of er sprake is van een journalistieke productie. Het gaat dan om een uiting die informatie van algemeen belang bekend maakt via een medium dat zich richt op een breed publiek. Dit moet zich in de praktijk uitkristallisereren, maar de raad gaat niet oordelen over alles wat er op internet wordt gezegd.'


'Dat kan zeker een journalistieke uitlating zijn. Ik geef toe: het terrein waar wij ons over uitspreken, wordt enorm uitgebreid. Straks gaan we het gedrag van mensen die geen beroepsjournalist zijn, toetsen aan onze eigen ethische normen. Dat leidt misschien tot bemoeizucht. Maar iemand die een publiciteitsmedium gebruikt om boodschappen van algemeen belang te verspreiden, zal toch moeten beseffen dat daar niet alleen wettelijke, maar ook ethische normen voor bestaan.'


'Uiteindelijk gaat het om een fatsoensnorm. Maar het is waar: voor een internetter is het lastig af te leiden wat wel en niet kan.


'De Raad voor de Journalistiek heeft een Leidraad, maar die is niet uitputtend. Ja, hoe kun je mensen die de regels niet kunnen kennen, houden aan regels die hij wettelijk gezien niet hoeft te kennen? Ik heb daar geen antwoord op. Dat is een probleem.'


'Het is niet uit te sluiten dat het spookvertoningen worden. Eerst moet de klager de juiste identiteit van de auteur achterhalen, dat is al geen sinecure. Er is geen verschijningsplicht, maar de zaak wordt toch behandeld. De uitspraak wordt gepubliceerd op de website van de raad en op Villamedia, maar de internetter laat dat mogelijk koud.'


'Het aantal klachten dat nu binnenkomt over publicaties op internet, is beperkt. Ik geloof niet dat we straks een tsunami aan klachten krijgen. Als in de praktijk blijkt dat zittingen inderdaad spookvertoningen worden, zullen we ons moeten afvragen of we op de goede weg zijn.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden