INTERVIEW

'Ik verwacht geen revolutie in onderwijsland'

Niet de aloude zuil, maar een nieuw onderwijsidee wordt doorslaggevend bij het stichten van een school. De staatssecretaris van Onderwijs licht zijn wetsvoorstel toe.

Een nieuwe school stichten in Nederland? Het is lastig, heel lastig, zeker als die school niet onder de vlag van een erkende levensbeschouwing vaart. 'De huidige wetgeving is gebaseerd op de archaïsche principes van de verzuiling', zegt Sander Dekker (VVD). 'Het onderwijs zit op slot.'

De staatssecretaris van Onderwijs meent dat het anders moet. Woensdag presenteerde hij een wetsvoorstel dat het makkelijker moet maken een school te stichten.

Als de wet wordt aangenomen, verdwijnt het begrip 'richting' - levensovertuiging dus - vrijwel helemaal uit de wet. Nieuwe scholen hoeven niet meer op te geven of ze katholiek, islamitisch of antroposofisch zijn en ze hoeven niet meer aan te tonen dat er voldoende katholieke, islamitische of antroposofische kinderen in de buurt wonen. Wat straks volstaat, is dit: een vernieuwend onderwijsidee, een plan van aanpak dat is goedgekeurd door de Onderwijsinspectie en een bewijs dat er voldoende interesse is bij ouders.

Waarom is een wetswijziging nodig?

'Neem bijvoorbeeld de iPadscholen. Daar is veel animo voor, maar Maurice de Hond komt er maar moeilijk tussen omdat een iPad geen levensbeschouwing is. Hij moet dus op zoek naar bestaande scholen die met hem samen willen werken. Dat is vreemd. Waarom zou hij - als hij zelf een volledig nieuwe school wil beginnen - minder kansrijk zijn dan iemand die een evangelische school wil stichten?

'Er moet een gelijk speelveld komen: een school met een vernieuwend onderwijsidee moet dezelfde kansen krijgen als een school die zich baseert op een levensbeschouwing.'

Scholen stichten wordt makkelijker. Verwacht u dat er veel nieuwe bij zullen komen?

'Ik verwacht geen revolutie in onderwijsland. Maar deze wet leidt wel tot meer dynamiek.'

Als er onverhoopt toch veel scholen bij komen, dan kan het flink in de papieren lopen.

'Dat valt mee. Het totaal aantal leerlingen zal gelijk blijven en de bekostiging van scholen is gebaseerd op het aantal leerlingen. Wel is het zo dat gemeenten huisvesting moeten regelen voor de nieuwe scholen. Ook kan de komst van een nieuwe school er op termijn voor zorgen dat een andere school er een punt achter moet zetten.'

Een soort marktwerking in het onderwijs dus. Er komen vernieuwende scholen bij en minder populaire scholen verdwijnen.

'Dat er sprake zou zijn van marktwerking, werp ik verre van me. Het onderwijs is geen sector die je volgens marktprincipes moet organiseren.'

Maar scholen zullen vaker verdwijnen omdat ze slecht in de markt liggen.

'Ik vind het belangrijk dat scholen rekening houden met de wensen van ouders. Dat is niet overal evident. Sommige scholen weten dat leerlingen toch wel komen, omdat ze geen andere keuze hebben. Ik hoop dat deze wet die scholen stimuleert meer rekening te houden met wat ouders en leerlingen belangrijk vinden.'

Iets anders. U wil dat de Onderwijsinspectie scholen op kwaliteit gaat beoordelen, nog voor ze van start gaan. Hoe ziet u dat voor zich?

'We gaan aan scholen vragen of ze hun huiswerk hebben gedaan. Hoe zorgen ze voor voldoende goed opgeleide leraren voor de klas? Hoe ziet de financiële planning eruit, ook voor de lange termijn? Enzovoort.'

Scholen moeten een plan inleveren. Dat kunnen ze straks toch gewoon bestellen bij een adviesbureau of overschrijven van een school die al is goedgekeurd?

'Een bank verstrekt ook geen lening op basis van alleen een ondernemingsplan. Ze gaan in gesprek met de ondernemer.

'De inspectie gaat ook met de schoolbesturen in gesprek. Het gaat niet alleen om de papieren die ze inleveren.'

In Amsterdam wacht een islamitische middelbare school al jaren op huisvesting. De gemeente en uw ministerie willen deze school tegenhouden, maar dat blijkt lastig. Biedt de nieuwe wet meer handvatten om dergelijke initiatieven tegen te houden?

'Meer dan de huidige wet. Bij die Amsterdamse stichting zat een bestuurslid dat IS verheerlijkte. In de nieuwe wet hebben we de mogelijkheid ingebouwd om te kijken of de plannen van zo'n school wel stroken met de wet- en regelgeving.'

Maar kan de inspectie straks na één opmerking van een bestuurslid over IS zeggen dat een school niet van start mag gaan? Ook als de plannen verder wel in orde zijn?

'In zo'n geval zal heel indringend met het bestuur worden gesproken.'

Dat is een lastige spagaat: er is vrijheid van onderwijs, maar niet voor iedereen.

'Laat ik vooropstellen dat ik niet tegen islamitisch onderwijs ben. Er zijn islamitische scholen die goed onderwijs geven.

'Maar ik vind wel dat de vrijheid van onderwijs nooit een vrijbrief mag zijn voor slecht onderwijs. Dat je ruimte biedt aan nieuwe initiatieven, laat onverlet dat je er ook kwaliteitseisen aan mag stellen. Als datgene wat de school uitdraagt strijdig is met de wet, bijvoorbeeld op het vlak van burgerschap, moet je niet aarzelen in te grijpen.'

Ontvang elke dag de Volkskrant Avond Nieuwsbrief in uw mailbox, met het nieuws van vandaag, tv-tips voor vanavond, en alvast zes artikelen uit de krant van morgen. Schrijf u hier in.


Hoe sticht je een school?

Huidige situatie

- Elke school moet een 'richting' hebben: katholiek, islamitisch, antroposofisch. Onderwijsconcepten als Montessori of Dalton tellen niet. Montessorischolen zijn ook altijd tegelijkertijd nog algemeen bijzonder, katholiek, et cetera.

- Nieuwe school levert prognose van veronderstelde belangstelling voor de richting. Of er belangstelling voor de school is, speelt geen rol.

- Geen toetsing van de kwaliteit voordat de school start.

- Gemeente heeft maximaal 5 jaar om gebouw beschikbaar te stellen.

- Slechte school kan vrij lang doorgaan, omdat inspectie oordeel baseert op leerresultaten van enkele jaren.

Toekomstige situatie

- Nieuwe school hoeft geen levensbeschouwelijke richting meer te hebben, maar kan zich ook onderscheiden met een onderwijsidee, zoals kleinschalig onderwijs of iPadonderwijs.

- Meten van daadwerkelijke belangstelling voor een school (door marktonderzoek of ouderverklaringen).

- Onderwijsinspectie beoordeelt plannen voordat de school start.

- Gemeente moet binnen een jaar na goedkeuring huisvesting bieden.

- Zwakke school kan twee jaar na de start gesloten worden, als niet voldaan wordt aan deugdelijkheidseisen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden