'Ik verwacht dat we de sociale advocatuur kapotmaken'

De plannen van het kabinet om fors te bezuinigen op de kosten voor gratis rechtsbijstand zijn desastreus, zegt raadsman Erik Thomas. Voor advocaten, maar ook voor hun cliënten.

Erik Thomas: 'De meeste cliënten hebben geen cent te makken.' Beeld An-Sofie Kesteleyn / de Volkskrant

Onlangs wordt een cliënt van advocaat Erik Thomas door de politie aan de kant gezet. De woonwagenkampbewoner is verdacht: hij rijdt in een Audi Q5, maar heeft nog nooit een euro verdiend. Hoe kan je in zo'n auto rijden, willen de agenten weten.

'Ik ben een beest in bed en een paar milfen (mother I'd like to fuck, aantrekkelijke oudere vrouwen, red.) zijn me goedgezind', antwoordt de man.

Justitie gelooft het niet, en neemt de Audi in beslag. 'Hij heeft de schijn tegen zich, maar het staat nog niet vast dat hij iets heeft misdaan', zegt de Bredase strafpleiter van TDNL Advocaten. 'Toch zegt de officier van justitie dat hij mijn cliënt wilde matsen: als de man afstand deed van de auto, werd er geen nader onderzoek gedaan.'

Thomas tekent bezwaar aan. 'Maar het duurt vier maanden voordat ons klaagschrift bij de rechtbank wordt behandeld. De officier wilde niet toezeggen dat de Audi al eerder zou worden verkocht. Ook als de rechter nog niet vastgesteld heeft dat je crimineel bent, mag de Staat zonder jouw toestemming je auto verkopen - vaak tegen dumpprijzen.Dat wilde ik voorkomen. Ik belde de hoofdofficier. Zonder succes. Pas toen ik dreigde met een kort geding, werd de verkoop van de Audi uitgesteld.'

Meuk

Erik Thomas wil maar zeggen: bij het werk van advocaat komt steeds meer kijken. 'Ik ben de laatste jaren 10 tot 15 procent van mijn tijd kwijt aan zulke meuk. Justitie is net een kraai, ze neemt alles in beslag dat blinkt om de veronderstelde crimineel al voordat hij veroordeeld is, pijn te doen. Dat betekent ook meer werk voor de advocaat. Het is een van de redenen waarom gesubsidieerde rechtsbijstand zo duur is.'

De meeste werkzaamheden die Thomas en zijn collega's verrichten, declareren ze bij de Raad voor de Rechtsbijstand. De meeste cliënten hebben geen cent te makken. Nu mogen advocaten nog 2.000 'punten' op jaarbasis declareren. Voor elke handeling, of type zaak, krijgt de advocaat een aantal punten. In theorie staat één punt gelijk aan een uurtarief van 105 euro. Veel advocaten stellen echter dat dit achterhaald is: ze zijn veel meer tijd kwijt aan 'een punt'.

Als het aan het kabinet ligt, wordt dat puntenaantal bovendien ruimschoots gehalveerd, naar 900 per jaar. Doel: de kosten voor gratis rechtsbijstand, een recht voor iedere burger met een smalle beurs, te beteugelen. In 2015 gaf de overheid 415 miljoen euro uit aan mensen die hulp nodig hadden bij een echtscheiding, verdacht werden van een delict of in de clinch lagen met een bedrijf of de overheid. In 2021 hoopt het kabinet dat bedrag met 37 miljoen euro te verlagen. Ter compensatie moeten advocaten meer betalende klanten werven, stelt het kabinet.

Wat de advocatuur betreft zijn de plannen desastreus. Het kabinet begrijpt 'geen snars' van de praktijk. Bijna de helft van de sociale advocaten zegt de deuren te moeten sluiten, aldus een enquête van de Nederlandse Orde van Advocaten (NOvA). In veel gespecialiseerde rechtsgebieden, zoals asiel- en strafrecht, zijn geen betalende cliënten, waarschuwt de NOvA. Raadslieden worden zo gedwongen andere rechtsgebieden 'erbij' te doen, terwijl ze daarin niet zijn gespecialiseerd.

Advocaat Holleeder

Donderdag voegde de nieuwe advocaat van Willem Holleeder zich bij het protest. Als de voorstellen doorgaan, moeten Sander Janssen en zijn collega halverwege het jaar de verdediging neerleggen, omdat het aantal 'punten' op is. Het advocatenteam doet de zaak immers pro deo, want Holleeder heeft officieel onvoldoende geld.

De plannen zijn gebaseerd op een vorig jaar verschenen rapport van de Commissie Wolfsen - onder leiding van de voormalig Utrechtse burgemeester Aleid Wolfsen. 'Hij slaat de plank zo mis', zegt Erik Thomas. De Bredase advocaat staat 'grote namen' bij zoals motorclub Satudarah en voormalig No Surrender-kopstuk Klaas Otto, maar ook winkeldieven, verdachten van hennepkwekerijen en huiselijk geweld.

Wolfsen stelt dat advocaten met 900 punten per jaar een keurig salaris verdienen, vergelijkbaar met dat van een rechter.

'De commissie verwart omzet met inkomen. Natuurlijk is een salaris van bijna een ton een goed salaris. Maar Wolfsen vergeet dat er nog zo'n 40 procent vanaf gaat aan telefoon-, huisvesting- en autokosten. En dan heb ik de arbeidsongeschiktheidsverzekering en de pensioenkosten niet meegeteld. Wat hou je dan over? 30- tot 40 duizend euro?

'Ook dat is geen verkeerd inkomen, maar niet als je 55 tot 80 uur per week werkt. Een advocaat die maar 36 uur per week bereikbaar is, is geen advocaat. Wil je je werk goed doen, dan moet je een vertrouwensband opbouwen. Regelmatig naar de gevangenis. Het dossier van vaak tienduizenden pagina's goed bestuderen - ook als de zaak pas jaren later inhoudelijk wordt behandeld.'

Wat zouden de gevolgen zijn voor uw kantoor?

'We kunnen zo niet voortbestaan met acht advocaten. We zullen mensen ontslaan. Nu kunnen wij nog net afgestudeerde juristen aannemen voor een driejarige opleidingsplek: we betalen hun opleiding zodat ze het vak kunnen leren. Straks kan dat financieel niet meer. Ik verwacht dat we over 10 tot 15 jaar alles waarmee we zijn begonnen in de jaren zeventig, de opbouw van gespecialiseerde sociale advocatuur, kapot hebben gemaakt.

'Advocaten zijn er voor de checks and balances, dat is een van de fundamenten van de rechtsstaat. Stel je voor: als je verdacht wordt van het kweken van hennep, heb je tegenwoordig niet alleen te maken met justitie. Ook met de gemeente die je huis wil sluiten, de woningcorporatie die je uit je huis wil zetten, de energiemaatschappij die je een gepeperde naheffing stuurt en de kinderbescherming omdat je je kinderen zou hebben blootgesteld aan de gevaren. En dat terwijl de rechter nog niet eens vastgesteld heeft of je wel schuldig bent. Jij voert een oorlog op vijf fronten en je hebt daarbij recht op een goede advocaat.'

Wolfsen stelt dat kruisbestuiving juist goed is: strafrechtadvocatenkantoren moeten zich niet alleen richten op gesubsidieerde rechtsbijstand, en meer betalende klanten aannemen.

'De overheid heeft specialisatie gestimuleerd, met de gedachte dat dat efficiënter is. Dat maak je nu weer ongedaan. Bovendien: de meeste cliënten hebben geen cent te makken. Er is geen rechtsbijstandsverzekering voor het runnen van een xtc-lab. Als je drugsjongens verdedigt, die wel bulken van de poen, hebben ze dat vaak niet op hun bankrekening staan. We mogen geen crimineel geld aannemen. Als de cliënt zegt: iemand uit Beiroet gaat jou dat geld namens mij overmaken, kan ik niet doen alsof ik dom ben.'

Wat is dan de oplossing?

'Ga met de advocatuur in gesprek, zodat we elkaar helpen het niveau te verhogen. In Breda zijn we een proeftuin begonnen: we werken nu beter samen met het Openbaar Ministerie. Advocaten hebben een werkplek op het politiebureau, als we piketdienst hebben zijn we meteen aanwezig als de verdachten binnenkomen. In de tussentijd kunnen we ons andere werk doen. Dat scheelt tijd, en je weet elkaar te vinden. Ik ben ook een burger die wil dat mijn belastinggeld goed wordt besteed.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden