REPORTAGE

'Ik vertegenwoordig niet de miljardairsklasse'

De rij voor het conferentiecentrum in Boston begint zaterdagavond al bij de brug over het kanaal, honderden meters voor de voordeur. Mannen met baarden en vrouwen met mutsjes - de mannen en vrouwen die je ook in de rij ziet bij de betere popconcerten. Ze kijken met dezelfde verwachting naar de stralende ingangen.

Democratische partijkandidaat Bernie Sanders tijdens de conferentie in Boston.Beeld anp

Bernie komt eraan. Bernie Sanders, de wat mottige linkse senator uit de staat Vermont, die zich heeft ontpopt tot een serieuze democratische kandidaat voor de presidentsverkiezingen - een kandidaat die in de staat New Hampshire Hillary Clinton al heeft overvleugeld. En dat met een onverbloemd socialistische agenda. 'Laten we een politieke revolutie beginnen - vandaag!', staat er op de naambordjes van de vrijwilligers die de zaal vullen met de juiste mensen op de juiste plek. De dranghekken zijn echt nodig.

De muziek zegt al wat. De soundtrack van Sanders: Rocking in the free world van Neil Young. Talking about a revolution van Tracy Chapman. Uprising van Muse. Zelfs de sprekers in het voorprogramma worden ontvangen met gegil. Een verpleegster, een studente en een klimaatactivist hebben het over de noodzaak van door de overheid betaalde zorg, door de overheid betaalde studies en het einde van de fossiele energie - drie speerpunten van Sanders, die in de studentenstad Boston op oorverdovende steun kunnen rekenen. 'Maar de echte reden van de Bernie-explosie', roept schrijver en klimaatpleitbezorger Bill McKibben in zijn introductie, 'is dat we hier een zeldzame politicus hebben die zegt wat hij bedoelt en bedoelt wat hij zegt! Ik geef jullie: de eerstvolgende president van de Verenigde Staten!''

Beeld afp

Outsider

De echo van Fortuyn is hoorbaar. De populistische revolte heeft deze zomer ook de Verenigde Staten bereikt, met Donald Trump op rechts en Bernie Sanders op links. Beide profileren zich als outsiders, onafhankelijk van de politieke gevestigde orde. Beide bespelen de sentimenten van de middenklasse. Beide hebben een voornamelijk binnenlandse agenda. Beide komen uit New York, de stad van eigenwijze Amerikanen.

En daar is hij dan. Een man zonder das, een man met een missie. Felle ogen, haren die zich niet makkelijk laten temmen, een mengeling tussen Joop den Uyl en Doc Brown uit de film Back to the Future.

'Deze campagne doet het iets beter dan verwacht', begint hij met gevoel voor understatement. 'Dat is omdat we niet alleen een president willen kiezen, maar ook een politieke beweging aan het bouwen zijn, om de verkruimelende middenklasse te restaureren. Dat kan niet zonder miljoenen mensen die samenkomen en luid en duidelijk zeggen - 'Genoeg is genoeg!', buldert de zaal.

Bernie Sanders betreedt samen met zijn vrouw Jane O'Meara de zaal in Boston.Beeld anp

Er staan hier zeker twaalfduizend mensen; meer dan er in 2007 waren, toen Obama op het podium stond. 'Bernie! Bernie! Bernie!', scanderen ze, met hun kartonnetjes in de lucht. Eerder die middag stonden er zesduizend in Springfield, een klein provinciestadje in het binnenland van Massachusetts. In Boston zijn het vooral twintigers, in Springfield zaten ook veel grijzende mannen vrouwen in regenjacks op de tribune. 'Hij zegt gewoon wat er mis is met het land', zegt Teri Rice, een vrouw van in de vijftig. 'Hij is de enige die praat over de problemen. Geen onzin.'

'Hij blijft gewoon bij zijn standpunten', zegt Denzell Smith, een 23-jarige systeembeheerder. 'Er zijn oude videobanden van zijn tijd als burgemeester in Burlington op YouTube gezet. Dat was al in de jaren tachtig. Daarin zegt hij al dezelfde dingen.'

'Groteske' ongelijkheid

De populariteit van Sanders heeft het establishment van de Democratische partij, dat dacht dat Clinton met gemak de nominatie zou binnenhalen, nerveus gemaakt. De radicale Sanders maakt minder kans tegen de Republikeinen dan de veel gematigder en klassiek Amerikaanse Clinton, vrezen zij.

Tegelijkertijd zien de partijstrategen ook dat Clinton zich maar niet kan ontdoen van het e-mailschandaal, met de server die bij haar thuis stond en waarop de post die zij als minister van Buitenlandse Zaken ontving misschien door buitenlandse spionnen kon worden gelezen. Volgens insiders blijft de partij daarom druk uitoefenen op vice-president Biden, om zich kandidaat te stellen. De paradox is dat juist Sanders daarvan zou kunnen profiteren: Biden en Clinton vissen veel meer in elkaars vijver dan in die van Sanders.

Het centrale punt van Sanders, die volgens de laatste peilingen landelijk op 23 procent van de Democratische stemmen zou kunnen rekenen (Clinton is gedaald naar 41 procent, Biden zou 20 procent krijgen) is de 'groteske' ongelijkheid in de VS. 'Eén familie is rijker dan de armste 40 procent van Amerika', zegt hij. 'De miljonairs en miljardairs laten geen geld over voor de rest van Amerika. De hebzucht vernietigt dit land!'

Beeld ap
Sanders spreekt en de zaal luistert aandachtig.Beeld anp

De 99 procent versus de 1 procent

Sanders, met zijn vette Brooklyn-accent praat, in alinea's van drie, vier zinnen, en eindigt dan met vier woorden in hoofdletters. 'Door de technologie-explosie is elke werker meer productief. Maar een gemiddelde Amerikaan verdient, ondanks de gegroeide welvaart nu minder dan halverwege de vorige eeuw. Jullie lonen zijn VERDOMME GEWOON TE LAAG!'

Hij heeft het voortdurend over de 99 procent versus de 1 procent, de miljonairs en miljardairs die het voor het zeggen hebben, en wil Wall Street gaan belasten voor zijn plan om universiteiten gratis te kunnen maken. De echo van de Occupy-beweging van vijf jaar geleden is hoorbaar. 'Maar dan beter gearticuleerd', zegt Cassandra Rogers, een aanhanger in het publiek. Ze verontschuldigt zich voor het feit dat ze bij een bedrijf werkt, en niet bij de universiteit. 'Het Occupy-geluid was te diffuus. Sanders maakt er echt beleid van.'

Sanders is bijzonder consequent. Hij weigert elke financiële bijdrage van bedrijven of lobbygroepen en drijft puur op donaties van particulieren. In totaal 650 duizend Amerikanen hebben gemiddeld 30 dollar aan hem geschonken - op deze manier sprokkelt hij de miljoenen bij elkaar die andere kandidaten in grote zakken van rijke donoren krijgen. 'Wij voeren een campagne van het volk', zegt Sanders. 'Ik vertegenwoordig niet de miljardairsklasse van Amerika.'

Het gejuich hier in Springfield en Boston is niet helemaal representatief. Dit deel van Amerika ligt het dichtst bij Europa, en heeft een liberaal-democratische traditie die ver staat van de conservatieve cultuur (zelfs onder democraten) in het zuiden. Daar heeft Sanders nog geen vaste grond onder de voeten, met zijn openlijke steun voor abortus en gelijke rechten voor homo's.

'Toch denk ik dat hij het ook daar kan redden', zegt Smith, een zwarte Amerikaan. 'Hij verdedigt de belangen van de arbeidersklasse. En dat is waar de meeste zwarten zitten.' Sanders eindigt met een advies aan zijn aanhangers om zich niet te verliezen in de details, bij de debatten die komen gaan. 'Het gaat niet over 4 procent of 2 procent. Denk groot. Welkom bij de politieke revolutie.'

Bernie Sanders gaat op de foto met een van zijn aanhangers.Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden