'Ik verlangde naar wezenlijke vrijheid'

Roberto Tjon-a-meeuw (32) woonde negentien jaar in Amsterdam. Vorig jaar keerde hij terug naar zijn moederland Suriname, waar hij een pompstation in de jungle begon....

'Ik ben even in Nederland om op de trompet te blazen. Jongens kom! Volg me! Ik wil mijn vrienden laten weten hoeveel liefde en potentie Suriname biedt. Ze weer in contact brengen met de natuur. Veel mensen praten over teruggaan, maar slechts een enkeling die het daadwerkelijk doet. Het vereist namelijk lef om te vertrekken naar een ontwikkelingsland. Wat ze nodig hebben is een mooie uitnodiging. Die heb ik voor ze. Een huis in het bos met wilde dieren, een boot op de rivier, en zoveel mogelijkheden als er vis in die rivier zwemt. Ik kan ze daar zo pamperen dat ze niet meer weg willen.

Toen ik vanwege het uitbreken van de revolutie in 1981 naar Amsterdam kwam, wist ik dat ik ooit zou terugkeren. Maar ik had geen haast. Nederland biedt alles om je te ont wikkelen. Ik heb hier geweldige dingen gedaan en veel geleerd. Door de zes jaar als beroepsmilitair weet ik hoe ik een motor moet laten draaien, moet lassen en kan overleven in moeilijke situaties. Het was een supertijd omdat ik, zoals in Suriname, de hele dag buiten kon zijn. Tot dat jaar in Srebrenica. Het uniform ging uit. Ik stortte me in de muziek. Met drie andere dj's heb ik Back to back Soundsystem opgericht en vijf jaar als Prepmaster1 in de catacomben van Amsterdam gedraaid, drum & bass, hiphop, jazz. Het resterende geld verdiende ik als decor dresser op filmsets, meubelmaker en timmerman. Daarna ging ik in de handel. Heb ik samen met twee vrienden een winkel opgezet waar we exclusieve kleding verkochten, geïllustreerd door kunstenaars.

De zaak liep anderhalf jaar best goed en had in principe genoeg potentie groot te worden, maar net als met Back to Back sound system bleef het moment van doorbreken uit. Wil je in Amsterdam iets nieuws bren gen, moet je met al die concurrentie bijna een ster zijn om te slagen. Zeker als je niet commercieel bezig bent. Investeerders zagen wel iets glimmen, maar we leven natuurlijk in een tijd waarin een investering onmiddellijk winst moet uitkeren.

Die snelheid van leven begon me tegen te staan. Door de vooruitrazende technologie word je steeds meer geleefd. Alles wordt voor je uitgedacht. Je krijgt genetisch gemanipuleerd voedsel voorgeschoteld. Pappie Heijn weet exact wat je het liefst in de koelkast hebt staan. De vrijheid die je als mens nodig hebt, wordt voor je ingevuld. Je smaak gedicteerd door de media. Je moet dát theaterstuk zien, Charlie's Angels cultiveren en Gucci-brillen dragen. Er zijn mensen die dat prettig vinden, maar ik verlangde naar wezenlijke vrijheid. Ik begon het contact met de aarde te missen. Wilde met blote voeten in de modder lopen.

Ik besloot op vakantie te gaan naar Suriname, maar ik zag er tegenop om daar na 14 jaar, boem, door de slm of klm gelanceerd te worden. Ik had een intro nodig. Kennelijk wist ik dat het jarenlang onderdrukte verlangen naar mijn moederland boven zou komen. Dat gebeurde toen ik vanuit Mexico door het bos naar Suriname trok. Tijdens die reis van drieënhalve maand ben ik gepakt door de natuur. Eenmaal een voet gezet op Surinaamse bodem en ik rook het, voelde het. Hier wilde ik zijn. Hier komen mijn grondstoffen vandaan, mijn hart en nieren. Hier hangt de liefde die mijn moeder en de natuur me hebben gegeven. Hier ben ik voor het eerst verliefd geweest. Het was alsof ik een schatkist opendeed.

Ik twijfel nooit aan mijn gevoel, maar ik wilde niet in Suriname wonen zonder te weten wat ik daar zou moeten doen. Ik had geluk. Mijn reis was goed getimed. Pa en ma waren bezig met de aanvraag voor een vergunning voor een pompstation langs de oost-westverbinding in Marowijne, de oostelijke provincie waar Brunswijk tijdens de binnenlandse oorlog zo heeft huisgehouden. Als de papieren in orde waren, zou ik terugkomen om te bouwen. Het telefoontje van mijn moeder kwam een paar maanden later. Binnen twee weken zat ik in de jungle, in Marowijne. Ik ben de eerste die daar na de oorlog iets moderns heeft opgezet.

Olie is in de verste verte niet te koop. Daar is een gigantische markt voor, maar de pomp is tevens de trekpleister voor mijn andere diensten. De oost-westverbinding is de ultieme handelsroute. Zeker na de aanleg van de "Bosjesbrug", daardoor is de verbinding tussen Paramaribo en het oosten verbeterd. 80 Procent van de auto's die langskomen heeft handel in de kofferbak. Wat je dus moet doen, is handel creëren. Auto-onderdelen verkopen, hardware en kleding. Ik heb het allemaal in mijn winkel. Sinds kort heb ik een restaurantgedeelte geopend, en over een jaar komt er een wasstraat met een dj en meisjes in bikini. Ik heb crazy ideeën. En het kan. Ik voel het. Dat gebied is een visvijver waarin nog niemand heeft gevist. Je moet alleen geen mozzarella aan je hengel doen als je kwikwis wilt vangen.

Ik ben geen vreemde. Ik ken de cultuur. Surinamers houden van entertainment, van verwend worden. Ze willen apen zien zonder dat ze daarvoor het bos in hoeven. Dus er komt een kleine dierentuin. Ze houden van muziek, en ik weet precies wat die jongens leuk vinden om in hun auto's te draaien. Door mijn connecties in New York en Amsterdam kan ik op die afgelegen plek vette hiphop en reggae-beats voor hen regelen. Muziek waarvan ze in Paramaribo nog nooit hebben gehoord. Ik ga het hun allemaal aanreiken op een dienblad. Er is niemand die me belemmerd. Die gasten daar doen het niet. Je weet hoe mad sloom ze zijn.

Suriname is een grote uitdaging. Ik word voortdurend met mezelf geconfronteerd. Het is moeilijk om via de reguliere paden je doel te bereiken. Er is weinig structuur. Als ik bij de bank in de rij wacht, komt er geheid iemand voor me staan. Je moet voortdurend je eigen plek bevechten en waakzaam blijven. Ik was bijna failliet. Er zijn duizenden liters olie verduisterd omdat de afmetingen van mijn tanks niet waren vastgelegd. Een beginnersfout. Een gebrek aan kennis van de oliebusiness en van de Surinaamse handel en wandel. Ik heb te veel op instanties vertrouwd. Stom. Zo'n oliemaatschappij is geen kinderbedrijf en de Surinaamse autoriteiten zijn in principe altijd omkoopbaar. Tja, het is weer even wennen als je uit het strak geregelde Nederland komt. Maar ik heb nu mijn lesgeld betaald. Mij krijgen ze er niet onder.

Ik ben in Suriname meer met menszijn bezig. Het draait in dit land om connecties. Als je geen zin hebt om te wachten, moet je de vaardigheid ontwikkelen je ergens binnen te babbelen. Zo werkt het. Ik hou van dat informele. Het ontbreken van een structuur maakt je creatiever. Neem de taal. Het Nederlands is afgemeten, vastgelegd in het woordenboek. Het Surinaams niet. Het is een contacttaal en daardoor voortdurend in beweging. Je kunt je eigen uitdrukkingen creëren. Dat maakt de taal zo levendig, zo poëtisch, een verhaal, bijna een toneelstuk.

Het alledaagse leven is kleurrijker. Ik zie de zon opkomen, ondergaan, de maan rijzen. Dat maakt een dag anders. Ik ben wel bezig van zes uur 's ochtends tot elf uur 's avonds, maar hard werken heb ik in Nederland ook gedaan en hier heb ik het klimaat mee. De energie die ik nodig had om weerstand te bieden aan de kou hou ik nu over. Ik ben de hele dag buiten, omringd door bosvarkens en apen. Als er een gekke vogel overvliegt en ik een mooi verhaal hoor, is mijn dag goed.

Het klinkt allemaal heel positief, ik weet het, maar ik ervaar het echt zo. Ik voel me steeds meer verbonden met de natuur, met de bron van oorsprong. Het enige dat knaagt is dat ik zelf iets onnatuurlijks als een pompstation heb neergezet in die natuur. Maar ik heb die olie, die trekpleister nu eenmaal nodig om in de jungle te kunnen leven. Daar wil ik zijn. Ik ben daar dichter bij de sterren, de maan en de zon. Het heelal is het theaterstuk dat ík wil zien. Ik kan wel hip met een Gucci-bril achter de mainstream aan rennen, maar dit is de snelheid van leven die bij me past.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden