‘Ik val de islam en de profeet niet aan’

Zijn werk is onvergelijkbaar met de cartoons uit Denemarken die vorig jaar tot wereldwijde protesten leidden, vindt kunstenaar M’Hamed Abbtoy (45)....

Hij weet dat zijn spotprenten de woede van fanatieke fundamentalisten kan opwekken. Vooral zijn vrouw is bang dat hem wat zal overkomen. Daarom heeft Abbtoy zijn werk een jaar laten rusten. Uiteindelijk kwam hij tot de conclusie ‘dat niets doen geen keuze is’. Abbtoy: ‘De toekomst van mijn dochters ligt hier. Zij zijn Hollanders.’

Sinds eind vorig jaar publiceert het multiculturele opinieblad Contrast zijn cartoons, waarin hij waarschuwt tegen het oprukkende moslimextremisme. De noodzaak tot verzet drong bij Abbtoy door na de aanslagen in Madrid in maart 2004. Hij verbleef in die periode in de Spaanse hoofdstad. Kort nadat de treinen waren opgeblazen, liep hij met een vriend op straat. Hij hoorde twee vrouwen tegen elkaar zeggen: ‘Daar lopen twee bommen.’ Abbtoy: ‘Terwijl ik net zo bang was als die vrouwen. Ook moslims zijn slachtoffers van terrorisme. Ik voelde me echt gekwetst.’

Wat hem evenzeer raakte was de reactie van de Marokkaanse minister van Informatie op het nieuws dat de meeste daders uit Marokko kwamen. ‘De minister zei: ‘Dat zijn mensen uit het Noorden.’ Met andere woorden: dat zijn Berbers uit de Rif, die hebben er nooit bij gehoord.’

Abbtoy ziet de systematische achterstelling van Berbers in het Noord-Marokkaanse Rifgebergte – waar de meeste Marokkanen in Nederland hun wortels hebben – en de radicalisering van Marokkaanse moslimjongeren in Europa, niet los van elkaar. In een boek, dat hij wil samenstellen uit cartoons en teksten, schetst hij deze complexe ontwikkeling. Dat begint met de decennialange onderdrukking van Berbers door het ‘Arabisch nationalistische regime’ in Rabat. Zij mochten tot voor kort hun taal en cultuur niet uitdragen: ‘Alle Berber-namen van dorpen en steden zijn vervangen door Arabische.’ Wat volgt is de arbeidsmigratie van straatarme Berbers naar Europa.

Abbtoy – sinds 1991 in Nederland – spreekt liever van ‘deportatie’, omdat het regime bewust de Riffijnen heeft aangewezen toen de Europeanen in de jaren zestig gastarbeiders zochten. Ze wilden af van die lastige Berbers, die zich in het verleden fel hadden verzet tegen het kolonialisme en de Arabische dominantie.

‘Nog steeds is er geen enkele kans op duurzame ontwikkeling in de Rif’, zegt de kunstenaar verontwaardigd. ‘Iedere Berber droomt van een leven in Europa.’ Tegelijkertijd hebben de autoriteiten een economisch belang bij de emigratiepolitiek. ‘Er stromen miljarden euro’s terug. Daarom is afschaffing van de dubbele nationaliteit onbespreekbaar voor Marokko.’

Abbtoy heeft eveneens harde kritiek op de Nederlandse regering. ‘Die heeft toegestaan dat bepaalde imams uit Noord-Afrika en het Midden-Oosten hun fundamentalistische boodschap in Nederland kunnen verkondigen. Ze kunnen hier zelfs boeken verspreiden die in islamitische landen verboden zijn.’ In de Rif werd alleen in de moskee over de islam gesproken, tegen de imam werd niet opgekeken, vertelt Abbtoy. ‘Maar hier zijn de imams een soort heiligen geworden.’

Hij spreekt met grote afkeer over de omstreden imam Khalil El Moumni (inmiddels met pensioen), die homoseksualiteit een schadelijke ziekte voor de samenleving noemde. ‘Tegen Marokkaanse mannen zei hij: als je vrouw niet bidt, moet je van haar scheiden. Ik heb gezien dat onze moeders hun kleurige kleding hebben vervangen door lange hoofddoeken en donkere gewaden. Waarom heeft Nederland zo’n imam toegelaten die in Oujda (stad in Noordoost-Marokko, red.) fundamentalistische tegen progressieve studenten liet vechten? Waarom heeft de overheid zich niet beter laten informeren?’

Abbtoy denkt dat het verstevigen van de Berberidentiteit een buffer kan opwerpen tegen radicalisering. Daarom heeft hij een stripboek gemaakt voor kinderen met Berberse sprookjes, waarin traditionele begrippen als tawiza, de collectieve verantwoordelijkheid voor de omgeving, centraal staan. Ook zijn band Thidrin zingt in het Tarifit – de taal van de Riffijnse Berbers – over de geschiedenis van de Rif, en zijn huidige problemen (armoede, gebrek aan industriële ontwikkeling, milieuvervuiling). Op de nieuwe cd, die binnenkort uitkomt, staat ook een swingend reggaeliedje (Taliban) over de Hofstadgroep. Dat gaat zo: ‘Wat A.? Wat B.? Wat C.? Wat D.? Willen jullie het hele alfabet afmaken? Waar zijn jullie mee bezig?’

Want juist Berber-jongeren zijn kwetsbaar voor de praatjes van fundamentalisten, stelt Abbtoy. ‘Er wordt enorm op Marokkaanse jongeren afgegeven. Ze voelen zich ongewenst, dat maakt hen gemakkelijke prooien voor extremisten. Maar die fundamentalistische imams hebben schijt aan wat met onze kinderen gebeurt, aan dat zij opgroeien in een maatschappij met haat en racisme. Zij gaan wellicht terug naar hun moederland, maar onze kinderen blijven hier.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden