'Ik trof een verdeelde oppositie aan'

De Syrische dissident Khaled Al-Haj Saleh (46) vluchtte twaalf jaar geleden naar Nederland. Hij vond een baan bij het Verbond van Verzekeraars. Onlangs fungeerde hij als bemiddelaar om het verzet tegen president Assad op één lijn te krijgen.

DEN HAAG - Hij had het wel verwacht, dat Russische en Chinese veto van de VN-resolutie die de Syrische president Assad opzij had moeten schuiven. 'Toch is het veto een klap in het gezicht van alle Syriërs die een vreedzame overgang zoeken', zegt de gevluchte landbouwingenieur uit de stad Raqqa, in het noorden van Syrië.


Khaled Al-Haj Saleh, lid van een bekende Syrische familie van politieke activisten, vindt dat ook Nederland geen vinger uitsteekt. 'Assad voelt zich nu vrij om hard op te treden tegen demonstranten.' Alleen het gewapend verzet van het Vrije Syrische Leger, mits beter georganiseerd en uitgerust, kan volgens hem zorgen voor een doorbraak in de bloedige patstelling.


Afgelopen dagen vielen volgens de oppositie weer honderden burgerdoden. Hoe houden de demonstranten dat vol?

'Zij hebben genoeg van Assad. Maar ze hebben ook weinig keus. De mensen zijn bang voor wat er zal gebeuren als zij stoppen. Iedereen weet wat er in de jaren tachtig is gebeurd met demonstranten. Hele steden zijn toen platgegooid en er vielen tienduizenden doden.


'Ook nu zal de wraak van de familie Assad vreselijk zijn. Het enige verschil is dat de communicatiemiddelen nu zoveel beter zijn. Een van mijn broers, die zestien jaar gevangen zat als dissident, is actief in Damascus en houdt mij op de hoogte. Dat contact loopt via wisselende servers die overal op de wereld staan.'


De Syrische Nationale Raad (SNC) vroeg u naar Turkije te komen als een soort informateur van de nieuwe oppositie. Hoe ging dat?

'Ik ben zes keer naar Turkije gevlogen om daar te proberen alle oppositiepartijen op één lijn te krijgen. Ze zochten een buitenstaander met een bekende naam, die nooit gedoe heeft gehad over corruptie of dubbelspel. Mijn baas vond het goed, mits ik louter democratie en geweldloos verzet zou stimuleren.


'In Istanbul trof ik een verdeelde oppositie aan: moslimbroeders, communisten, liberalen die waren blijven hangen in oude denkbeelden. Sommige partijen weigerden elkaar zelfs te zien. Dan moest ik van de ene na de andere hotelkamer hollen om standpunten te verzamelen.


'De SNC is nog steeds niet één beweging, maar wel het enige politiek alternatief voor Assad. Op straat bepalen de lokale coördinatie comités (lcc's), die voornamelijk bestaan uit jongeren, wat er gebeurt. Zij communiceren met elkaar via internet en sturen persberichten naar Al Jazeera en BBC Arabic.'


Hoe gaat de opstand verder, nu de Veiligheidsraad de resolutie tegen Assad heeft weggestemd?

'Als de internationale gemeenschap afhaakt, blijft alleen het Syrische Vrije Leger over als optie. De SNC probeert dit leger, dat vooral bestaat uit gedeserteerde dienstplichtigen, beter te organiseren. Dat valt niet mee. Weinig hogere officieren durven over te lopen. Zij worden permanent vergezeld door inlichtingenofficieren, die in feite het commando hebben. Niemand vertrouwt elkaar. Oudere militairen hebben vaak een gezin dat gevaar loopt.


'Punt van zorg is dat gedeserteerde soldaten ongecontroleerde bendes kunnen vormen. Nu al berechten sommige milities burgers op straat. Assad stimuleert dat. Sommige groepen zijn zelfs door Assads inlichtingendienst opgericht om de oppositie in diskrediet te brengen. Assad roept graag: óf ik, óf de chaos.'


Hoe is het om als dissident in Syrië te wonen?

'Ik werd in 1986 voor het eerst gearresteerd. Omdat ik lid was van de communistische partij. De eerste maanden waren een hel. In mijn cel van 1 bij 1,5 meter kon ik niet eens liggen. Op gezette tijden werd ik gemarteld. Daarna belandde ik in een grotere gevangenis, waar ook twee broers van mij vastzaten. Ik leefde daar met ruim twintig man in een cel van 5 bij 6 meter. Eén kant was door een traliewerk gescheiden van een gang. Vijf jaar lang moest ik mijzelf beschermen tegen bewakers en gekken.


'Daarna maakte ik mijn studie af en ging ik werken als landbouwonderzoeker. En ik organiseerde geheime politieke bijeenkomsten. Iedere dag werd ik gevolgd door iemand van de Mukhabarat, de geheime dienst. Dat gebeurde openlijk. Dan stond er een jongen in je straat, op de gang op je werk of hij sprong achter je in de bus. De eerste was schuw en wendde zich af zodra ik naar hem keek. De tweede belde gewoon aan bij ons huis. 'Je engel staat voor de deur', grapte mijn broer dan.


'Het bleek een dienstplichtige van een jaar of 20. Hij was aangewezen om mij gedurende 2,5 jaar te volgen. Hij vroeg mij of we niet konden samenwerken. Als ik hem af en toe zou vertellen welke plaatsen ik had bezocht, zou hij de rest verzinnen om in zijn rapport te schrijven. Op die manier kon hij blijven werken als taxichauffeur in zijn dorp. Hij kon zelf geen locaties gaan verzinnen, legde hij uit, omdat buschauffeurs aan de autoriteiten doorgeven wie waar in- en uitstapt.


'Zijn opvolger was een fanatiekeling, een aleviet die mijn buren bedreigde en mijn collega's chanteerde. Die jongen veroorzaakte zoveel problemen dat ik besloot te vluchten. Mijn werkgever gaf mij op voor een landbouwcursus in Wageningen. Dankzij een miscommunicatie tussen de 27 verschillende inlichtingendiensten in Syrië kreeg ik een tijdelijk paspoort.


In Nederland vroeg ik asiel aan. De immigratiedienst geloofde niks van mijn verhaal, maar een geweldige advocate heeft toen voor mij geknokt. Later mocht ook mijn vrouw overkomen. Ik heb acht broers en een zus. Eén woont ook in Nederland, een ander in Noorwegen, een vierde in de Verenigde Arabische Emiraten, een vijfde vluchtte naar Frankrijk en de rest demonstreert nu actief in Syrië. Een neefje van 13 is net opgepakt omdat hij iets op Facebook heeft geschreven. Het laatste nieuws is dat hij intussen weer vrij is, maar hij is in gevangenschap wel gemarteld.'


CV

1966 Geboren op 1 januari in Raqqa, Syrië


1983 Landbouwkunde in Aleppo


1986 Opgepakt door de Mukhabarat


1991 Vrijgelaten


1993 Studie afgerond en onderzoeksbaan bij landbouwinstituut in Raqqa


1999 Asielaanvraag Nederland


2006 Datawarehousemanager Verbond van Verzekeraars


Khaled Al-Haj Saleh is getrouwd en heeft twee kinderen


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden