‘Ik trek me van weinig mensen wat aan’

Nieuwsgierigheid is niet voorbehouden aan journalisten.Daarom deze zomer in Intermezzo een experiment: in zes interviews zijn het de lezers die de vragen stellen....

Malou van Hintum

Is Guusje ter Horst echt zo compromisloos, vrijgevochten, zakelijk, apolitiek en single als ze lijkt? (Vera Kloor, Driebergen)

‘Ik ben niet apolitiek, maar bestuurlijk. Mijn drijfveer is een politieke, maar ik ben gericht op het bereiken van resultaten. Ik vind het belangrijker te proberen problemen op te lossen, dan het PvdA-partijprogramma naar de letter uit te voeren. Ik ben inderdaad zakelijk als minister. Maar in plaats van vrijgevochten, noem ik me liever autonoom. Ik trek me in mijn opvattingen en gedrag van niet zo heel veel mensen iets aan.’

Maar compromisloos bent u niet. ‘Nee, dat kan toch ook niet? Compromissen sluiten is mijn dagelijks werk.’

En u bent ook niet single. ‘Nee.’ Glimlacht: ‘Ik heb al ruim vijf jaar dezelfde vriend.’

U wilt meer vrouwen en allochtonen aanstellen. Tegelijkertijd moeten er 13 duizend ambtenaren uit. Hoe kan dat? (Peter Nierop, Purmerend)

‘We hebben jaarlijks 7000 vacatures, en er moeten jaarlijks 3000 ambtenaren uit. Dus we kunnen elk jaar 4000 mensen aannemen.’

Doet u niet aan omgekeerde discriminatie door bij bepaalde vacatures, zoals de functie van directeur-generaal Binnenlandse Zaken, alleen vrouwen uit te nodigen? (Maaike Swart, Leidschendam)

‘Voor geen enkele functie worden alleen vrouwen uitgenodigd. Wel willen we de verhoudingen tussen mannen en vrouwen gelijktrekken. Het is heel goed voor de sfeer, in welk gezelschap dan ook, om een beetje te mengen.’

U bent de enige minister met een vrouw als secretaris-generaal. ‘En die heb ik pas sinds deze week. Buitenlandse Zaken krijgt een vrouwelijke ambassadeur in Washington, de mooiste diplomatieke post die er is. We willen op 25 procent van de topfuncties vrouwen, en dat gaan we halen. Met allochtonen lopen we achter, dat wordt de komende jaren nog een opgave.’

Al jaren zitten jongeren in ons centrum op een muurtje met elkaar te kletsen. Niemand heeft er last van. Laatst ging een politieagent pontificaal voor hen staan en vroeg om hun identiteitskaart. Kunt u politiescholen de instructie geven menselijker met burgers om te gaan? (Miep Bos, Lelystad)

‘Politieagenten hebben een waanzinnig moeilijke taak. Enerzijds moeten ze respect voor mensen uitstralen, anderzijds moeten ze gezag tonen. Toen ik laatst op werkbezoek in Friesland was, zeiden agenten dat je gezag niet krijgt door achter je bureau of in je politieauto te blijven zitten, maar door naar mensen toe te gaan en hun problemen op te lossen. Dat betekent dat je mensen met respect moet benaderen. Dat zal ook weleens niet gebeuren, maar over het algemeen heb ik grote bewondering voor de agenten die op straat hun werk doen.’

Leuke vrouw, jammer van die onderkin, schreef Martin Bril over u. Wat heeft u Bril te zeggen?(Cecile Elffers, Amsterdam)

‘Hij schrijft altijd ontzettend leuke stukjes. Als hij dat zo ziet, dan is het zo. Hallo, ik word ook wat ouder, hoor.’

U verhuisde in Nijmegen jaarlijks naar een andere wijk om zo de stad en zijn bewoners beter te leren kennen. Hoe kunt u als minister uw betrokkenheid tonen? (Jeroen Lammers, Soest)

‘Ik zeg weleens gekscherend: ik zie nooit meer een normaal mens. Je moet als minister echt je best doen om voeling te houden met wat er in Nederland gebeurt. Ambtenaren zijn een belangrijke informatiebron, de pers ook. Ik ga eens per maand een dag op werkbezoek in een provincie. Dan bezoek ik het politiekorps of de brandweer, of een gemeente.’

Wat levert dat op? ‘Ik heb laatst in Tilburg zelf gezien wat ze daar met moeilijk opvoedbare jongeren aan het doen zijn. Daar heb ik ontzettend veel aan. Een van mijn rollen is, ervoor te zorgen dat gemeenten en provincies de problemen van hun bewoners kunnen oplossen. Wil ik daar effectief in zijn, dan moet ik natuurlijk mijn eigen oordeel kunnen vormen over wat daar wel en niet goed gaat.’

Is anderen faciliteren om problemen op te lossen net zo bevredigend als ze zelf oplossen? ‘Vind ik wel. Het is leuk om wat nieuws te doen, in een nieuwe omgeving te zitten.’

Kun je Nederland niet beter opdelen in vijf of zes regio’s in plaats van provincies? (Gerard Staals, Grubbenvorst)

‘Elke indeling is imperfect, en de energie die je nodig hebt voor een herindeling kun je beter gebruiken voor de inhoud. Zo heeft dit kabinet bepaald dat de Randstadproblematiek wordt neergelegd bij de persoon die de meeste concrete problemen in zijn portefeuille heeft die in de Randstad spelen: de minister van Verkeer en Waterstaat. Een heel goede keuze.’

U studeerde psychologie. Zijn er lieden in de Nederlandse politieke arena van wie u denkt: die zouden een bezoekje aan de psycholoog kunnen gebruiken? (Roland Danckaert, Herkenbosch)

Droog: ‘Kamer, gemeenteraden en kabinet bestaan allemaal uit vertegenwoordigers van de Nederlandse bevolking.’

En daar zitten gekken en dwazen tussen? ‘De positieve en negatieve eigenschappen van de Nederlandse bevolking zijn ongetwijfeld ook daar vertegenwoordigd.’

De verruwing is ook doorgedrongen tot de Tweede Kamer. ‘Ik vind dat Kamerleden en ministers een voorbeeldfunctie hebben. Zeker met hun taalgebruik. Stevig mag wel, beledigend niet.’

Toen Wilders tijdens het debat over zijn film Fitna riep dat hij belazerd werd door het kabinet, vond u dat niet gepast. ‘Die woorden zou ik niet gekozen hebben. Bovendien had ik met de minister van Justitie het gesprek met Wilders gevoerd, dus ik wist heel goed hoe het wél in elkaar zat.’

Daarna bleken veel Nederlanders het kabinet niet te geloven. ‘Dat baart mij grote zorgen. Het vertrouwen in gemeentebesturen is in het algemeen veel hoger dan in het kabinet. Ik denk dat mensen bij lokale bestuurders, omdat ze directer met hen te maken hebben, beter op grond van feiten een oordeel kunnen vormen. Voor het kabinet geldt dat niet.’

Maar die grotere afstand is er altijd geweest. ‘Soms aanvaarden mensen wat autoriteiten zeggen, soms zetten ze zich er juist tegen af. Nu zitten we weer in zo’n periode dat mensen niet voetstoots aannemen wat autoriteiten zeggen, en dat hun vertrouwen niet vanzelfsprekend is.’

Rita Verdonk staat op zo’n twintig zetels in de peilingen. Waar komt dát vertrouwen vandaan? ‘Als je bestuursverantwoordelijkheid hebt, moet je ook impopulaire beslissingen nemen. Het is moeilijker om daarvoor de handen op elkaar te krijgen.’

Dat snapt die goed opgeleide, geëmancipeerde burger ook wel. ‘Dat vraag ik me af. Je hoort vaak hoe schandelijk het is dat in het verkiezingsprogramma van een partij A staat, en in het coalitieakkoord B. Terwijl iedereen toch kan begrijpen dat het verkiezingsprogramma je inzet is, en dat je daarna afspraken moet maken met andere partijen om te kunnen regeren.’

Door zitting te nemen in het huidige kabinet hebt u de PvdA-belofte gebroken om een onderzoek naar ‘Irak’ te doen. Vindt u het belang van Balkenendes overleven groter dan het belang van zo’n onderzoek? (Allard de Rooi, Utrecht)

‘Irak was voor de PvdA belangrijk. Maar zó belangrijk dat we geen deel moesten uitmaken van de regering? Terwijl we ín de regering veel meer kunnen doen voor mensen – denk aan onderwijs, verbetering van de wijken – dan daarbuiten. Wat moet dan de doorslag geven?’

Afnemend vertrouwen in de politiek heeft ook te maken met dit soort kwesties. ‘Weet ik niet. Je moet er nou eenmaal met elkaar uitkomen, er is geen andere mogelijkheid.’

Zijn er geen punten die zó principieel zijn dat ze onbespreekbaar zijn? ‘Nederland uit de Europese Unie, bijvoorbeeld. Maar in deze coalitie acht ik het niet denkbaar dat er zulke voorstellen worden gedaan dat de PvdA zegt: dat maken wij niet mee.’

Met andere partijen is dat wel denkbaar. ‘Ja. We gaan niet in zee met een partij die artikel 1 (over het gelijkheidsbeginsel en het discriminatieverbod, red.) uit de Grondwet wil schrappen.’

Heeft Guusje ter Horst een boek dat diepe indruk op haar heeft gemaakt? Haar wereld heeft veranderd? (Flip Willemsen, Amsterdam)

‘Het verslag van Brodeck van Philippe Claudel heeft grote indruk op me gemaakt. Maar mijn favoriete auteur is Paul Auster. Die heb ik kort geleden mogen toespreken. Het hoogtepunt van het jaar! Ik begrijp nu eindelijk waarom mensen het leuk vinden om met mij op de foto te gaan, want ik vond het geweldig om met hém op de foto te gaan.’

Diverse ministers lijken na een ambtsperiode grauw en oud geworden. Het ‘vervaleffect’ lijkt bij hen groter dan bij mensen in commerciële topfuncties. Waar ligt dat aan? (Arjen Scholte, Assen)

‘Ik hoop dat de vragensteller niet mij op het oog heeft. Ik heb me voorgenomen om in vier jaar niet acht jaar ouder te worden. Dat lukt me tot nu toe door mijn agenda te beschermen. Je kunt de hele dag en avond doorgaan als je wilt, maar dat is onverstandig.’

Als burgemeester bleef u op maandagochtend thuis. ‘Dat doe ik nog steeds. Dan lees ik wel stukken, ben ik aan het bellen en sms’en, maar het maakt toch uit. In het weekend probeer ik de stad uit te gaan om te fietsen of te wandelen. Dat lukt ook, en dat is het grote verschil met burgemeester zijn.’

Burgemeester zijn geeft meer stress dan minister zijn? ‘De druk van de verantwoordelijkheid is als je burgemeester bent veel groter. Je bent écht de enige. Als er rotzooi is, moet jij vooraan staan. Als minister ben je lid van een team, en is de minister-president de burgemeester van Nederland.’ Ze grinnikt: ‘Ik kan ook altijd zeggen dat ik op werkbezoek ben. Zolang ik de grens niet oversteek, zijn het allemaal binnenlandse zaken.’

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden