'Ik stemde Obama, maar hij liegt'

De zwarte pick-uptruck staat met draaiende motor op het pad naast een houten huis met dichtgetimmerde ramen. Uit het raampje steekt een arm, in de camouflagekleuren van een vuil uniformjack. Verder is er bijna geen sterveling op straat in deze buurt aan de South Side van Youngstown. De woningen staan in wisselende stadia van verval ver van elkaar af in de glooiende straten. Als zich daarin bewoners bevinden, houden ze zich schuil achter de dichte gordijnen of gesloten luiken. Die arm is het enige teken van menselijk leven. Ondanks de onbestemde dreiging die ervan uitgaat, besluit ik het erop te wagen.


'Mag ik iets vragen? Gaat u stemmen bij de presidentsverkiezingen?'


De man kijkt om. Een dertiger met een vaal, puisterig gezicht. Blond piekhaar komt onder zijn Tibetaanse muts vandaan. Zijn blik is die van een roofdier dat in het nauw gedreven is en elk moment kan uitvallen naar de belager.


'Ik stem niet', grauwt hij.


'Waarom niet?'


'Ik wil er niet over praten.'


Het wordt gezegd op een toon die duidelijk maakt dat hij gewend is maar één keer te waarschuwen.


Wegwezen. Dit is niet het moment om het hoofdstuk 'doorvragen' uit het journalistieke handboek in praktijk te brengen.


Ik ben op zoek naar niet-stemmers in Youngstown, in de staat Ohio in Amerika's Midden-Westen. Bij aankomst regent het en een paar dagen later bij het vertrek regent het nog steeds. Overdag wordt het nauwelijks licht. Het heeft te maken met de orkaan Sandy, die vele mijlen verderop de Oostkust geselt.


Tussen de stormbeelden door is op de overal aanwezige televisies te zien hoe de 'air war' tussen president Obama en zijn Republikeinse uitdager Mitt Romney in volle gang is. Voortdurend worden de programma's onderbroken door de negatieve advertenties waarmee de twee kandidaten elkaar bestoken. Ohio is immers de battleground state die wel eens de sleutel tot het Witte Huis in handen zou kunnen hebben. Maar terwijl de 'luchtoorlog' voortwoedt, is door het noodweer de 'ground game' tijdelijk tot stilstand gekomen.


Veel 'laarzen op de grond'

Het is het tweede front in de verkiezingsstrijd. Hierbij wordt het gevecht geleverd door de vrijwilligers van Obama en Romney die bij huizen aankloppen om te proberen geen stem verloren te laten gaan. Want omdat de twee kandidaten in de peilingen zo dicht bij elkaar liggen, telt elke stem. Daarom wordt de 'grondoorlog' op dit moment als het belangrijkste onderdeel van de campagne beschouwd. Menselijk contact werkt veel beter dan advertenties, wordt gezegd. Beide partijen hebben veel 'laarzen op de grond' die de buurten in trekken om er elke stem uit te persen. Ze proberen van iedere niet-stemmer een stemmer te maken, vooral degenen die al naar steun voor hun kandidaat neigen.


Omdat door het barre weer veel veldteams binnen blijven, besluit ik op eigen houtje de wijken in te gaan voor mijn persoonlijke 'knocking on doors'-operatie om te ontdekken wie de niet-stemmers zijn. De man in de zwarte pick-uptruck aan de South Side lijkt duidelijk tot de zwaarste categorie te behoren: zij die zich nooit hebben geregistreerd als kiezer en dat ook nooit zullen doen, omdat ze niks van politiek moeten hebben. Ze leven, blijkt uit onderzoek, vaak vrij geisoleerd en hebben nauwelijks contact met buren. Mijn man bewees in elk geval niet veel behoefte te hebben aan een goed gesprek.


Later waarschuwt de directrice van een inrichting in de buurt mij: 'Kijk uit, dit is de South Side.' Ook Jaladah Aslam, een van de veldwerkers van de Obama-campagne, had gezegd dat het niet eenvoudig is om aan te bellen. 'Het is moeilijk om vreemden aan te spreken. Het kan gebeuren dat de deur voor je neus wordt dichtgeslagen.' Toch zijn er ook mensen in de wijk die opendoen en na het overwinnen van de eerste argwaan tussen de kier van de deur door vertellen dat ze gaan stemmen of al gestemd hebben (via het systeem van de vroege stem). De niet-stemmers liggen niet voor het oprapen.


'Ze zijn moeilijk te bereiken', zegt Aslam. Het zijn veel jongeren tussen de 18 en 30. 'Ze zeggen: ik maak toch het verschil niet, het levert me niets op, het systeem blijft hetzelfde.' Zelf zit de 52-jarige vakbondsvrouw anders in elkaar. Ze werd opgevoed met het idee dat haar Afro-Amerikaanse achtergrond een 'uitdaging' was die zij trots moest aangaan. Ze kreeg te horen dat ze altijd moest stemmen. Het grote voorbeeld van de familie was een oom die in 1958 het eerste zwarte gemeenteraadslid werd in de stad Akron, ook in Ohio. 'Het was een goed voorbeeld dat je stem ertoe doet. We zagen de mogelijkheden.'


Volgens Aslam is 53 procent van de bevolking in Youngstown zwart. De stad ligt in Steel Valley, het gebied in Ohio en Pennsylvania dat ooit het meeste staal ter wereld produceerde. Bruce Springsteen bezong de arbeiders in de staalfabrieken:


These mills they built the tanks and bombs


That won this country's wars.


We sent our sons to Korea and Vietnam


Now we're wondering what they were dyin' for


Here in Youngstown


De stad kreeg harde klappen. Hoewel er in het heuvellandschap nog een paar grote staalfabrieken zijn met lange schoorstenen die enorme rookpluimen uitstoten, zijn de meeste verdwenen. De werkloosheid was in 2008 zo'n 14 procent, ze is gedaald maar bedraagt nog altijd 10 procent, zegt Aslam. Obama's steun aan de auto-industrie heeft soelaas geboden, tot vreugde van Suellen Boggs, werknemer van de autofabriek in het nabijgelegen Lordstown. Zij gaat voor de president stemmen.


'Obama was slecht voor kleine bedrijven'

Maar Stefan en Katty Borbé blijven dinsdag weg uit het stemhokje. Hij (62) komt uit Roemenië en zij (59) uit Tito's Joegoslavië. Ze wonen al lang in Amerika. Aan een stuk door rokend zitten zij in hun tweedehands Japanner bij een benzinestation aan de East Side van de stad. Ze gaan niet stemmen. Zij niet, omdat ze de kandidaten niks vindt. Hij niet, omdat Obama slecht was voor kleine bedrijven en niets deed tegen de hoge benzineprijzen. 'Ik stemde voor hem in 2008, maar hij is een leugenaar, alle politici zijn leugenaars.'


Ook Mike Jones, die net heeft getankt bij Shehy Market (beer, wine, cigarettes, groceries and lottery) gaat niet stemmen. 'Ik ben een veroordeelde. Dan mag je niet stemmen. Ik zat een half jaar in de gevangenis voor geweldpleging. Maar ik zou me ook niet willen registreren als kiezer. Moet je ook in jury's gaan zitten. En in die shit heb ik geen zin', zegt de 34-jarige gescheiden vader, als hij met drie kinderen wegscheurt in zijn blauwe Cadillac en het wegdek in de avondschemering glimt van de regen.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden