'Ik speel niet graag op safe'

Rond het veertigste levensjaar komen ze onherroepelijk op: vragen en twijfels over oude idealen, werk, vriendschappen, relaties en de zorg om ouders....

Half december. Standplaats knvb, voor een gesprek met Ruud Gullit. In de lobby van het hotel op het sportcomplex te Zeist lonken vergaderkamers met namen als Abe Lenstra, Bep Bakhuys en Piet Kraak. Dan rinkelt de gsm. 'Met Ruud Gullit. Sorry, er is iets misgegaan, ik zit in Am ster dam.'

Dus terug maar weer, in ijltempo met de taxi, voor een afspraak die toch al niet een-twee-drie tot stand kwam. Een charme-offensiefje kan dus geen kwaad. 'Excuus', zegt de gewezen profvoetballer bij het betreden van etablissement La Brochette in Amster dam-Buitenveldert, 'altijd op tijd zijn heeft mijn moeder mij geleerd, afspraak is afspraak. Ik voel mij dus schuldig.'

Komt ervan als je, zoals Gullit, zo veel mogelijk bij de dag leeft. Op-de-plaats-rust is, voor een veertigplusser, soms een groot goed. 'De tijd gaat snel en steeds sneller. Ik merk het aan vrienden die, net als ik, jonge kinderen hebben. Ik merk het als ik op zo'n Tel Sell-reclame stuit en opeens een nummer uit de jaren zeventig hoor. Klinkt als de dag van gisteren, maar het is, realiseer je je, inmiddels een ouwe plaat. Dat stemt weemoedig. En dat is geen lekker gevoel.'

Toen Gullit op 1 september 2002 40 werd organiseerde zijn vrouw Estelle een surpriseparty. Zelf zou hij zo'n partijtje niet snel regelen. Drukt zo'n evenement je te zeer met de neus op de feiten? 'Misschien is het ook wel weer een goed teken dat het allemaal zo snel gaat. Als je het niet naar je zin hebt, duurt alles een eeuwigheid.'

Successen en wapenfeiten zat. Maar Gul lit wil niet te veel omzien in verwondering en grossieren in mijlpalen.

Twee wil hij er dan toch wel noemen, uit die ellenlange carri.

a) Hij werd Ridder in de Orde van Oranje-Nassau;

b) Hij werd door Nelson Mandela gekroond tot Commandeur van Zuid-Afrika.

'Daar ben ik toch het meest trots op.'

En die Europa Cup voor ac Milan dan, of het ek-goud van '88, of de uitverkiezing tot Europees Speler van het Jaar?

'Wat ik zeg.'

Toen hij nog als prof in de arena stond was hij niet bang voor het zwarte gat dat na de voetbalcarri onvermijdelijk zou opdoemen. 'Ik geloof dat ik altijd het lef heb gehad risico's te nemen en van koers te veranderen. Mijn lijfspreuk: beter een foute beslissing dan helemaal geen beslissing.'

Er kwam vanzelf een omslag, zegt hij, toen hem gevraagd werd manager te worden van Chelsea, en daarmee de first black captain van Engeland werd. 'Vanaf dat moment kon ik het geestelijk niet meer opbrengen om harde arbeid op het veld te verrichten.'

Vanaf komend seizoen is hij trainer van Feyenoord, de club waarmee hij als speler in 1984 kampioen werd. 'Het is een droom die werkelijkheid wordt, ik ben heel trots', zegt Gullit begin deze week als het nieuws bekend wordt. 'Ik hoefde er niet lang over na te denken, zeker gezien mijn geschiedenis bij de club.' Hij maalt er niet om dat de verwachtingen hooggespannen zijn. 'Ik speel nu eenmaal niet graag op safe, dat is inherent aan mijn carri.'

Tot zijn overstap naar Feyenoord begeleidt hij als bonds coach bij de knvb spelers onder de 19 jaar. 'Vaak zitten die jongens in een moeilijke leeftijdsfase. Soms hebben ze de verkeerde vrienden, of ouders die hun zoons zien als het verlengstuk van hun eigen ambities. Dat kan spanningen opleveren. Daar probeer ik naar te informeren.'

Misschien rekenen de jonge voetballers van nu zich al rijk met topsalarissen. 'Dat geloof ik niet. De onbevangenheid is even groot als in mijn eigen jeugdjaren. Ze willen voetballen en scoren. Om die gretigheid gaat het: anders zijn er genoeg jongens die hun plek kunnen innemen. Met dat vuur hoop ik ze later terug te zien. Daar doe ik het voor.'

In La Brochette, brasserie met de trekken van een jongenskantine direct achter Super De Boer, lijken oude makkers zich te verzamelen. Gullit wuift, deelt handjes uit. Daar zitten ook taxichauffeurs en makelaars bij, zegt hij, die een biertje drinken, wachten op een bittergarnituurtje of anders wel dagdromen van de hertenstoofschotel die op een schoolbordje staat aanbevolen. 'Ik heb een hekel aan blufferige types die steeds weer lopen op te scheppen over wat ze hebben bereikt.'

Immer easy-going met de doorsnee-Am ster dammer? 'Die ziet mijn auto en roept eerst dat ik een patser ben. Om vervolgens te zeggen dat dat maar een geintje is. Zo gaat dat: eerst een katje, dan een complimentje.'

Achterbaks

Blader door de knipselmap Gullit en steevast rijst het beeld op: Ruud Gullit, immer ontspannen, cool zelfs, glamourous gekleed, charmant, nooit verlegen om een aardig woordje op cruciale of pijnlijke momenten. 'Natuurlijk ben ik me er aldoor bewust van geweest dat ik keihard moest knokken om aan de top te blijven. Ik ben hongerig genoeg om te blijven presteren. Ik laat me de kaas niet van het brood eten.'

Kritiek raakt hem niet snel, beweert hij.

Niet toen hij door de mangel werd gehaald omdat hij in 1994 op de valreep bedankte voor het Nederlands elftal. 'Als je goed bent wil iedereen je houden, als je weggaat ben je een geldwolf.'

Niet toen hij, begin 1998, als coach van Chel sea zijn ontslag kreeg. 'Wat moet ik met kritiek als je alles gewonnen hebt wat er te veroveren viel? In de loop van de jaren heb ik geleerd dat je nooit iedereen voor je kunt winnen. Je kunt niet de ideale schoonzoon van heel Nederland zijn. Dus dat moet je dan ook niet nastreven.'

Deze houding is, bezweert Gullit, geen pose. 'Ik speel geen rol, maar ik bescherm mezelf wel. Je kunt niet onder alle omstandigheden alles zeggen. Ik heb er nooit van gehouden om scherp te oordelen over collega's. De relatie met de media heb ik altijd als een spelletje beschouwd afhankelijk van de benadering van de journalist gaf ik wat meer of minder prijs. Als iemand me tegenstond had ik er geen enkele behoefte aan om zijn stukje te gaan zitten voeden.

'Verder kun je er nauwelijks invloed op uitoefenen met welk beeld journalisten aan de haal gaan. Ik heb er zelf amper een idee over: als ik mezelf op televisie terugzie vind ik mezelf meestal behoorlijk irritant. Te veel een spraakwaterval, denk ik dan, weer eens te beweeglijk geweest ik kan niet stilzitten of stilstaan.

'De op-de-borstklopperij van een aantal journalisten, direct na de overwinning van Oran je op Schotland, vond ik te ver gaan. En hun kritiek vooraf was te zeer op de man gespeeld. Maar journalisten hebben wat mij betreft altijd een duidelijk aandeel gehad. De pers kan niet zonder voetbal, het voetbal kan niet zonder pers.

'Zelf heb ik al die jaren weinig reden tot klagen gehad. Ik ben in het algemeen fair behandeld.'

En Hugo Camps dan, die in een aantal columns in nrc Handelsblad de integriteit van Gullit ter discussie stelde? En van zijn engagement inzake antiracisme beweerde dat het in dienst stond van zijn ego? 'Al gauw bleek dat de Zwarte Tulp niet consequent was in zijn radicaal gemoed', noteerde Camps, 'en dat hij vooral leeg liep uit andermans wonden.'

Nu zwijgt Gullit even. Zegt dan: 'Camps kan heel goed schrijven. Maar hij denkt dan ook nog verstand van voetbal te hebben.'

Verstand van voetbal? 'Ik bedoel: iedereen heeft recht op zijn mening, en ik hoef het daar niet mee eens te zijn. Van een aantal commentatoren kan ik heel goed volgen hoe hun observaties tot stand komen en wat hun argumenten zijn.' Gullit kijkt eens even naar buiten. 'Camps is achterbaks. Daar wou ik het bij laten.'

Geen goede vader

Wat zou het. Frans Bauer schalt uit de speakers. Ruud Gullit waagt zich aan een appelsapje. En zijn vrouw dient zich aan, via de gsm. 'Blij dat je je zo lekker voelt, schat.'

De ex-prof heeft immer nadrukkelijk over zijn mentale welzijn gewaakt. In zijn ac Milan-tijd maakte hij gebruik van een sportpsycholoog. Al rond zijn twintigste, toen dat nog bepaald taboe was, riep hij de hulp in van haptonoom Ted Troost. Nog steeds staat begeleiding van de psyche in de kinderschoenen, weet hij, terwijl topsporters er veel baat bij kunnen hebben.

Langzaam maar zeker bouw je een pantser op.

Reflectie, zo kwam hij gaandeweg tot de ontdekking, is een schone zaak. Dat levert, zo rond je veertigste, af en toe mooie inzichten op.

Dat vriendschappen door de jaren heen evolueren al benadrukt Gullit graag dat de meeste kameraadschappen de tand des tijds moeiteloos hebben doorstaan.

Dat sommigen het zwaarder hebben dan hij tot nog toe veronderstelde. 'Nu ik het iets rustiger heb, er meer sociaal leven is en ik vaker m'n eigen boontjes dop, zie ik beter hoe iedereen in het leven staat.'

Dat zijn carri het vaderschap nogal in de weg stond. 'Pas nu realiseer ik me dat in volle omvang. Eerder lukte dat nauwelijks, omdat je zo lang zo geld wordt.' Gullit heeft zes kinderen uit drie huwelijken, en alleen Maxim en Joelle, uit zijn relatie met Estelle Cruijff, ziet hij dagelijks. 'Een goede vader zal ik nooit worden. Ik was altijd maar weg. Dat valt niet meer in te halen. Het is een besef waarmee ik dagelijks word geconfronteerd, en een last die ik voorgoed met me meedraag. Daaraan zal ik niets kunnen veranderen. Maar ik heb gelukkig wel ontdekt dat ik niet de enige ben die dit is overkomen.'

Schrale troost?

'Dat niet. Liever niet. Het maakt de pijn ook niet minder.'

Geleerd opgevoed

De relatie met zijn eigen vader was ook niet altijd even eenvoudig. George Gullit, fervent fan van zijn zoon, was nooit te beroerd om ongevraagd een advies te geven of een mening te ventileren. Zo was Ted Troost er volgens hem geen voorstander van dat vader en zoon intensief contact zouden hebben. 'Hij is haptonoom', verklaarde Geor ge Gullit in Nieuwe Revu, 'maar het enige waaruit hij een hap neemt is je portemonnee.'

In 1985 ging hij, om voor zijn zoon onduidelijke redenen 'hij was vervroegd met pensioen gegaan, had een goeie baan gehad als leraar, was geliefd bij zijn leerlingen' terug naar Suriname. Vader en zoon hadden lange tijd sporadisch contact. Ruud was er zelfs niet van op de hoogte dat zijn vader aan longkanker leed. November 2000 overleed hij op 66-jarige leeftijd. 'Het heeft een tijd geduurd voor dat volledig tot me doordrong. Het confronteerde me ook, in zekere zin, met mijn eigen sterfelijkheid.'

Voor de begrafenis ging hij, voor het eerst sinds zijn veertiende, naar Suriname. 'Ik zou meteen na de uitvaart teruggaan, maar ik kon het niet opbrengen. Ik ben uiteindelijk vijf dagen gebleven. Ik had er dingen uit te zoeken. Moest dringend een hoop mensen over mijn vader spreken.

'Het weerzien met hem was heel emotionerend. Ik kreeg de dringende behoefte om ook iets persoonlijks te doen. Met zijn zuster Hertha ben ik naar de kerk gegaan om er een aparte ceremonie te regelen. Het gekke was: op het moment dat de begrafenis aanving begon het keihard te regenen net als bij aankomst op de luchthaven. En zodra de ceremonie voorbij was, werd het als bij toverslag droog. Ik ben er nog altijd van overtuigd dat dat iets te betekenen had.

'De band met de familie Gullit is door mijn vaders dood veel sterker geworden. Ik ben vrij geleerd opgevoed; van de familie van mijn vaders kant heb ik nooit veel gemerkt. Aan kerst had ik een bloedhekel ik was enig kind, er was nooit iets te doen, er kwamen geen ooms en tantes over de vloer.

'Ik zie nu dat ik misschien wel meer op hem lijk dan ik lange tijd gedacht heb. Ik herken, met terugwerkende kracht, bepaalde trekken en handelingen. Ook karaktereigenschappen komen overeen: hij was extravert en vrolijk, en in elk geval luidruchtig net als ik, met mijn grote mond.'

Waarom was het contact dan zo moeizaam, en kwam er nooit een louterend gesprek? 'Laat ik het zo zeggen: ik heb vrede met zijn dood. In mij huist innerlijke rust als je begrijpt wat ik bedoel. Ik moet ook weer niet transparant worden.'

Partygirl

Sinds vier jaar woont Ruud Gullit weer fulltime in Amsterdam. En dat valt niet altijd mee. Wat rest er van de Nederlandse tolerantie waarmee hij in het buitenland zo graag schermde? 'Ik verbaas me over de verbittering en de verongelijktheid, over het gebrek aan overheidssteun voor de zorg en het onderwijs, over de politiek die na Fortuyn alweer tot een genootschap verworden is waarin je nooit kunt inbreken.'

Dat lijken reguliere klachten. Maar Gullit heeft wel een suggestie om de toenemende criminaliteit het hoofd te bieden. 'Laat alle criminelen een legeropleiding volgen en stuur ze naar Irak om de orde te bewaken.' Echt zo'n uitgelezen garantie voor de wereldvrede. 'Nou ja, je moet er natuurlijk niet een heel bataljon heen sturen. En ze hebben professionele begeleiding nodig.'

Nu mijmert de voetballiefhebber over bergen slecht nieuws en negativisme, en een algemeen gebrek aan generositeit. De benadering is in elk geval zelden onbevooroordeeld. Van Estelle wordt ook steeds beweerd dat ze een koopverslaafde par tygirl is. Ze verscheen, mmanlief, in het tv-programma van Gordon om dat recht te zetten. En gaf een interview aan De Telegraaf om uit te leggen dat ze heus niet dom is. Albert Verlinde meldde in rtl Boulevard dat Gullit vanzelf uit de Quote 500 zal donderen als Estelle nog even doorshopt. 'Och, Albert Verlinde daar kan ik de humor wel van inzien. Denk niet dat hij het altijd zo gemakkelijk heeft, met al die scheve gezichten van collega's als hij weer eens een vileine opmerking heeft gemaakt.'

Samen halen ze geregeld de schouders op als Estelle voor de zoveelste keer vogelvrij wordt verklaard. 'Zij is veel jonger dan ik, moet het allemaal nog meemaken. Ze kent haar beperkingen, maar nog vze een nieuwe aanbieding heeft afgewezen wordt er van alles over haar rondgebazuind. Als sommigen steeds dezelfde negatieve clichvan stal halen, doe ik dat af als jaloezie. Da's mijn ervaring: niks lekkerder dan jaloezie.'

Daarmee is hij als excellerend voetballer voldoende geconfronteerd. Het weerhoudt Gul lit er niet van om het licht te blijven zoeken, zoals in 2001, toen hij een programmareeks maakte voor Yorin en onder anderen Ru by Wax en Nelson Mandela interviewde.

Groot kind

Of hij uiteindelijk ergens spijt van heeft? 'Van mijn kortstondige carri als popzanger. Het ergst is dat ik dacht dat ik het nog kok.'

Of hij zonder zorgen uitziet naar de komende decennia? 'Ja. Ik heb veel plezier in wat ik doe. Er zijn nog genoeg plannen. En als het erop zit, zit het erop.'

Of hij niet bevreesd is voor onvermijdelijk lichamelijk verval?

Toch een beetje, misschien. Zijn moeder Ria Dil, die nooit getrouwd is geweest met zijn vader, kreeg in zijn Chelseatijd een tumor. Gullit ging zo vaak hij kon naar Am ster dam. 'Lag ze daar, net uit de narcose, in dat ziekenhuisbed uiterst kwetsbaar, voor het eerst weinig sterk. Dat verstoort de illusie dat je ouders onkwetsbaar zijn, en dat jezelf niks zou kunnen overkomen.'

Ouderdom komt met gebreken, haast hij zich te zeggen. Dat merk je vanzelf, als je tijd van leven hebt. 'Steeds vaker kom je in aanraking met mensen die vrij plotseling doodgaan. Dan is het net of de tijd even stilstaat.'

Zijn jeugdjaren koestert hij als de leukste periode van zijn leven, toen hij met gabber Frank Rijkaard op het Balbao plein in Am ster dam-West voetbalde en onbevangenheid de dienst uitmaakte. 'Het liefst wil ik een groot kind blijven. Door dingen te ondernemen die totaal onverwacht zijn. En het geeft niks als je daarbij af en toe op je bek gaat.'

In Engeland werd hij door de distributeur van zijn kledinglijn gevraagd een Ro nald McDonald-huis in Newcastle te bezoeken. Gullit raakte zo onder de indruk van de verhalen van de zieke kinderen dat hij ze uitnodigde een voetbalwedstrijd bij te wonen. Na afloop mochten ze de grasmat betreden.

'Er was ook een jongen van een jaar of 12 bij in een rolstoel. Hij wilde coute que coute een penalty nemen. Hij mobiliseerde al zijn krachten, kwam even zijn rolstoel uit en probeerde, hoe zwaar het lopen hem ook viel, de strafschop te nemen.

'Het was hem bijna gelukt. Een paar maanden later is hij overleden.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden