'Ik ontdek na heel veel jaren dat mijn literaire vader een NSB'er is'

Sonoor klinkt de vertrouwde stem van schrijver Gerard Reve door de zaal bij Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam. 'Mulisch is machtsvertoon. Wolkers is driftbevrediging en verder niks. Hermans is identiteit. Mijn thema is: verlossing.'

De schrijver Gerard Reve tijdens de 'Grote Gerard Reve Show'.Beeld anp

Het publiek gniffelt. Ja, dit is de zelfbenoemde volksschrijver Reve (1923-2006), met bekende bon mots over collega's en zichzelf. In groten getale is iedereen afgekomen op de aankondiging dat vanmiddag fragmenten te horen zijn uit het geruchtmakende interview dat literaire fantast Boudewijn Büch (1948-2002) de schrijver in 1983 afnam voor Het Parool.

Voordat het zover is, schetst Büch-biograaf Eva Rovers de context. Reve was een van de weinige levende schrijvers die Büch bewonderde. Voor Het Parool deed hij in november 1982 verslag van een paar uitverkochte voorleesavonden door Reve in De Brakke Grond.

Büchs recensie viel bij Reve in goede aarde. Maar een louter vleiend stuk was het niet. 'Eigenaardig blijft het dat de aanwezigen herhaaldelijk applaudisseren voor krasse uitspraken en opvattingen van de auteur', schreef Büch. 'Vele klappers die bij mij bekend zijn om hun zeer linkse vormvastheid, zie ik schaterlachen en handenklappen als Reve ageert tegen marxisten, bruine mensen en andere (culturele) minderheden.'

Niettemin mocht Büch later Reve komen interviewen, tegen betaling van 3.000 gulden. Een tarief met korting, want doorgaans vroeg Reve - naar eigen zeggen - 1.000 gulden meer. Het Parool betaalde de ene helft en de KRO de andere, voor een radio-uitzending van een uur.

Volgens Rovers wist Büch dat als hij met Reve een gesprek over politiek kon publiceren, dat allicht 'een rimpeling' zou veroorzaken. Hij volgde in feite het Reviaanse adagium: 'Ik heb een winkel, die moet draaien en dus steek ik af en toe mijn kop uit het raam.' Maar dat het een nationale rel zou worden, hadden beiden niet voorzien.

Het gesprek verscheen op zaterdag 15 januari 1983 onder de kop 'Gerard Reve is het in grote lijnen eens met God'. Het bleef stil tot maandag, toen Jan Blokker in de Volkskrant schreef: 'Zou het kunnen zijn dat Boudewijn Büch die anderhalve pagina voor de voormalige verzetskrant juichend heeft opgeschreven?'

Boudewijn Büch.Beeld anp

Doodsverwensingen

Het stuk zat vol met doodsverwensingen aan collega's, socialisten en communisten, de burgemeester van Amsterdam en activiste Joke Swiebel. Hoofdredacteur Wouter Gortzak bood enkele dagen nadien in een hoofdredactioneel commentaar excuses aan 'een broodje fascisme te hebben opgediend'.

In een latere tv-talkshow noemde Reve Büchs weergave 'een karikatuur'. Op zijn beurt zei Büch: 'Ik ontdek na heel veel jaren dat mijn literaire vader een NSB'er is.'

Büch liet de banden van het interview verzegeld na aan de universiteitbibliotheek. Was Reve juist geciteerd? Precies dat kreeg het publiek niet te horen, want de conservatoren kozen voor vier onschuldige fragmenten. Volgens Rovers is in het leven van Büch niets wat het lijkt, maar juist dit wel: Büch heeft Reve 'integer' weergegeven.

Reve in Het Parool:

'Het socialisme heeft antisemitische trekken, dat is altijd zo geweest.'

'Als je die zwarten en kleurlingen laat meestemmen (in Zuid-Afrika), heb je meteen de laatste verkiezingen.'

'Ik wou dat ik, godverdomme, door de CIA betaald werd! Ik ben al dertig jaar bezig de jeugd van het communisme af te houden.'

En misschien, zei Rovers, zaten de twee zich op hun wolk nu wel te verkneukelen om de nieuwe aandacht. De KRO zag door al het rumoer van uitzending af, waardoor deze Reve-quote nooit werd uitgezonden: 'Ik denk dat God niet weet wie ik ben, dat hij mij in de wachtkamer zet met wat oude Panorama's.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden