'Ik ontdek elke dag' nieuwe daklozen'

Peter Berkien (32) behoort tot de congregatie van de Heilige Harten en werkt sinds april als daklozenpastor in Den Bosch....

'Vroeger nam men de boot naar de overkant van de oceaan om mensen door middel van een spiegeltje te bekeren. Ik trek eropuit om met mensen aan de rand van de samenleving in gesprek te komen. Met de daklozen en drugsverslaafden. Niet om ze een overtuiging te brengen. Zieltjes winnen is het laatste wat ik wil. Als je het leven van een ander serieus neemt, mag je niet in die ander stoppen wat jij belangrijk vindt. Mensen in het christelijk systeem stoppen is het oude missionarissenwerk. Deze missie is geen eenrichtingsverkeer, maar een gezamenlijke ervaring. Als je daadwerkelijk in gesprek raakt - het maakt niet uit met wie of waar - dan gebeurt er iets met mij en met die ander. Ik kom door zo'n gesprek een stukje dichterbij de betekenis van het christendom.

Het gaat er mij om dat de dakloze als mens wordt gezien en niet als vuilniszak. Ik wil ze enige vorm van menswaardigheid verschaffen. Die krijgen ze van veel voorbijgangers niet. Ik heb wel eens bij zo'n krantenverkoper gezeten, bij de deur bij de Sint Jan. Hoe mensen die kathedraal binnengaan! Het geloof zegt dat elk mens een beeld van God vertegenwoordigt dus die kerkgangers zouden iets moois moeten zien, maar zo'n krantenverkoper wordt volledig genegeerd. Je ziet passanten denken: zoek toch werk. Ze hebben meteen een oordeel klaar. Eigen schuld! Moeten ze maar geen alcohol of drugs gebruiken. Die houding is voorstelbaar. Ik had ook dergelijke vooroordelen, maar die hoeven niet te kloppen. Ook in Nederland kun je een vrije val maken, weet ik nu. Ik ken daklozen die een baan, een huis en kinderen hadden, maar na een echtscheiding binnen een paar weken op straat verzeild raakten.

Ik zou willen dat voorbijgangers begrip krijgen voor hun situatie. We hoeven echt geen 15 kranten te kopen, maar we kunnen hen wel als mensen beschouwen en goeie dag zeggen. Daar staan, vriendelijk knikken en genegeerd worden, is niet erg positief voor het zelfbeeld van die mensen. Daardoor is het voor hen ook moeilijk beleefd te blijven.

Alles moet in progressie zijn, anders lopen mensen van je weg. Dat is een tik van deze cultuur. In deze maatschappij staan winnaars centraal. Heel veel uitgangspunten zijn gebaseerd op het individu dat zich ontplooit en succes heeft. In Heerlen waar ik mijn opleiding theologie heb gevolgd, moest ik me een weg banen door junks en prostituees. Ik vond dat wel eens irritant, maar het went. Maar het is in het belang van de stad, vindt men, om die mensen weg te jagen van het station. Het gemeentebeleid is gericht op het aanpakken van overlast. Hoeveel kerels zijn er niet die te veel zuipen en hun vrouw slaan? Dat mag, achter de gordijnen, maar er wordt wel veel drukte gemaakt over de zuiplap die het straatbeeld "verpest".

De maatschappelijke verschuiving van solidariteit naar verzekering, heeft invloed op het gedrag van mensen. Je moet allereerst voor jezelf zorgen. Dat je je goed voelt, dat je geld hebt, aandelen koopt en dat soort flauwekul. Of we in een geestelijk armoedige samenleving wonen? Ik wil daar eigenlijk niet over oordelen, anders krijg ik zo'n houding van: zij zijn slecht en wij zijn goed. Maar ik vind wel dat de geestelijke armoede in de samenleving wordt gestimuleerd door al die reclame voor ondernemend Nederland en de beursberichten. En soms denk ik: alsmaar hard werken en dure spullen kopen... Is het dat dan? Ben je daarmee gelukkig: gefeliciteerd!

Als ik me wel eens laat ontvallen dat ik geen tv heb, moet ik mijn voordeur barricaderen. Iedereen heeft er nog wel een voor me op zolder. Ik heb geen behoefte aan een televisie. Ik lees en ik schrijf in mijn vrije tijd. Ik hoef geen auto of luxe toestanden. En ik hoef niet bang te zijn dat er bij me wordt ingebroken. De congregatie van de Heilige Harten, waar ik als leek toe behoor, heeft het engagement om sober te leven, maar ik heb wel een rijk leven. Een bevredigend leven.

Ik heb mezelf altijd afgevraagd hoe ik boven mezelf en mijn eigen carrièretoestanden kan uitstijgen en me kan toewijden aan mensen. De congregatie van Heilige Harten heeft als doel Gods liefde door te geven aan de armen. De Vlaamse priester Damiaan is ons voorbeeld. Het was een missionaris die in de negentiende eeuw bij de melaatsen in Ha waï ging werken. Een deportatie voor het leven. Hij heeft zelf ook die ziekte gekregen en is daaraan gestorven. De vergeten hoekjes van de wereld spreken ons nog steeds aan. Maar voor hetgeen wij nastreven hoeven we de grens niet over.

Er staan zo'n honderd daklozen en honderd drugsgebruikers geregistreerd in Den Bosch, maar dat zegt niks. Het kunnen er veel meer zijn. Ik ontdek elke dag nieuwe daklozen, mensen die ik er in eerste instantie niet toe had gerekend omdat ze meer decorum hebben dan de doorsnee dakloze. Het aantal daklozen in Nederland is de laatste jaren enorm toegenomen. Het zijn er nu 31 duizend en men verwacht dat dit aantal nog groter wordt door de nieuwe Vreem delingen wet, die velen illegaal verklaart. Zij mogen niet langer opgevangen worden, kunnen nergens heen en komen dus ook met alles van de straat in aanraking.

Ik ben altijd gefascineerd geweest door mensen op straat. Hoe komt iemand in zo'n situatie terecht? Waarom gaat iemand he roïne gebruiken? In de jaren zestig deed men dat om de blik te verruimen, maar je zou denken dat die romantiek er inmiddels af is. Toch zie ik het onder mijn ogen gebeuren dat jongeren verslaafd raken. Ik weet niet of dat ligt aan die mensen of aan het hulpverleningsaanbod. Ik kan ook niet zeggen dat de verslavingzorg niet deugt, en of we de drugs moeten vrijgeven. Daarvoor doe ik dit werk nog te kort. De zwaarste drug die we gratis verstrekken is overigens drank: 90 cent voor een halve liter. Ik weet alleen dat het heel moeilijk is uit die situatie te kruipen. Voor een uitkering moet je een legitimatie hebben, en daar moet je weer geld en een adres voor hebben. Dat oerwoud aan regels is voor veel mensen niet te overzien.

'Zielige mensen' roepen een paternalistische houding op. Ik ben nog steeds geneigd te zeggen: ga dit of dat doen. Maar je moet als daklozenpastor geen hoge pretenties hebben. Niet denken dat jij iets kunt veranderen. Het zijn de mensen zelf die de stap moeten zetten. Het enige dat ik kan doen is samen met hen zoeken naar lichtpuntjes. En als iemand wil afkicken, kan ik telefoonnummers aanreiken van instanties en hem succes wensen. Heeft iemand honger, dan wil ik nog wel eens een brood kopen. Dat is heel basaal, maar ik moet oppassen dat ik niet word gezien als een substituut van Sinterklaas. De grote regelaar uithangen is de grootste valkuil. Daar is verslavingszorg voor of de gemeente. De belangrijkste taak als daklozenpastor is dat je niet wegloopt voor die men sen die wegglijden. Ook niet uit frustratie.

Het zware van dit werk is namelijk dat je geen resultaat ziet. Dat druist tegen het huidige denken in. Ik heb daar soms ook moeite mee, ondanks dat ik weet dat ik het niet in handen heb. Een goed gesprek kun je niet plannen. Ik vang gedurende de dag voornamelijk fragmenten op, want verslaafden en daklozen zijn altijd onderweg. Het is een druk bestaan hoor, leven op straat. En ik kan treurig worden van wat ik aantref. Als ik mensen in de put zie zitten, vraag ik me wel eens af: waar is God nu? Ik heb geen idee. Ik weet wel dat God geen automaat is. Ik moet zelf iets doen met die situatie. Daarom haal ik aan het eind van de dag terug wie ik allemaal ben tegengekomen, en dan neem ik die mensen mee in mijn gebed. En als ik dan weer eens hoor hoe lovend er door de daklozen wordt gesproken over mijn voorganger, dan denk ik: dit werk heeft dus wel zin. Ik hoop dat ze tegenover mijn opvolger ook zo positief over mij zullen zijn.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden