'Ik moet tijdens deze campagne een enorme berg beklimmen'

In de aanloop naar de verkiezingen laat de Volkskrant tien lijsttrekkers aan het woord. Vandaag: Sybrand van Haersma Buma (47) van het CDA: 'Ik wil een nieuwe moraal in de samenleving leggen.'

DE POLITICUS

Wat doet u op 13 september als eerste?

'Kijken of mijn vrouw ook al wakker is... Nee, dit is een vraag waarvoor ik in mijn hoofd nog geen vakje heb klaargemaakt.'

Gaat u op die dag rekenen? Zelfs met zetelverlies is het CDA in heel veel coalities onmisbaar.

'Heel Nederland gaat dan rekenen. Wat we die dag niet moeten doen, is partijen bij elkaar optellen, dan komen we tot 76 en dan zijn we klaar. Nee, ik wil daar ook een nieuw ideaal voor Nederland in leggen, een nieuwe moraal in de samenleving. Dat gaat over werk. Over gezin. Over samenleving. Dat wil ik terugzien. Een regering moet meer dan besturen, zij moet regeren.'

Een nieuwe moraal; wat is er mis met de oude?

'Vroeger had het CDA soms sterk de neiging om meteen de verantwoordelijkheid voor regeren te willen nemen. Ik wil nu met het CDA idealen in praktijk brengen. Een partij moet nooit tot doel hebben aan de kant te staan. Maar ik wil wel meedoen op mijn manier. Dat een regering met meer komt dan een lijst met bezuinigingsmaatregelen, maar vooral een morele boodschap heeft.

'Wat wij vragen van de rekeninghouder, wil ik ook vragen van de bankier. Wat ik vraag van de huurder, wil ik ook zien bij de corporatiebestuurder. Want die moraal van de huurder, op tijd betalen, is duidelijk. Maar dan moet die corporatiebestuurder ook voor die huurder werken. Als dat vanzelfsprekend was geweest, hadden we al die schandalen niet gehad.'

Haalt u met die nieuwe moraal Nederland uit de crisis?

'In die moraal zit heel veel: dat je zuinig bent op je centen. Dat je niet alleen naar de korte, maar ook naar de lange termijn kijkt. De crisis gaat ook over hoe we met elkaar omgaan. Hebben we oog voor elkaar? Er zit ook in dat je de waarde van wat mensen zelf kunnen, eruit haalt. Het gaat erom meer waarde uit de samenleving te halen.

'En de lol is dat ik dat nu zie in de campagne. Ik ontmoette mensen die in het buitengebied wonen. Geen enkel bedrijf wilde breedband aanleggen, want dat was niet rendabel. Doen ze het gewoon zelf. Helpt die gemeente vervolgens, want die zegt: hé dat is kansrijk. We denken dat mensen individualistisch geworden zijn en alleen maar aan geld denken. Maar dat is helemaal niet zo. Er is een dieper liggende motivatie en dat is: gezamenlijk met anderen ergens komen. Dat is wat het CDA wil uitstralen, en ik met het CDA.'

Waarom bent u een betere premier dan Mark Rutte?

'Ik heb een disclaimer: toen ik begon, heb ik gezegd dat ik de komende periode in de Kamer blijf. De ambitie die ik nu verwoord, kan ik ook het beste vanuit de Kamer verwezenlijken. Tegelijk hoort bij mijn verhaal over die nieuwe moraal ook dat je het land regeert. Vanuit het Torentje dus. En dan herhaal ik: op mijn manier. Besturen is één, maar besturen vanuit je idealen is twee. Anders is het niks meer dan op de winkel passen.'

Wilt u daarbij over links of over re...

'Door het midden!'

Dat bent u zelf.

'Ja. Door het midden.'

En u hebt altijd zo goed samengewerkt met de VVD? Dat is toch treurig, dit antwoord, voor de liberale vrinden?

'Deze crisis los je gezamenlijk op en niet door in de flanken te gaan zitten. Ik zit als CDA in het midden en daar moet ook de oplossing vandaan komen.'

Het midden is grofweg alles exclusief PVV, SP en SGP.

'Nu doe je iets waarvan ik juist zeg dat we dat niet moeten doen: partijen bij elkaar optellen en dan tot een meerderheid komen. De voorspelling voor na 12 september is niet te geven. En hoe ik daarin sta, is mijn verhaal hoe ik vind dat Nederland moet worden. Waarin de moraliteit weer in de politiek, in de regering moet zitten. En die zie ik in het midden en niet in de flanken.'

Heeft u dat aan uw gesprekken met uw politieke voorbeeld Dries van Agt overgehouden: we buigen niet naar links, we buigen niet naar rechts?

'Nee. Ik heb het wel met hem gehad over mijn grote hobby, wielrennen.'

Dat was een pose van Van Agt, toch, dat wielrennen? Hij had beredeneerd dat die sport de meeste kiezers zou aanspreken.

'Ja, mooi hè. Maar ik niet, hoor. Bij mij is het echt. Ik vind fietsen gewoon mooi. Het zal me wat als mensen daarvan zeggen: daar heb je weer een CDA-leider op een racefiets.'

DE MAN

Uw promotiefilmpje was nogal veelbesproken. Het draaide erg om 'samen' en 'gezin', maar uw gezin was nergens te bekennen...

'Ik wil mijn kinderen niet herkenbaar in beeld, uit privacy-overwegingen. Dat is de grens. Ik noem ze wel in toespraken, soms is het té grappig om er níet over te vertellen. Maar het is hun eigen leven.

'Mijn vrouw wil ik liefst ook niet herkenbaar in beeld. Maar dat is niet altijd te vermijden, omdat ze natuurlijk weleens met me meegaat.'

Stellen zij ook grenzen voor u? U bent twee jaar terug zeer ernstig ziek geweest...

'Dat was een infectie waarvan niet te zeggen is of dat ook maar iets met stress te maken had. Grenzen, nee. Ze willen wel dat ik vaker thuis ben en als dat lukt, is het enthousiasme heel groot.'

Wanneer hebt u voor het laatst gehuild?

'Zoiets werd al eerder gevraagd. Waarom moet een politicus daar eigenlijk antwoord op geven?'

Het kan lezers helpen bepalen wat voor vlees ze in de kuip hebben. Als u daar huiverig voor bent, gaan we erover praten waarom dat is...

'Ik geef wel antwoord. Toen ik zo ziek was geweest, mocht ik na een paar dagen weer een boterham met kaas eten. Dat bleek een huilmoment. Heel gek.'

Misschien het besef dat het bijna over was geweest...?

'Er zat geen enkele besef achter; gewoon pure emotie. Ik kan er niet meer van maken. Misschien speelde in mijn onderbewustzijn dat ik heel ver heen was geweest. Ik weet het niet. Ik lag in dat kamertje in quarantaine, ze kwamen binnen in gele pakken, ik mocht een boterham kiezen en toen moest ik huilen.'

Bent u toen veel met God bezig geweest?

'Ik wilde alleen met mijn gezin zijn en het besef van kwetsbaarheid was heel groot. Misschien was dat deels religieus: zo broos is het leven, zo weinig vat heb je erop.

'Ik heb me wel met bed en al naar de ziekenhuiskerk laten rijden. Want ik had sterk het gevoel dat ik een kerkdienst met anderen wilde meemaken.'

Dus dat was het toen: gezin en geloof?

'Nee, gezin. Alleen gezin. Ik heb wel zeer sterk de overtuiging dat geloof in mensen zit. De huisarts die het goed zag en me tijdig doorstuurde, de chirurg die goed werk verrichtte. Die mensen ben ik dankbaar en dat mag je een religieus iets noemen.'

Vertel eens wat meer over uw geloofsbeleving; gaat u ieder zondag naar de kerk, gaan uw kinderen mee, bidt u voor de campagne?

'Ik ga regelmatig, naar een vrijzinnige kerk. Ik ben niet van het idee dat dingen gestuurd worden, de mens moet zelf de wereld veranderen. Mijn kinderen beginnen langzamerhand andere dingen te doen op zondag. Dat mag. Ikzelf hoefde van mijn ouders ook niet. Een gebed, daar ben ik heel precies in: daarmee wil ik iets veranderen, ik zal nooit voor mijzelf of voor mijn eigen overwinning bidden.'

Waar schaamt u zich voor?

'Helemaal nergens voor.'

Waar hebt u spijt van?

'Ook weer zo'n vraag. Nergens van. Hooguit spijt van kleine, onbelangrijke dingen. Dat ik ben gaan fietsen en dat het ging regenen. Zoiets.'

Niet de dag dat u besloot CDA-leider te worden?

(Lachend) 'Nee, dat moet nog komen.'

LASTIGE VRAGEN

U stevent af op het slechtste verkiezingsresultaat voor het CDA ooit. Met afstand. Kunt u wel garanderen dat 12 september het absolute dieptepunt zal zijn, of kan het nog slechter dan de vijftien zetels die u in de peilingen staat?

'Ik kan niets garanderen. Ik doe deze campagne in de wetenschap dat ik een enorme berg moet beklimmen. De kiezer heeft de verdeeldheid en discussie van de afgelopen jaren nog op zijn netvlies staan.'

Heeft u nog wel eens contact met partijprominenten als Cees Veerman of Willem Aantjes? Zij waren zeer fel tegen uw samenwerking met de PVV.

'Met Cees Veerman heb ik weinig contact, die beweegt zich zelf minder actief in de politiek. Maar mensen die dat willen, in hen heb ik geïnvesteerd. Willem Aantjes bijvoorbeeld. Sommige mensen hebben veel pijn geleden in de afgelopen jaren...'

Wij beluisteren in de partij dat u het wel prima gedaan heeft als u op een zetel of achttien uitkomt. Dat was drie jaar geleden toch onvoorstelbaar voor het CDA?

'Over zetelaantallen zeg ik niets. Maar bij de leden leeft een diep besef dat de partij er totaal anders voor staat. Ik hoef niet uit te leggen dat de vanzelfsprekendheden weg zijn. Dat maakt het makkelijker. En in de campagne merk ik dat er binnen de partij weer veel enthousiasme is.'

Kwam dat terug nadat u had gezegd niet meer te willen samenwerken met de PVV?

'Dat enthousiasme is zeker getemperd geweest, maar kennelijk stond het op een waakvlam die meteen weer is opgeflakkerd.'

We troffen u een paar uur nadat de onderhandelingen in het Catshuis waren geklapt. We bespeurden verbijstering, ongeloof en ook gekwetstheid. Hield dat gevoel lang aan?

'Ik kwam uit het Catshuis met een emotie die ik wekenlang heb meegedragen. Ik heb vertrouwen gegeven. Dat moet, bij onderhandelingen. Zelf moet je over je grenzen heen gaan. En dan loopt hij na zeven weken zonder een hand te geven zo de zaal uit. Daar is Geert Wilders blijkbaar toe in staat. Dat emotioneerde mij.

'Over mijn persoonlijke emoties ben ik inmiddels wel heen, maar ik ga daar natuurlijk niet nog eens aan beginnen. Ik vond het voor mezelf eerlijk en nodig om te zeggen: dit doe ik niet meer.'

Uw huidige nummer twee, Mona Keijzer, zei in de lijsttrekkersverkiezing dat ze de PVV niet wilde uitsluiten. Vorige week kwam het bericht dat zij na een gesprek met u nu óók tot het inzicht is gekomen dat de PVV moet worden uitgesloten. Hoe ging dat?

'Ik heb niet gedacht: ik ga jou eens even overtuigen, Mona Keijzer, want ik heb gelijk. Nee, zij was benieuwd hoe dat allemaal was gegaan en vervolgens heeft ze gedacht: nee, dat moeten we niet meer doen.'

Dat gelooft toch niemand? Dit was weer het oude CDA: even een vlekje wegwerken. Ze had toch kunnen zeggen dat u nu de baas bent dus dat de PVV wordt uitgesloten?

'Dat was bepaald minder fraai geweest dan hoe het nu is gegaan. Jullie willen een beeld schetsen van: Mona zegt A, Sybrand zegt B en dan komt de campagne en zeggen ze allebei hetzelfde: wat is er nou weer aan de hand in dat oude CDA? Het proces is anders geweest. En als driekwart van de partij zegt: je moet toch met de PVV in zee, dan zeg ik: ik heb erbij gezeten, ik doe het niet!'

De estafettevraag van Arie Slob van de ChristenUnie luidt: 'Waar staat het CDA nu als het om de problematiek van de in Nederland 'verwortelde' asielkinderen gaat? Als de overheid na 8 jaar nog geen duidelijkheid kan geven, is 'blijven' vanuit christelijk-sociaal perspectief toch rechtvaardig?

'Een tijdscriterium vind ik een onmogelijk criterium. Je moet niet na verloop van tijd zeggen dat een 'nee' een 'ja' is geworden. Je moet snel duidelijkheid geven. Een rechtvaardig asielbeleid is ook dat je vertelt wanneer je niet in Nederland kunt blijven.'

U pleit sinds een jaar voor strengere bevoegdheden van Brussel. Die zijn er gekomen. Tegelijk groeit de kans dat Nederland boven de 3 procent begrotingstekort komt en zelf te maken krijgt met scherper toezicht. Was dat wel de bedoeling?

'De vraag is waarom we zuinig zijn op onze centen. De lijn van Roemer is dat extra geld uitgeven best kan, maar helaas niet mag van Brussel.

'De werkelijkheid is dat extra geld uitgeven wel erg is: voor Nederland. Omdat dat geld er namelijk niet is en we de volgende generatie met een schuld opzadelen. Daar heeft Europa niks mee van doen, dat is een Nederlandse discussie.'

Wint die boodschap terrein of blijft het electoraal riskant?

'Ik kan alleen een verhaal vertellen waar ik ten diepste in geloof. Het is kolder om te denken: het is crisis in Europa, dus dan koppelen we ons los en dan hebben we er niks mee te maken.'

Zou u opgelucht zijn als Europa wat minder een campagnethema zou worden?

'Ik wil echt iedere dag wel over Europa praten.'

-----------------------------------------------

ESTAFETTEVRAAG

En wat vraagt u aan Alexander Pechtold, de volgende kandidaat in deze serie?

Waarom vecht u altijd zo fanatiek voor de legalisering van softdrugs terwijl softdrugs vaak het begin zijn van schooluitval, criminaliteit en schade voor de gezondheid?

------------------------------------------------

CV

Geboren:Workum, 30 juli 1965

Burgerlijke staat:Getrouwd, twee kinderen

Favoriete film:Extremely loud and incredibly close (2011, regie Stephen Daldry)

Lievelingsboek: Biografie over Couperus

Mooiste liedje: I would stay van Krezip

Beste plek om te wonen: Friesland

Politieke voorbeelden: Dries van Agt wegens de lichtheid waarmee hij zijn werk deed en Enneüs Heerma. Net als ik voelde hij de opdracht die hij had heel sterk

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden