'Ik moest ontremmen, de gekte toelaten'

Jawel, hij bewondert Hitchcock, maar dat is niet waar Kees 't Harts intrigerende Hotel Vertigo om draait. 'De betekenis moet bedekt blijven.'

'Misschien moet dit maar niet in de krant', bromt schrijver Kees 't Hart (68) soms, meer tegen zichzelf dan tegen de interviewer. 'Bah!', roept hij dan, of hij veegt zijn woorden van tafel alsof het kruimels zijn. Niet voor niets laat 't Hart in zijn nieuwe roman Hotel Vertigo de filmmaker Hitchcock verkondigen dat 'goede ideeën verbleken als je erover praat'. Nog een aanwijzing van de Vertigo-regisseur: 'Be modest in meaning' en 'Leave words out'.


'Mijn schrijversopvatting natuurlijk', bevestigt 't Hart. 'Waar het werkelijk om gaat, de betekenis van deze roman, dat moet bedekt blijven. Het moet een vrolijk verhaal zijn, gewoon een liefdesverhaal. En dan, heel af en toe, zit er meer. Bijvoorbeeld iets van de filosoof Heidegger en het begrip Dasein, dat verwijst naar dat wat zich aan je onttrekt, wat je niet kunt vinden.' De schrijver kreunt: 'O nee, nu ga ik het tóch uitleggen.'


Eerst maar even het ogenschijnlijk vrolijke verhaal van Hotel Vertigo: de Nederlandse ik-verteller Vincent van Zandt, gepensioneerd technisch tekenaar en sinds kort weduwnaar, bezoekt een congres in San Francisco. Hij verblijft in Hotel Vertigo en stiekem is dat ook de reden van zijn bezoek: in 1957 werkte de 17-jarige Vincent als manusje-van-alles bij de filmcrew van Hitchcock. Hij raakte in de ban van Hitchcock en wilde diens mysterieuze aanwijzingen in het Vertigo-script ontcijferen - al negeert hij daarmee het 'Be modest in meaning'-gebod. Om wat bij te verdienen tekende Vincent half ontblote vrouwen voor omslagen van pulpboekjes. Lee, het meisje op wie hij verliefd was, stond model voor de verleidelijke dame op Never Enough: softporno over het onvervulbare verlangen van een matroos. Met het boekje van toen in de hand gaat de oude Vincent op zoek naar zijn jeugdliefde.


Vincents fascinatie voor Hitchcock is 't Hart niet vreemd. Al eerder bracht hij een saluut aan persoonlijke helden - onder wie Simon Vestdijk, Walt Whitman en Elvis Presley. Toch begon Hotel Vertigo niet met Hitchcock, maar met ene Mac, een Amerikaanse uitwisselingsstudent die een jaar bij 't Hart op de middelbare school zat. 'Ik schrijf nooit wat op, want goede ideeën keren terug. Deze Mac dook af en toe op. Want wat gebeurt er als je van huis bent, in een cultuur die je niet kent? En vooral: hoe vergaat het die andere jongen, die Nijmegen voor Amerika verruilde? Die andere jongen, dat werd Vincent. Er moest iets zijn wat hem opjaagt, hij moet een obsessie hebben. Dat werd Hitchcock.


'De obsessionele kracht is van belang: dat er sprake is van iemand die iets wil waarvan andere mensen zeggen: 'man, maak je niet zo druk'. Mijn personages staan altijd voor een keuze. In De revue (1999) moet het hoofdpersonage kiezen tussen een bestaan in de archieven of een bestaan bij de revue. De revue staat symbool voor onburgerlijkheid, glitter en romantiek. Nou ja, voor onzin dus. Hij kiest in zijn hart uiteindelijk voor de revue. Hetzelfde geldt voor Vincent, hij keert terug naar San Francisco en blijft zijn held Hitchcock trouw. Ook Vincent kiest voor onzin - dat is wat er werkelijk toe doet.'


Het duurde even voor 't Hart die keuze zelf kon maken. Eerst was hij officier bij de Koninklijke Luchtmacht en werkte hij als leraar Nederlands, pas op zijn veertigste debuteerde hij. 'Ik schreef en dichtte altijd al wel, maar geen enkele zin vond ik goed genoeg. Ja, zo krijg je nooit een boek.' De schrijver moest eerst 'ontremmen'. 'Ik heb veel last van schaamte. Niet zeggen, kop houden, denk ik dan. Ik ben een nette meneer, ik doe braaf mee, ik kijk naar darts en houd van voetbal. Allemaal keurig keurig, maar dat levert geen kunst op.'


De ontremming kwam, uiteindelijk. 'Een goede vriend van mij raakte in een psychose en belandde in, wat vroeger heette, het gekkenhuis. Ik bezocht hem en het was er adembenemend verschrikkelijk. Ik had algemene literatuurwetenschappen gestudeerd en was van plan te promoveren op freudiaanse leeswijzen van literatuur. Een officieel wetenschappelijk verhaal over gekken en ziektes, maar dat had niets te maken met de realiteit in dat gekkenhuis. Dat botste en ik besefte: ik ga mijn leven niet vullen met theoretische praatjes over psychoanalyse. Ik moet iets anders bedenken.'


Net als zijn personages, kwam 't Hart voor een keuze te staan - gelukkig koos hij voor onzin. 'Een beslissend moment. Ik moest ontremmen, mezelf gek maken. Op een dag, ik weet nog precies waar ik was, ging ik zitten en begon gewoon met schrijven. Woessjjj, het ging maar door. Dat verhaal werd in tijdschrift De Revisor geplaatst. 'Heb je nog meer?', vroegen ze. En toen kwam het.'


Negen romans later gaat het nog steeds zo. 'Eerst een beetje dromerig peinzen, de grote lijnen uitzetten en voor research naar San Francisco. Daarna kondig ik de ontremmingsfase aan. Duizend woorden per dag, niet minder. Ik laat alles staan: scheve zinnen, verschrikkelijke clichés, smeerlapperij. Ook wanneer het shit lijkt, vertrouw ik erop dat de motor weer aanslaat. Op een dag kom je eruit en breekt het gelukkige schrijven aan.'


Als de 'verschrikkingsfase van oh help en kut' achter de rug is, begint het rationele schrappen. 'Ik heb belachelijk hoeveelheden tekst voor deze roman gelezen, ik probeerde er allerlei theorieën in te verwerken.' Hij veegt over tafel: 'Weg, weg, weg! Heidegger eruit, Kierkegaard eruit, anders werd het een pathetische, zwaar filosofische lulkoekroman. Het moest een gewone roman worden, met elementen die misschien aanzetten tot denken.


'Want waarom haat Vincent zichzelf als hij zo met Hitchcock bezig is, waar schaamt hij zich nou voor? Wat is die obsessie nu precies? Opvulling van leegte, waarschijnlijk. Als die leegte is opgevuld, komt er weer een nieuwe leegte.'


'Voor mij is Hotel Vertigo bovenal een rouw-boek. Vincent rouwt om zijn vrouw en probeert dat te bedekken door op zoek te gaan naar de periode vóór Rietje.' Zijn herinneringen komen tot leven, en het lijkt gelukkig af te lopen. 'Dat heb ik bewust gedaan, ook om te pesten: het is niet in de mode om boeken goed af te laten lopen. Vincent en Rietje zijn bovendien een gelukkig koppel - even-eens een commentaar op de huidige literatuur waarin geliefden elkaar haten, elkaar de hersens inslaan. Het is geen happy end, maar een open einde, want Rietje krijgt hij nooit meer terug. De melancholie is verpletterend: de dood is niet overwonnen. Hij zoekt een opvulling die afwezig is.'


't Hart heeft meer verteld dan hem lief is. Hitchcock waarschuwde nog zo: 'be modest with meaning' en 'leave words out', de lezer moet tenslotte zelf op zoek. 'Een gelukkige zin als 'Het heilige moet heilig blijven' daar moet de lezer gewoon overheen lezen, maar het staat er maar wel mooi. En verrek, het is waar wat Vincent zegt: eigenlijk moet je je kop houden en niet over je helden schrijven. Door erover te praten, verschijnen ze even, maar onttrekken ze zich direct weer aan je. Wie over zijn bewondering spreekt, helpt die evengoed om zeep. Over sommige dingen kun je beter zwijgen, anders vervalt de waarde. Maar mijn helden en obsessies zijn zeker een drijfveer om te schrijven, ik ben een echte evangelist.'


'Never enough.' 't Hart knikt en bladert naar het einde van zijn boek, waar het omslag van het pulpboekje met de matroos is afgedrukt. 'There were girls in every port, but always there was that insatiate lust for something he couldn't find', leest hij voor. 'Dat gaat dus niet alleen over seks, hè.'


Kees 't Hart: Hotel Vertigo

Querido; 304 pagina's; € 19,95.


'FABELACHTIGE' ROMAN

'Hotel Vertigo heeft de vorm van een ijsberg', schreef Daniëlle Serdijn in de Volkskrant van 8 december. 'Boven water zie je het verhaal over Vincent en zijn bezigheden als scholier, als tekenaar en als beginnend bewonderaar van Hitchcock. Onder water bevindt zich dat deel van de roman waarin 't Hart de dingen soms zo vluchtig aanstipt, dat je er haast overheen leest. Hierin lezen we over de opkomst van de undergroundcultuur; van verboden (pornografische) boekjes, van vechtende dichters en van een opkomende seksuele revolutie. Een eerbetoon aan Hitchcock is het overduidelijk, maar daarnaast gaat Hotel Vertigo over zichtbare en onzichtbare cultuur.' Het geheel levert volgens Serdijn een 'fabelachtige' roman op.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden