Interview

'Ik moest kiezen. Al ga ik daarvoor naar de hel'

Schippers die op de Middellandse Zee een boot met migranten tegenkomen, veranderen plotsklaps in reddingswerkers. Bijna dagelijks doet die situatie zich voor. Zo zonk voor de ogen van de Kroatische kapitein Zeljko Vukovic (48) een boot met 250 vluchtelingen.

De boot is gezonken. Kapitein Vukovic: `Onze reddingsboten hadden beperkte ruimte: drie opvarenden in de kleine, tien in de grotere. Ik zei: eerst de vrouwen en kinderen. Beeld -

'Met onze zee­sleper Kehoe Tide voeren we die middag rond een boorplatform in de Middellandse Zee, 80 kilometer ten noordwesten van de Libische hoofdstad Tripoli. We moesten onder meer schepen tegenhouden die te dicht in de buurt van het boorplatform kwamen. Het was 12 mei 2014 en het weer was prima: er stond amper wind, de zee was glad en er was uitstekend zicht.

'Plotseling zagen we een bootje. Eerst dachten we dat een vissersboot de weg kwijt was, want normaal gesproken weten zij dat ze niet binnen de 500-meterzone van het platform mogen komen. Ik gaf mijn stuurman opdracht tussen het boorplatform en de vissersboot te gaan liggen. Toen we dichterbij kwamen, zagen we ineens dat er wel tweehonderd mensen aan boord waren.

'Ik zag dat er vrouwen en kinderen tussen de passagiers zaten. Sommige opvarenden hielden baby's boven hun hoofd. We waren op honderd meter afstand, ik riep de Italiaanse kustwacht op. De boot was overvol, maar de motor werkte en de zee was kalm, dus ze verkeerde niet in acute nood. De kustwacht vroeg me stand-by te blijven, mocht er iets misgaan.

Tekst loopt door onder foto.

De boot met daarop de 250 vluchtelingen die kapitein Zeljko Vukovic op 12 mei 2014 aantrof in de Middellandse Zee. Vlak daarna zou de roerganger de boot bewust laten kapseizen. Beeld -
Kapitein Zeljko Vukovic (met pet) en stuurman Bojan Tasic op de zee sleper Kehoe Tide tussen geredde opvarenden. Beeld -

Wild

'Ineens begon de roerganger van de boot wild naar links en rechts te sturen. Het schip bewoog steeds schokkeriger en maakte slagzij. Luttele seconden daarna kapseisde het al en zonk.

'Ik geloofde niet wat ik zag, vooral omdat er baby's aan boord waren. Honderden mensen lagen in het water, de paniek was enorm. Verreweg de meesten hadden geen reddingsvest. Wie kon zwemmen, probeerde wanhopig ons schip te bereiken.

'Ik luidde het scheepsalarm, waarna mijn achttienkoppige bemanning het dek op snelde. De kleinste van onze twee reddingsboten lag vrijwel direct in het water. Maar zwemmende drenkelingen hinderden de tewaterlating van de grotere boot. Ik schakelde mijn schroeven uit, terwijl de bemanning de zwemmers aan boord hees. Toen was ook de tweede boot paraat. Beide vaartuigen schoten de drenkelingen bij het wrak te hulp.

Gegil en smeekbedes

'Het was chaos op het water. Ze gilden en smeekten om gered te worden. Onze reddingsboten hadden beperkte ruimte: naast de bemanning pasten in de kleine boot drie mensen, in de grotere iets meer dan tien. Ik moest dus snel besluiten: eerst de vrouwen en kinderen aan boord, daarna de mensen zonder zwemvest. Velen konden niet zwemmen. We konden niet iedereen redden, ik moest kiezen. Als ik daarvoor naar de hel ga, het zij zo.

'Omdat we het niet alleen aan konden, vroeg ik het nabijgelegen schip Bourbon Arcadia om hulp. Intussen trokken we de ene na de andere drenkeling aan boord. Hun houten boot bleef anderhalve meter onder het wateroppervlak drijven. We redden vrouwen en kinderen die zich aan het wrak hadden vastgeklampt. Uiteindelijk hebben we 142 personen uit zee gehaald, onder wie een negen maanden zwangere vrouw en haar vier kinderen.

'Voor twee moeders en hun kinderen was het te laat. We vonden hun lichamen drijvend op zee, hun handen verstrengeld.

250 man aan boord

'Aan boord probeerden bemanningsleden drenkelingen te reanimeren, dat lukte helaas niet altijd. We hebben gedaan wat we konden, maar we zijn geen professionele medici. We deelden dekens, kleding, voedsel en water uit. Van een oudere man hoorde ik dat er 250 mensen in de boot hadden gezeten -¿vooral Syriërs, maar ook Afrikanen van wie alleen God weet waar ze vandaan kwamen. Wij hadden 142 overlevenden aan boord, de Bourbon Arcadia zo'n 70 en samen haalden we 35 lichamen uit het water.

'Onder de overlevenden trof ik een Syrisch meisje dat Engels sprak. Zij wees me op twee Libiërs, die volgens haar mensensmokkelaars waren. Ze zei dat de roerganger een satelliettelefoon had, die hij overboord had gegooid toen de boot slagzij maakte. Ze waren op weg naar Italië, maar er was geen land in zicht. Navigatieapparatuur ontbrak en ze wisten niet waar ze waren. Toen wij langszij kwamen, besloten ze de boot tot zinken te brengen om ons te dwingen tot redding over te gaan, aangezien ze dan aan land gebracht zouden worden.

Moord

'Rond middernacht droegen we de vluchtelingen over aan de Italiaanse marine. Ik wees de commandant op de twee Libische smokkelaars, van wie ik foto's had gemaakt. Enkele dagen later kreeg ik nog een mail van hem. Ze hadden die klootzakken gearresteerd voor moord op 35 mensen en poging tot moord op de meer dan 200 anderen.

'De reddingsactie was zwaar voor mijn bemanning. Sommigen haalden huilend de lichamen uit het water. Ik heb ze achteraf gezegd dat ze een goede daad hebben verricht, hoewel het een afgrijselijke ervaring was - de drijvende lijken, de wanhoop en de vergeefse reanimatie. Ze waren dapper en handelden zonder te aarzelen, maar sommigen willen er nog steeds niet over praten.

'Zelf speel ik de gebeurtenissen nog dagelijks af in mijn hoofd. Wat had ik nog meer kunnen doen? Wat had ik beter kunnen doen? Wat heb ik fout gedaan? Ik probeer het zo goed mogelijk te vergeten, maar het is iets dat ik mijn leven lang met me mee zal moeten dragen.

'Maar ik zou het zonder enige aarzeling weer doen. We hebben in juni vorig jaar nog eens 214 vluchtelingen opgepikt, toen hun boot zonder brandstof zat.

'Onze voltallige bemanning heeft voor beide reddingen de Blauwe Sjerp gekregen, een Kroatische onderscheiding voor moedige zeevaarders. Ik ben blij dat zo erkend is dat mijn jongens ongelooflijke moed hebben getoond. Maar ik zie mezelf niet als held. Ik heb gedaan wat hopelijk ieder ander ook zou doen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden