Column

Ik moedig die rechercheur aan voor de fotowand

De rechercheur kijkt naar een muur vol foto's. Beelden van mannen, meisjes, ledematen, lijken. Rechts hangt een landkaart, de wegen vergeven van pijltjes. De rechercheur slaat zijn armen over elkaar. Hij doet een stap naar achteren, knijpt met zijn ogen. En dan, opeens, ziet hij het...!

Bovenstaande scène zit in True Detective. Maar ook in Homeland, Girl with the Dragon Tattoo, Zero Dark Thirty, Overspel, The Wire, Fargo, Breaking Bad: in talloze thrillers en politieseries, kortom.

De held moet een moord oplossen, komt er niet uit, gaat nog één laatste keer voor de muur vol bewijsmateriaal staan, en, dan, opeens - eureka! - ontdekt hij of zij een cruciaal detail: Kijk! Het huis van het slachtoffer was net geverfd, misschien moeten we de schilder eens ondervragen. Kijk! De naam op die boot is een anagram van de naam van de buurman van de verdachte. Kijk! Die schim daar achter dat meisje, is dat niet gewoon... haar vader?!

Zo ongeveer.

Vanuit de scriptschrijvers is de keuze voor zo'n scène begrijpelijk. Een moord oplossen, vergt denkwerk en denkwerk laat zich lastig filmen. Dus moet die muur met bewijsmateriaal de gedachtenstroom van de held verbeelden. Maar zo'n scène heeft ook iets gemakzuchtigs. Want in wezen zegt de scenarist nu: 'Onze held vond het mysterie reuze lastig, maar toen hij nog eens goed keek en een stapje naar achteren deed, snapte hij het toch opeens, joe!'

Het is ook niet helemaal geloofwaardig. Als rechercheurs al hun dossiers aan de muur prikken, zou het politiebureau onbegaanbaar raken: telkens wanneer iemand een deur dichtslaat of raam openzet, dwarrelt er ergens een pasfoto van een dood meisje van de wand ('Hé, pas op, man!'). Bovendien worden veel moordzaken niet opgelost door naar een foto te staren. Veel moordzaken worden überhaupt niet opgelost.

Daarbij is de fotomuurscène een cliché. Maar juist dat is een verklaring voor het telkens opduiken ervan. Clichés legitimeren zichzelf: we accepteren de fotowand omdát we hem al zo vaak hebben gezien. En er is nog iets dat meespeelt bij onze aanvaarding van dit cliché: we kijken er gewoon erg graag naar. Zo ben ik zelf geneigd de rechercheur aan te moedigen wanneer hij of zij voor dat wandje staat: 'Jaaaa kom op, kijk maar, knijp maar met je ogen, raak de foto maar even aan, jaaaa zo dan!'

Het belangrijkste: wie de detective naar zijn of haar dossiermuur ziet turen, weet dat de oplossing nabij is. Dat is een geruststellend idee. Even geruststellend als de suggestie dat wat wanorde líjkt geen wanorde ís, maar slechts een set aanwijzingen die, uiteindelijk, keurig in elkaar grijpen.

In die zin staat die fotomuur in politieseries misschien voor méér dan alleen die ene moordzaak. De foto's, adressen en vlaggetjes op de landkaart: ze verbeelden een meer algemene wanorde, misschien wel de universele chaos waarmee we dagelijks te maken hebben.

Wekker, ontbijt, de havermout is op, naar het werk door de regen, stoplicht, te laat, vergadering, nieuwe collega, internet traag, koffie valt om, veertien nieuwe mailtjes, zesentwintig nieuwe Whatsappberichtjes, telefoon gaat, ruzie met de baas, deadline gehaald, filmpje van een babykoala, naar huis door de regen, spatbord kapot, kipfilet in de bonus, 8 euro 98 afrekenen, dertig nieuwe Whatsappberichtjes, foto van een stokstaartje, oorlog op het journaal, havermout vergeten te kopen, moeder belt, koken, I will always love you op de radio...

Wat als we al die zaken naast elkaar aan de muur konden hangen? Een stap naar achteren zetten, zodat we ze van een afstandje konden bekijken. Om er iets nieuws in te ontdekken. Iets dat alles verklaart, ons leven betekenis verschaft of op z'n minst wat logica. Het lijkt even prettig als onmogelijk. Maar tv-rechercheurs doen het soms reëel lijken door soms flink met hun ogen te knijpen: dat is hoe zij ons troosten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.