'Ik merk dat ik steeds luier word'

Veel stripboeken heeft hij nog niet gemaakt, tekeningen met een duidelijke stripuitstraling des te meer.Het leverde Erik Kriek de 35ste Stripschapprijs op, een oeuvreprijs die dit weekeinde wordt uitgereikt....

Eigenlijk is hij te jong voor een oeuvreprijs, zegt striptekenaar Erik Kriek (41) die komend weekeinde in Houten tijdens de Stripdagen de Stripschapprijs 2008 krijgt. ‘Ik heb maar een heel bescheiden oeuvre als stripmaker, ik moet eigenlijk nog beginnen. Ik dacht: de ouwe lullen zijn zeker op. Maar het is natuurlijk wel vleiend en eervol.’

Het juryrapport maakt ook melding van dat ‘kleine stripoeuvre’, maar noemt Kriek ook een tekenaar ‘van wie nog veel wordt verwacht in de toekomst.’

Strikt genomen is de stripproductie van Kriek inderdaad klein. Een complete bundel ‘Gutsman’-verhalen, zeven losse comicjes en wat ‘Andy Royd’-boekjes. Maar Kriek heeft als illustrator een enorme productie, en zijn tekenwerk is zo stripachtig dat je het gerust tot integraal deel van zijn werk mag rekenen. Als je zijn affiches voor het Festival van de Fantastische Film bekijkt, zie je complete, ingedikte verhalen, in een retro-stijl die verwijst naar B-films en A-strips (The Vault of Horror) uit de jaren vijftig.

‘Ik heb aan de Rietveld Academie de richting illustratie en vrije grafiek gevolgd, maar halverwege werd de afdeling illustratie opgeheven. Ik mocht de studie wel afmaken en kon zelf een docent uitkiezen die me tot het eindexamen zou volgen; dat werd Ewald Spieker, een typograaf. Ik vond de Rietveld voor 80 procent bullshit, want ik wilde iets technisch leren, vakkennis opdoen, maar ze waren vooral bezig je te leren wat kunst is. Grafiek was toen een tuttenclub en met mijn medestudenten besloten we de boel wat op te krikken. Ik maakte een Gutsman Muurkrant, met daarop een grafiekheld die een gordel om had met twee gutsen als wapens. Ik maakte er grote linosneden van, die als logo ‘Lokaal 207’ meekregen, om de aandacht van de school op onze afdeling te vestigen.’

Gutsman is Krieks bekendste stripfiguur geworden: een sullige superheld die juist weinig guts heeft, zeker waar het de liefde betreft. Wat de strip opmerkelijk maakt, is de linosnede-achtige tekenstijl en de consequente afwezigheid van woorden: alle communicatie tussen de hoofdrolspelers vindt plaats via symbooltjes en signalen, een beperking die de tekenaar dwingt tot vindingrijke oplossingen. Maar die tekstloze beeldtaal zorgt er ook voor dat de Gutsman-bundel in het buitenland kan worden verkocht.

‘Begin jaren negentig ben ik afgestudeerd en meteen naar de Sociale Dienst gestapt, op advies van de decaan. Iedereen had toen een uitkering. Na een jaar kon ik via mijn zus Anja uithangborden voor de Stadsschouwburg in Amsterdam schilderen en decors voor VPRO Achterwerk maken. Zo sprokkelde ik een inkomen bij elkaar, en sinds alweer een jaar of tien kan ik me bedruipen met mijn tekenwerk. Inmiddels moet ik zelfs opdrachten afzeggen, hoewel dit werk wel conjunctuurgevoelig is: ik merk ’t meteen in mijn portemonnee als ’t slechter gaat, je maakt toch een luxe-product. Tegenwoordig werk ik ook voor buitenlandse klanten, die betalen veel beter dan de Nederlandse. Het Zwitserse Weltwoche en het Duitse Welt am Sonntag bijvoorbeeld.’

Voor Onitsuka Tiger, van het sportschoenenmerk Asics, heeft Kriek een geelzwarte schoen gemaakt die in januari in de winkel ligt.

‘Ik ben gemiddeld tien tot twaalf uur per tekening bezig, en ik begrijp van anderen dat dat vrij snel is. Sommige doen twee weken over hun tekeningen, ik maak er drie per week. Maar als het goed betaalt, doe ik er langer over, dan pak ik lekker uit. Ik besteed dan meer aandacht aan details en werk langer aan het concept.

‘Ik maak eerst met een blauw of een gewoon potlood een schets, en trek die vervolgens op de lichtbak over. Daarna maak ik een zwarte outline en die scan ik in. De rest doe ik op de Wacom Syntic, een combinatie van beeldscherm en tekentablet. Ik merk wel dat ik steeds luier word; foutjes in de inkt laat ik zitten en werk ik weg op het scherm. Dat betekent dat originele tekeningen steeds zeldzamer worden. Vroeger gooide ik al mijn schetsen weg, tegenwoordig bewaar ik ze, omdat ik merk dat er liefhebbers voor zijn. Tenslotte heb ik geen pensioen.’

Krieks typografische scholing is niet voor niets geweest. Zijn werk munt uit door de vervlechting van verbale en visuele elementen. ‘Het letterbeeld begint als tekening. Dat wordt gescand en getraced. Ontwerper Shamrock heeft een letter van mij uitgewerkt tot font, de Creek-a-fleek. Typografie hoort in je bagage, vind ik, maar veel tekenaars plakken er een kant en klare letter bij. Voor mij is een letter altijd een illustratieve gedachte. Als je je vormen beheerst, kun je ook letters doen. Een strippagina staat of valt met de lettering.

‘Aan de belangstelling van studenten aan kunstacademies, die me willen interviewen of stage bij me willen lopen, merk ik wel: ik zit op een bepaalde coolheid. Misschien doordat ik heel toegankelijk werk maak. Ik kan complexe problemen heel simpel verbeelden. Ik ga altijd uit van de menselijk maat, ik stel altijd een mensfiguur centraal. En als ik ’t echt niet meer weet, maak ik een oermens of een ruimtemannetje.

‘Bij elke tekening die ik later terugzie, weet ik: toen ik dat maakte was het zulk weer, ik was in die stemming, ik draaide die muziek, en de kat was ziek. En elke keer is het weer spannend om je werk gedrukt te zien. Een kinderachtige kick: zou het er vandaag in staan?’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden