'Ik meng me niet in zaak Rwandese burgers'

AMSTERDAM Nederland en Rwanda gaan nauwer samenwerken op juridisch gebied. Daarbij moet worden gedacht aan training van Rwandese rechters en opsporingsambtenaren, en een getuigenbeschermingsprogramma....

Van onze verslaggeefster Janny Groen

De samenwerking moet uitmonden in een uitleveringsverdrag, zodat Nederland Rwandese oorlogsmisdadigers kan overgedragen. Dit zijn minister Hirsch Ballin van Justitie en zijn ambtgenoot Karugarama zaterdag in Kigali overeen gekomen.

Met de ondertekening van een letter of intent laat Nederland blijken nog altijd juridisch vertrouwen te hebben in de regering van president Kagame. Die ligt sinds de arrestaties van oppositiekandidate Victoire Ibangire en haar Amerikaanse advocaat Peter Erlinder stevig onder vuur. Beiden worden beschuldigd van genocide-ontkenning, een strafbaar feit in Rwanda. In 1994 werden in Rwanda 800 duizend voornamelijk Tutsi’s en gematigde Hutu’s vermoord.

Erlinder, die als advocaat ook betrokken is bij het Internationale Tribunaal voor Rwanda (ICTR), is dit weekeinde na drie weken detentie onverwacht in vrijheid gesteld ‘om medische redenen’. De aanklacht is niet ingetrokken.

Groeiende druk
Waarschijnlijk voelde Kigali zich steeds ongemakkelijker onder de groeiende druk van een internationale juridische lobby. Vorige week stuurden Amerikaanse en internationale advocatenorganisaties een open brief aan Ban Ki-Moon, secretaris-generaal van de Verenigde Naties. Erlinder deed zijn genocide-uitspraken in zijn rol van ICTR-advocaat, schreven ze. Hij verdedigde een majoor, die in eerste aanleg tot levenslang werd veroordeeld.

Met de aanklacht tegen Erlinder ‘lapt Rwanda talloze internationale mensenrechtenconvenanten aan zijn laars en – dat is misschien nog zorgwekkender – ondermijnt de levensvatbaarheid van gevestigde en toekomstige internationale tribunalen.’ ICTR-advocaten dreigden met staking. Als advocaten die verdachten verdedigen bij VN-tribunalen zomaar kunnen worden aangeklaagd, zijn deze vogelvrij, stelden zij.

Ook een voormalig aanklager van het ICTR, de Australische jurist Michael Hourigan, roerde zich in de Britse krant The Guardian. Hourigan leidde in 1996 en 1997 een ICTR-onderzoeksteam. Volgens hem heeft het ICTR ‘gefaald in het onderzoek naar de oorzaak van de Rwandese genocide. Het heeft alleen de verliezers vervolgd.’ Hourigan schrijft dat er ‘voldoende bewijs is om te veronderstellen dat Kagame en zijn strijdkrachten betrokken waren bij de moord op duizenden burgers in Rwanda in 1994 en 1995’. Hij eindigt zijn opiniestuk met: ‘Als Erlinder een genocide-ontkenner is, ben ik het ook.’

Asiel
Vanwege de Nederlandse connectie met de zaak – Ibangire woonde 16 jaar in Zevenhuizen en kreeg hier politiek asiel – werd ook Den Haag gevraagd druk uit te oefenen op Kagame. Onder anderen door Paul Rusesabagina, die 1.200 mensen redde in 1994 en wiens levensverhaal model stond voor de film Hotel Rwanda.

Maar Hirsch Ballin hield zich in Kigali op de vlakte. ‘Ik meng me niet in een zaak tussen Rwanda en een van haar burgers of een zaak tussen een Amerikaans staatsburger en Rwanda. Ik meng me nooit in lopende strafzaken’, zei hij op een persconferentie. Hirsch Ballin verwacht dat Ibangire en Erlinder ‘een eerlijk en snel proces krijgen’.

Dat vertrouwen is ‘ongegrond’, schrijft Ibangire in een e-mail aan de Volkskrant. ‘Hoewel de regering zegt bewijzen tegen me te hebben, is er tot nu toe geen dossier bij het tribunaal’. Volgens Ibangire maakt dat duidelijk dat het proces tegen haar is begonnen om te voorkomen dat zij op 9 augustus kan deelnemen aan de presidentsverkiezingen.

De Belgische Rwanda-deskundige Kris Berwouts, directeur van EurAc (een lobbyclub van 50 ngo’s voor centraal Afrika) , vertrouwt het Rwandese rechtssysteem evenmin. Ook hij denkt dat Kagame bloed aan zijn handen heeft. ‘Na de genocide heeft Kagame de rust in het land hersteld. Hij is de lieveling geworden van veel donorlanden’, zegt Berwouts. ‘Dat eenzijdige positieve beeld moet worden doorbroken.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden