‘Ik leef in een droom die steeds maar uitkomt’

Annemieke Schollaardt (29), aanstormend talent en dj van het jaar, oogst met Uruzgan.FM veel waardering bij Jan Soldaat. Dit weekend staat ze op Lowlands....

Om haar ringvinger prijkt een koperkleurig Ban-de-bom-teken. Opvallend, voor een deejay van de ‘soldatenzender’ Uruzgan.FM, die de afgelopen twee weken tussen ‘onze jongens’ in Afghanistan verbleef om van binnenuit radio te maken. Maar niemand daar heeft het sieraad als verborgen boodschap opgemerkt, zegt Annemieke Schollaardt, de 29-jarige deejay.

Is de presentatrice van een dagelijks verzoekplatenprogramma voor Jan Soldaat en het thuisfront soms de pacifistische beginselen toegedaan? Het hele gesprek toont Schollaardt zich een vrolijke, open vrouw, maar wanneer je vraagt naar haar standpunt over de vredesmissie in Afghanistan en de aard van ‘onze’ aanwezigheid aldaar, verandert ze in een politica voor een parlementaire enquêtecommissie en volstaat ze met een afgemeten: ‘Mijn mening over de missie is voor het programma totaal niet relevant.’

Pardon? We hebben het toch niet over een staatsgeheim? Ze herhaalt haar quote, en later nog eens. Zou ze het programma dan kunnen maken als ze de missie zou verwerpen? Ja dus. ‘Wij zijn een entertainmentprogramma. We volgen de politiek, en gaan geen onderwerp uit de weg, maar we zijn geen politiek programma, ook geen Radio 1.’

Nee, geeft ze toe: haar wereld is het niet, ze zou niet bij Defensie kunnen werken. Doet ze ook niet, want Uruzgan.FM is geheel onafhankelijk en is niet de spreekbuis van het ministerie. Maar radio maken voor een doelgroep als deze, dat kan ze heel goed. En nu ze de Nederlandse kampen voor de tweede maal heeft bezocht (ze kwam er eerder rond de kerstdagen), is haar respect voor de militairen en hun organisatie alleen maar gegroeid. Alleen: die hiërarchie en die regeltjes, dat is niks voor haar. ‘Heel logisch allemaal, hoor, en ik snap het best dat je tussen 1500 man geen hemdje mag dragen omdat het geen camping moet worden. Geen achternamen melden, geen coördinaten van waar we zitten, geen details over incidenten – kan ik me in vinden. Maar een eetzaal die om ’s ochtends acht uur sluit, dat is toch even wennen voor iemand die gewend is elke avond in cafés en studio’s naar bandjes te luisteren.’

Uruzgan.FM, in Nederland te beluisteren via de website, maar in Afghanistan letterlijk op de radio te horen, is een samenwerkingszender van 3FM en de Wereldomroep. Het doel: een dagelijks ‘Requestprogramma’, zoals een verzoekplatenprogramma in hedendaags 3FM-jargon heet, met vaste items. Gesprekje met iemand van het thuisfront, een estafettevraag van militairen van verschillende kampen via de hotphone. Kort nieuws, en veel groeten. En steevast de AfkoSuMiVaDeWe: de afkorting voor supermilitair van de week, die verrast wordt met iemand uit Nederland. ‘Laatst hadden we iemand die een fietsmarathon voor een goed doel had opgezet. Die zetten we dan in het zonnetje.’

Pretentieloze radio? Daar denken ‘onze jongens’ anders over. Steun en – waar nodig – troost zijn de pijlers waarop het station rust. Met succes: de zender oogst veel waardering onder de militairen en hun thuisblijvers. Natuurlijk: beide partijen weten elkaar ook wel te vinden via internet, e-mail en mobiele telefoon, maar ‘ze waarderen het enorm dat er überhaupt iets voor hen wordt gedaan. En onlangs vertelde een soldaat me dat hij wacht liep, en op de radio ineens zijn eigen moeder hoorde. Dat kwam ontzettend hard binnen bij hem.’

Kern van de reguliere programma’s is de muziek. Jan Soldaat houdt van gitaar en het stevige werk, zegt Schollaardt: ‘Eye of the Tiger, van Survivor, dat is ons standaardwerk. En alles van Rammstein. Verder veel Nederlandstalig werk, maar ook R.E.M. en helaas ook Dire Straits.’

Zelf is ze meer van de funkende bassen, de electrorock en de vroege hiphop, maar dat maakt niet uit. Af en toe lukt het haar de militairen wat bij te spijkeren, bij wijze van muzikale opvoeding, en haar ei kan ze naast Uruzgan.FM ook nog kwijt in de 3FM-programma’s Weekend DNA en Nacht DNA.

Voor de tweede maal begaf zij zich namens de zender naar Uruzgan, om er dagelijks radio te maken. Niet geheel zonder risico, al gelooft ze heilig dat Defensie haar en haar ploeg niet laat komen als er reëel gevaar dreigt. Een vorige poging, in februari van dit jaar, werd om die reden afgeblazen.

Vervelende incidenten heeft ze niet meegemaakt, haar angsten betroffen slechts het vliegen in gigantische Hercules-vliegtuigen en toestellen van oud-Russische makelij. Dat valt in het niet bij de verborgen angsten en permanente alertheid waarmee de manschappen daar vier tot zes maanden moeten leven, vindt ze.

Natuurlijk wordt de dreiging soms ingehaald – oorlog is oorlog – door de harde realiteit. Veertien maal heeft Schollaardt nu moeten meemaken dat militairen sneuvelden. Het doet haar steeds méér, zegt ze, nu ze een band heeft opgebouwd met de manschappen, de sfeer ter plekke heeft geproefd en de permanente onderhuidse angsten van elke militair heeft ervaren. Bizar: ‘Ik had eens in het programma een vrouw aan de lijn, ze vertelde over een nieuw begin wanneer haar man thuis zou komen. Twee weken later was hij dood.’

De nasleep van elk sterfgeval is enorm, zegt Schollaardt. De programmering op Uruzgan.FM wordt dan direct aangepast, al wordt niet alles de ether in geslingerd. ‘Mensen komen hun hart bij je uitstorten, maar die verhalen zijn soms zo vreselijk, je wilt ze niet horen. Zou je ze uitzenden, dan raakt alleen het thuisfront maar meer overstuur. Dus luister ik gewoon, en zend ik niet alles uit. Het gaat ons niet om de sensatie of schandalen.’

Ze heeft een goede vorm gevonden, zegt ze: ‘Wij kunnen 36 keer zeggen hoe erg we het vinden, maar dat haalt geen moer uit. Je moet zoveel mogelijk mensen aan het woord laten die er iets over willen zeggen, aangevuld met wat feiten en reacties van het thuisfront. Eén maal hebben we zelfs de vrouw van een gesneuvelde in de uitzending gehad.’

De dood heeft zijn eigen muziek. ‘Op dat soort dagen krijgen we vaak verzoeken voor One van U2. Ook Brothers in Arms van Dire Straits komt altijd langs. Metallica met Nothing Else Matters* Dat werk. En nabestaanden weten ons te vinden voor het favoriete nummer van de overledene. Draaien we altijd.’

Radio heeft haar van kindsaf geboeid. Als 8-, 9-jarige blèrde ze al cassettebandjes vol, praatjes tussen drie plaatjes. Waar het vandaan komt, geen idee – in het gezin Schollaardt (vader econoom, moeder griffier) stond de radio niet opvallend vaak aan. Het gele transistorradiootje dat ze later kreeg, maakte veel los, vooral de lokale (Uithoornse) piraat Radio Rik prikkelde haar fantasie, maar ook landelijke programma’s van Jeroen van Inkel, Daniel Dekker, Claudia de Breij en Giel Beelen vormden haar. Nog steeds luistert ze graag naar BBC 1 en haar voorbeeld Jools Holland.

Na haar middelbare school wilde ze journalistiek gaan doen, radio of opinie. Nadat ze voor de tweede maal was uitgeloot, koos ze voor hbo-pedagogiek, in de vaste wetenschap dat ze nooit het onderwijs in zou gaan. Haar stage liep ze op Curaçao, een eiland met zo’n 26 radiozenders. Schollaardt, die een paar jaar op het eiland bleef plakken, belandde er bij de beginnende zender Dolfijn.FM, en later bij Paradise. Een half jaar ‘een beetje kleien’ in de studio bij het uitblijven van een zendvergunning was haar voornaamste opleiding.

Terug in Nederland stuurde ze een demo op naar 3FM, helemaal háár zender. Een week later ging de telefoon – ze is in dienst van de TROS. ‘Je zult mij niet snel op een vol stadsplein zien hupsen’, zegt ze. ‘Maar de TROS is ook van het succesvolle Radar en Dit was het Nieuws, dat vind ik heel goed. Bovendien: bij 3FM merk je niets van die oude verzuiling, je bent met elkaar, voor dezelfde zender.’

Ze maakte er een bliksemstart. Begonnen in de kweekbak van de nachtprogrammering, zat ze precies twee jaar geleden op een middag in de Hilversumse studio, als 27-jarig ‘groentje’, een NuKuBu (een ‘Nutteloze KUtBUrger, zoals de medemens in legerkring graag betiteld wordt), waar ze de zender Uruzgan.FM opende voor ‘onze jongens’. Vanuit het niets een programma opbouwen, dat trok.

‘We’re on’!, luidden haar eerste woorden in het bijzijn van een gezelschap journalisten en de toenmalig commandant der strijdkrachten Dick Berlijn, gevolgd door het nummer Pride (In the name of Love) van U2. Wie daar symboliek achter wil zoeken, komt bedrogen uit, zegt de presentatrice nu: ‘We hadden vooraf lang overlegd over het openingsnummer, maar we kwamen er niet uit. Dat het U2 is geworden, was puur toeval.’ Net als haar openingswoorden: ‘Natuurlijk hadden we even gedacht om te openen met een kreet als ‘Good Morning Uruzgan’, maar we zijn geen legerradio.’

Berlijn maakte zich onsterfelijk door ‘zijn’ verzoeknummer (Mas que nada van Black Eyes Peas) van een briefje voor te lezen en op de vraag of hij fan was van het hiphopgezelschap, stijfjes te antwoorden met: ‘Ik hou heel erg van populaire muziek.’

Een jaar later al werd Schollaardt door de kiezers van de Radio Bitch Award uitgeroepen tot ‘Aanstormend talent van het jaar’, dit jaar werd ze ‘Deejay van het jaar’. Tussentijds deed ze nachtprogrammering (‘De meest intieme vorm van radio, jij en je luisteraar tegen de rest van de slapende wereld’), en is ze de vaste stem in alle spotjes en jingles van 3FM.

Over de toekomst wil ze niet nadenken, zegt ze. ‘Ik leef in een droom, die steeds maar uitkomt. Ik hoef niets anders.’

Ze verdient natuurlijk een megasalaris, zoals haar collega’s Beelen, De Wildt en aanverwanten? Nee dus. ‘Geld interesseert me echt niets, ik hoef ook niet beroemd te worden en met mijn kop op tv, zolang ik alles kan en mag doen wat ik wil, op mijn favoriete radiozender. Op Curaçao verdiende ik bijna niets, toen ik naar Nederland kwam vond ik alles veel. Maar die topsalarissen, dat zegt mij niets. Als morgen 538 belt met een paar ton in de aanbieding, zeg ik: dank je wel, bel later nog maar eens terug. Ik zit op mijn plek.’

Vorige week nog in Uruzgan, dit weekend presenteren op Lowlands – er zijn radiomakers wier bestaan minder enerverend is. Twee jaar geleden werd ze op stel en sprong gevraagd in te vallen, ’s avonds laat. Haar grote droom verliep ietsje anders dan ze hoopte. ‘Meteen bij het begin maakte ik door een misverstand de verkeerde keuze uit twee schuifjes op het mengpaneel, waardoor de zender stilviel. Het duurde maar driekwart seconde voor Hilversum ingreep, dus niemand heeft het gehoord, maar ik ging door de grond over mijn eerste bijdrage aan het grote Lowlands-spektakel.’

Gaat ze dit jaar beter doen, belooft ze. Ze heeft ernaar verlangd in Uruzgan: het festival, de sfeer, de gekke mensen, en zo’n plastic bakje waterige kip in een vaag sausje – helemaal het einde.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden