'Ik lach om die hele Zwarte Pietendiscussie'

Beschimpt, geprezen: iedereen had in 2016 een mening over haar. Nu spreekt Sylvana Simons (45) zelf uitgebreid over 'het geval Sylvana Simons'. 'Weet je wat mij het meest wordt kwalijk genomen? Dat ik van mezelf houd.'

Sylvana Simons Beeld Marc de Groot

'Ik zeg altijd dat ik 1,68 meter ben, maar dat is gejokt. Ik ben 1,65 meter - iedereen heeft wel iets om te klagen, ik heb geen rimpels dus ik klaag over mijn lengte. Ik ben een kleine vrouw van middelbare leeftijd. Geboren in Paramaribo. Opgegroeid in Amsterdam en Hoorn. Gewicht: 50 kilo. Ik ben geen bokser, ik sla nog geen deuk in een pakje boter. Ik betover geen mensen met woorden. Ik heb geen apparaat achter me, geen leger, geen miljoenen.

'Wie ben ik nou helemaal? Hoe bestaat het dat ik een heel land kan ontregelen?

'Ik heb twintig jaar lang mijn mening gegeven over muziek, over lifestyle, over een jurkje, over een artiest. Geen probleem. Maar in 2015 stel ik één kritische vraag aan Martin Šimek (hij noemde vluchtelingen 'zwartjes', red.) en dan is de reactie: dat is niet de bedoeling.

'Hoe durf ik die man te onderbreken? Waar haal ik het lef vandaan? Dat is mijn plaats niet. En dan komen de bananentweets en apengrappen. Als ik iets zeg over Zwarte Piet krijg ik te horen dat ik terug moet naar mijn eigen land. Dan moet ik beveiligd worden.

'Mensen verwijten me dat ik de Nederlandse cultuur omver schop. Waaaauw. Ik, een moeder van twee kinderen, een meisje met een mening. Nu staat mijn lynchpartij online en krijg ik bedreigingen (een man photoshopte Simons' hoofd in een digitale diashow van racistische foto's, waaronder een lynchpartij van de Ku-Klux-Klan, red.). Fas-ci-ne-rend. Ik moet vaak denken aan het nummer Formation van Beyoncé: 'You know you're that bitch when you cause all this conversation.' Zij danste op een American footballveld en het land is in rep en roer. Ik zeg iets over een sprookjesfiguur en het hele land is in rep en roer.

'De intensiteit van de reacties heeft me verrast, maar ik wist dat de sentimenten er waren. Er zit een grens aan wat ik over Nederland mag zeggen. Dat herkennen veel mensen die al zo lang de opdracht tot integratie aanhoren, ook mensen die hier zijn geboren. Maar als ze zich echt geïntegreerd gedragen en net als iedere Nederlander hun zegje doen, is de reactie: niet doen. Je moet je plaats kennen.'

CV Sylvana Simons

Geboren als Silvana Hildegard Simons 31 januari 1971 in Paramaribo, Suriname
Verhuist als baby van anderhalf met haar ouders naar Amsterdam en op haar 10de naar Hoorn
Loopt op haar 14de van huis weg om te dansen, gaat naar balletschool Lucia Marthas
Danst in het iT Dance Team, tourt onder meer met house-act 2 Brothers on the 4th Floor
1995 - Vj bij TMF (The Music Factory) Krijgt de naam ‘Dutch Queen of R&B’
1999 - Stapt over naar SBS 6, presenteert De Bus en Sexquiz on the beach
2000-2008 - Presentatrice bij RTL, presenteert onder meer RTL Live, de TV Makelaar en Dancing with the stars

Sinds 2008 meerdere optredens bij de NPO, onder meer als tafeldame bij De Wereld Draait Door, presenteert soul- en jazzprogramma’s op de radio, is host van North Sea Jazz.
Wordt daarnaast ‘personal power coach’, geeft workshops over zelfontplooiing
Mei 2016 Kandidaat-Kamerlid voor Denk. Wordt sinds november beveiligd
Heeft een zoon (24) en een dochter (20), woont samen met haar vriend in Amsterdam

Sylvana Simons drinkt latte macchiato's met vier zakjes suiker en praat. Bijna vijf uur lang. De ex-vj, ex-danseres, ex-presentatrice, ex-DWDD-tafeldame en sinds 18 mei aspirant-politica is een van de controversieelste personen van 2016. Vrijwel iedereen heeft een mening over haar - van Mark Rutte tot Giel Beelen. Ze was onderwerp van een carnavalsschlager ('...wat ben je toch een zielepiet'), kreeg een 'uitzwaai'-pagina op Facebook en roept zo veel haat op dat er beveiliging aan te pas moet komen. Op het moment van interviewen is Sinterklaas in het land. Hatelijke mails aan Simons zijn deze dagen creatief op rijm geformuleerd.

In het Amsterdamse café Dauphine - waar een serveerster haar even stevig omhelst ('ik heb veel aan je gedacht') - blikt ze terug op wat ze zelf 'het geval Sylvana Simons' noemt.

Beeld Marc de Groot

Lees ook

Sylvana Simons verlaat Denk en begint een nieuwe partij onder de naam Artikel 1. Dat maakte ze zaterdag bekend in een interview met de Volkskrant. Simons kan zich naar eigen zeggen niet meer vinden in de koers van de partij. 'Denk appelleert aan boosheid en gedijt bij polarisatie', aldus de politica (+).

'Het vergt nogal wat om voor je mening uit te komen. Toen ik me bij Denk aansloot, raakte ik mijn inkomen kwijt, ik gaf geen mediaoptredens en workshops meer. Mijn veiligheid raakte ik kwijt, mijn privacy en - voor wat het waard is - mijn reputatie. Ik ben geraakt als ik leugens over mezelf lees. Ik ben niet ongevoelig. Ik huil.

'Toch ga ik er niet onder gebukt. Om mij heen is veel waanzin, maar met mij, in dit lijf, op dit moment, gaat het goed. De belangrijkste relatie in mijn leven is die met mijzelf. Dat is een goede relatie. Er is veel liefde van mezelf naar mezelf. Mijn eigenwaarde is niet afhankelijk van hoe anderen mij beoordelen. Weet je wat mij het meest wordt kwalijk genomen? Dat ik van mezelf houd. Het kan toch niet dat die vrouw daar een beetje zelfverzekerd zit te wezen?

'Ik heb geen behoefte in de meute op te gaan, ik heb geen hang naar populariteit en ik vereenzelvig mezelf niet met een carrière. Dan staat er niets op het spel. Ik heb niets te verliezen. Ik ben moedig genoeg om iets te zeggen wat niet iedereen wil horen. Ik leef zonder angst.'

Geestverwant Ian van der Kooye vergezelt Simons tijdens het interview. Ze ontmoetten elkaar bij Denk, hij was al medewerker toen zij zich aansloot als kandidaat-Kamerlid. De twee delen een Surinaamse achtergrond. Soms haakt hij in op het gesprek. Een keer staat hij op en zet zijn smartphone op camerastand. 'Mag ik een minuutje filmen? Voor de vlog.' Simons praat onverstoorbaar verder.

Begrijp je iets van de onvrede van Zwarte Pietaanhangers?

'Het is een feest van kinderlijke onschuld, romantiek en magie en dan komt er opeens iemand vertellen dat het aanstootgevend is, stereotyperend en misschien wel racistisch. Ik snap dat zoiets pijnlijk is. Wat ik niet snap, is dat zo'n 'kinderfeest' vervolgens wordt verdedigd door alle fatsoensnormen te overtreden.

'Ik wil Zwarte Piet niet verbieden. Wie het fantastisch vindt zich in zijn eigen huis zwart te schminken en wat voor spel daaromheen ook te spelen, be my guest. Maar op school, in de publieke ruimte, op de nationale televisie gesubsidieerd door de belastingbetaler, zeg ik: liever niet. En kijk wat voor reacties ik krijg. Bizar.'

Van der Kooye valt haar bij: 'Sylvana noemt het bizar, ik vind het zíék. Een half jaar geleden kiest een zwarte Nederlandse vrouw voor de politiek, nu wordt ze beveiligd. What the fuck?'

Waar haal je het zelfvertrouwen vandaan om toch door te gaan?

'De kant die mensen nu het meest van mij zien, heb ik van mijn vader. Hij was fearless. Zelfverzekerd. Heel uitgesproken. Mijn vader zit nu te genieten boven in de hemel... that's my girl. Zeker weten. Hij zou gezegd hebben: Je bent gek dat je de politiek in gaat, maar doe het vooral. Mijn introverte kant - die heb ik ook, ik hou van mediteren, van lezen, van luisteren - is meer van mijn moeder.

'Ik heb een ontzettend fijne, warme vroege jeugd gehad. Ben opgegroeid op de schoot van mijn vader en moeder. Zij hebben hun halve leven in Suriname gewoond. Toen ik anderhalf jaar was, verhuisden we naar Nederland, naar Amsterdam-West. We hadden het goed thuis. Mijn moeder werkte bij IBM, mijn vader bij De Europeesche, een grote verzekeringsmaatschappij. Ze hebben op allerlei manieren een bijdrage geleverd aan de samenleving.

'Mijn vader reed van zijn zuurverdiende centen in een mooie auto, een Jaguar. Op mijn 10de verhuisden we naar Hoorn, naar een vinexwijk avant la lettre. Als kennissen ons huis niet konden vinden, zei mijn vader: vraag aan een voorbijganger waar die Surinaamse familie met die Jaguar woont. Vijf minuten later stonden ze voor de deur.
'Vijf minuten. I'm not lying!

'Ik ben enig kind, maar heb veel halfbroers en -zussen. Toen mijn ouders elkaar ontmoetten, had mijn vader al vijftien kinderen uit eerdere relaties, mijn moeder had al een zoon van een andere man. Ik groeide op met mijn ouders. Mijn oudere broers en zussen zag ik geregeld. Als een van mijn broers vroeg of hij de auto mocht lenen om carnaval te vieren in Brabant, zei mijn vader: natuurlijk, maar weet wel, je wordt tussen hier en hectometerpaal zoveel aangehouden.'

Beeld Marc de Groot

Je beschrijft je jeugd als warm, toch liep je weg op je 14de.

'Er gaapte een generatiekloof. Mijn vader was een stuk ouder dan mijn moeder. Hij was een Surinaamse man, ik een recalcitrant Nederlands meisje. Op school was het je en jij en thuis was het u. Dat vond ik belachelijk. Op een gegeven moment zei mijn vader: als het je hier niet bevalt, ga je maar weg. Toen ben ik vertrokken naar mijn zus in Amsterdam. Ik wilde danseres worden, de wereld ontdekken.

'Ik was 14. Hoe weloverwogen zijn je keuzes dan? Ik dacht dat het beter was voor alle betrokkenen. Ik wilde niet langer de aanleiding zijn voor wekelijkse discussies tussen mijn ouders over dat opstandige kind.'

Twaalf interviews om 2016 mee af te sluiten

Om 2016 goed af te sluiten sprak Volkskrant Magazine met twaalf Nederlanders die hun stempel op het jaar hebben gedrukt.

Van Sylvana Simons tot Martin Garrix, van Ebru Umar tot Epke Zonderland. Over voetbal, hebzucht, glamour, terrorisme en de pakketjes van Coolblue.

Je vader pleegde zelfmoord toen jij in de twintig was.

'Ik was net bevallen van mijn tweede kind. Ik was inmiddels een volwassen vrouw, maar natuurlijk heeft dat impact. Hij was al ouder en ziek, maar niet terminaal. We worden in ons zelfbeeld geraakt als iemand waarvan we houden niet meer wil leven. Dan gaat het over ons. Deden we iets fout? Dat is natuurlijk niet zo, maar het voelt wel zo.

'Ik hou van het leven. Tegelijkertijd ben ik me ervan bewust dat als je het aan mijn vader had gevraagd hij ook zou zeggen: ik heb een leuk leven. Iemand die zichzelf dat soort geweld aandoet, is op dat moment, om het even kort door de bocht te zeggen, not in his right mind.'

Schrijver Joost Zwagerman had een vader die zelfmoord pleegde, was bij leven bezig met de dood en deed het uiteindelijk zelf. Kun je je daar iets bij voorstellen?

'Vragen jullie nu of ik ook zelfmoordneigingen heb?'

Van der Kooye: 'Ja, dat vragen ze...'

'Ik ga gewoon heel eerlijk zijn. Ik denk dat iedereen wel-eens denkt: kut, ik wil niet meer. Maar weet je hoeveel kracht het kost om zelfmoord te plegen, hoe dapper je daarvoor moet zijn? Nee, ik heb zelf nooit de behoefte gevoeld. Ik beschouw het als mijn opdracht om voluit te leven. Dat is mijn motto: I came to live out loud. Als ik één ding heb geleerd van deze ervaringen - ja, meervoud, ook de vader van mijn eerste kind heeft zelfmoord gepleegd - is dat ik echt van het leven houd.

'Het klopt dat mijn zoon ook geen vader meer heeft. Hij was nog een baby toen hij overleed. Mijn zoon heeft hem nooit gekend. Dat is een groot verschil met wat ik heb meegemaakt.'

We hoorden dat jouw zoon een rol speelde in je keuze voor de politiek.

'Mijn zoon volgde Denk al langer en was enthousiast. Ik heb volwassen kinderen, een zoon van 24 en dochter van 20, en voer volwassen gesprekken met ze. Daarna is Denk me meer gaan opvallen en zijn we elkaar gaan volgen. Tunahan Kuzu (lijsttrekker van Denk, red.) heeft mij benaderd met de vraag me aan te sluiten.

'Ik hoorde bij Denk een ander geluid, een geluid dat ik zo lang niet had gehoord. Sinds Pim Fortuyn en Geert Wilders zijn we het normaal gaan vinden dat we moeten oppassen voor de islam, voor Sylvana Simons, voor alles wat anders is, wat niet joods-christelijk is, wat niet lijkt op de witte heteroman.'

Veel mensen die je kenden van tv begrepen niets van je keuze. Kort door de bocht luidde de reactie: wat moet Sylvana bij dat clubje dat zegt te verbinden, maar in het parlement provoceert en polariseert.

'Shoot the messenger. Denk heeft niet de islamhaat naar Nederland gebracht. Denk roept niet op tot het uitzetten van mensen met wat voor religie dan ook.

'Ik krijg ook vaak dat soort kritiek. De boodschap is wel goed, maar ik breng het niet goed. 'Je toon. Je tóóóóón.' Hou toch op!'

In je strijd tegen racisme schuw je zelf ook de provocatie niet. Op Facebook schreven jij en Van der Kooye een bericht ter gelegenheid van keti Koti, de slavernijherdenking. Jullie stelden dat de huidige samenleving nog steeds 'huisslaven' en 'veldslaven' kent, zwarte mensen die namens hun witte meester heersen over andere zwarte mensen. Een hard verwijt.
'Er zijn zeker mensen die zich dusdanig conformeren aan de heersende dubbele maat dat ze anderen tekort doen. Dat is een gegeven. Ik vind het gaaf om te horen dat het jullie als witte mannen heeft geraakt. Het is een harde boodschap, maar het werkt, jullie zijn erover gaan nadenken.

'We hebben bewust geen namen genoemd. De lezer kan dat zelf invullen. We willen dat mensen het systeem herkennen, een systeem van ongelijkheid dat al honderden jaren bestaat. Iedereen speelt daarin een rol, ook mensen met een migrantenachtergrond.'

Simons interviewen, is geïnterviewd worden. Geregeld kaatst ze de vraag terug en laat dan een stilte vallen. Om haar heen is rumoer, Dauphine is afgeladen met lunchende yuppen. De kakofonie biedt onverwachte beschutting, aangrenzende tafeltjes zijn in eigen gesprekken verdiept. Ook Simons lijkt weinig oog te hebben voor haar omgeving, een enkele keer licht haar gezicht op, zwaait ze naar een bekende vijf tafeltjes verderop en vervolgt dan weer haar betoog.
'Als wij met z'n allen het spel 'Samenleving' spelen, welke regels gelden dan? Kijk, als ik bij Ian ga logeren - draait zich naar Van der Kooye - dan zegt hij: welkom Sylvana, in mijn huis moet je je schoenen uitdoen en eten we op dit tijdstip. Als wij gaan samenwonen, gaan we samen bepalen wat de regels van dit huis zijn. Schoenen aan of uit? Wie kookt er? Dat is het verschil. Ik ben geen logé. Ik wóón hier.

'Van veel mensen krijg ik de reactie: wat ben ik blij dat jij dingen zegt die wij generaties lang hebben binnengehouden. Ik ontving vanochtend een bericht van een vrouw die op de school van haar dochter een discussie was aangegaan over het sinterklaasfeest. Dat had ze gedurfd, omdat ze had gezien dat Sylvana Simons het ook durfde. Dat is emancipatie. Ze schreef: 'Vandaag was ik even Sylvana.'

'Vroeger had ik niet zo'n rolmodel. In Amerika zeggen ze: 'You can't be what you can't see.' In mijn jeugd zag ik nooit mijn gezin terug in boeken, op televisie of in de politiek. Ik zag maar één keer per jaar iemand die op mijn vader probeerde te lijken en dat was Zwarte Piet.

'Mijn ouders hebben mij een sterk zelfbeeld meegegeven. Ik heb me daardoor nooit minderwaardig gevoeld, maar dat is wel de impliciete boodschap die ik, vanwege mijn kleur, dagelijks krijg van de samenleving. Ik hoor mijn hele leven al dat ik zo goed Nederlands spreek. Dat is toch waanzin? Wat ben jij goed aangepast, zeggen mensen. Ze zijn verbaasd dat ik intelligent ben en niet in de Bijlmer ben opgegroeid. Het kan toch niet zo zijn dat iemand die goed kan dansen - en dat is normaal, want ze is een zwarte vrouw - ook volzinnen kan uitspreken?

'Ook nu nog krijgen kinderen met een biculturele achtergrond stelselmatig lagere schooladviezen. De witte kunst, de witte cultuur, de witte literatuur is de norm. Nee, ik zie niet in iedere Nederland een racist - absoluut niet - ik verzet me tegen het systeem.'

Is Nederland zo'n slecht land?

'Nederland is een heel mooi land. Ik zou nergens anders willen wonen. Als ik zeg dat iets beter of anders kan, is de conclusie meteen dat ik het een kutland vind. Dat vind ik zo wonderlijk.'

Jij bent feminist. Wat vind je van de boerka, een kledingstuk dat de meerderheid van de Kamer wil verbieden in scholen en overheidsgebouwen?

'De Tweede Kamer debatteerde hier in november over. Wat had ik graag meegedaan aan dat debat. Ik wist precies wat ik zou zeggen. Andere partijen beweren dat een nikab vrouwen ervan weerhoudt volwaardig deel te nemen aan de samenleving. Hoe rijmt dat met het feit dat vijf gesluierde vrouwen op de tribune in de Kamer zitten? Die vrouwen waren niet geboeid, ze hadden geen mannelijke chaperonnes bij zich. Ze zaten daar gewoon! En dan ga jij als man - het zijn toch overwegend mannen - beweren dat ze onderdrukt worden. Hou toch op, schei toch uit. Dan zit ik als vrouw te kijken en denk ik: serieus?

'Natuurlijk, er bestaat vrouwenonderdrukking. Dat bestaat binnen de islam, binnen het christendom, binnen het jodendom, onder atheïsten, het bestaat o-ver-al. Weet je wat vrouwonvriendelijk is? Dat vrouwen minder betaald krijgen voor hetzelfde werk. Dat meisjes van 12 de meest verschrikkelijke eetstoornissen oplopen vanwege een onmogelijk commercieel vrouwbeeld. Dat is veel desastreuzer dan die paar honderd vrouwen in Nederland die een boerka dragen.'

Sylvana Simons: Ik ben heel grappig. Beeld Marc de Groot

Je vertelde over de dood van je vader. Een andere kwestie die de Kamer verdeelt is het voorstel om mensen met een 'voltooid leven' stervenshulp te bieden. Hoe denk jij hierover?

'Voor wie niet wil leven, is leven het zwaarste dat er bestaat. Betekent dat dat je zelfmoord moet propageren en mogelijk moet maken? Dat weet ik niet, lastig. Was het voor mijn vader anders geweest als hij een pil had kunnen krijgen? Misschien had ik het mijn ouders wel gegund. Ik kan hier nu niet zeggen: ja of nee. Het gaat ook over de manier waarop we onze samenleving vormgeven. Misschien moeten we meer prioriteit geven aan hoe we met onze ouderen omgaan in plaats van zo'n pil faciliteren.'

Betrek je je vader bij je keuzen, hoor je zijn stem in je hoofd?
'Of ik stemmen in mijn hoofd hoor?' Ze buigt voorover richting het opnameapparaat. 'Het antwoord is nee. Ik heb geen stemmen in mijn hoofd.'

Een vriendin vertelde dat het jammer is dat de buitenwereld jouw humoristische kant niet ziet.

'Ik ben héél grappig. Droog. Nogal vilein. Er wordt nu geen beroep op gedaan, maar ik ben inderdaad heel grappig, al is dat misschien vreemd om over jezelf te zeggen. Ik heb zelfs in Carré stand-upcomedy gedaan. Heb ik veel complimenten voor gekregen.

'Ik lach elke dag, ja, ook om die hele Zwarte Pietendiscussie. Zo'n Halbe Zijlstra bij Pauw. Dat is echt een cadeautje. Daar heb ik onbedaarlijk om gelachen. Hij zat daar doodserieus te vertellen dat hij het Sinterklaasverhaal had herschreven omdat hij thuis geen schoorsteen heeft. Hij heeft zijn zoontje wijsgemaakt dat Zwarte Piet een sleutel heeft voor alle deuren. Maar in dezelfde ademstoot zegt hij dat we een probleem hebben als Piet van kleur verandert. Het recht van witte mensen op een blackface is belangrijker dan het recht van een ander daar aanstoot aan te nemen.

'Ik zal eerlijk zijn: die hele Zwarte Piet is voor mij een gepasseerd station. De slag is nog gaande, maar hij is al aan het verdwijnen. Wanneer heb je voor het laatst een Zwarte Piet op Schiphol gezien? Iedereen snapt dat het niet kan, dat het niet oké is. Everybody knows. Everybody knows.
'Er zijn nog zoveel andere issues die aandacht vragen. We hebben nog zoveel te emanciperen. Let's go.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden