IK KOM TERUG

Tijdens een waar mediaspektakel maakte Rob Oudkerk op 21 januari 2004 bekend op te stappen als wethouder van Amsterdam. Het bezoek aan prostituees aan de Theemsweg werd hem noodlottig....

'Het zijn de huiveringwekkendste momenten uit mijn levengeweest. Ik was mezelf niet meer, werd voortgestuwd door pureangst. Op weg naar die persconferentie zag ik allerleisatellietwagens staan. Tegen mijn voorlichter zei ik: dat heb iknou weer. Geef ik eens een persconferentie, is er ter plekke eenmega-event gaande. Hij keek me geschokt aan en zei, Rob, ik benbang dat ze er voor jou staan. Ineens sprongen er allerleiflitsende fotografen uit de bosjes.

'Ik had negen dagen achter de rug met de ene zogenaamdeonthulling na de andere. Geen moment innerlijke rust gehad. Voorde duur van tien minuten raakte ik in een soort psychose. Ikdacht, die satellietwagens staan daar niet voor diehoerenloperij. Er moet meer zijn! Als ik van Marieke zou gaanscheiden, waren ze niet zo massaal uitgerukt. Nu gaan ze diemoorden ook bekendmaken! Ik ben nog nooit zo bevreesd geweest.Ik wist ook wel dat ik geen moorden had gepleegd, maar ja, zijwisten vast meer. Het is vrij snel weer tot bedaren gekomen.'

Rob Oudkerk (50) legt ruim anderhalf jaar na zijn aftredenzijn benen op een regisseursstoeltje. Met grote zwarte lettersstaat zijn naam op de rugleuning geschreven. Afgelopen weekeindeis het voormalige PvdA-Kamerlid en de ex-wethouder van Amsterdamaan zijn spataderen geopereerd.

Het klooster waarin hij woont, wordt schoongemaakt. Oudkerkserveert koffie in zijn werkkamertje, waar hij gedurende eenaantal maanden zwoegde op zijn relaas van een decenniumNederlandse politiek met als klapstuk de wervelende mediahyperond zijn aftreden. Aan de muur hangen portretten van Oudkerk metzijn vrouw Marieke en de kinderen Olivier en Annabel. In degroene kast zit al zijn archiefmateriaal dat hij voor het boekGeen weg terug heeft gebruikt. De regie lijkt weer terug in zijnbestaan.

'Het gaat beter dan ooit, dat had ik zelf ook niet verwacht.Misschien gaat het zelfs wel beter door die affaire. Om maar methet ellendigste te beginnen: als het gewoon was doorgegaan, denkik niet dat Marieke en ik nog bij elkaar waren geweest. We voelenons nu weer heel erg bij elkaar. Dat is ook de essentie vanalles. Politiek is leuk, maar doet er niet zo heel veel toe.'

U zou volgend jaar 25 jaar getrouwd zijn: dat kan dus gevierdworden?

'Dat weet je nooit, maar het is nu aannemelijk. Marieke zeiin 2000 tegen me dat ze me niet alleen minder aardig vond, maardat ik aan het veranderen was. Niet vanuit haar professie alspsychiater, maar als mijn vrouw.

'Ik heb het in de wind geslagen, onze vakanties waren tochleuk? Ze heeft zelfs gezegd: als dit zo doorgaat, weet ik nietof ik het nog wil. Je bent getrouwd met het stadhuis. Ik ging erniet op in, het zegt veel over mij en het zegt veel over haar.

'Mijn inschatting was dat als ik was doorgedenderd in diepolitieke ratrace als wethouder in Amsterdam, de kans nietdenkbeeldig was geweest dat ze met de kinderen was vertrokken.Erger nog: ik zou het misschien niet eens erg hebben gevonden.

'Dit soort onthullingen zijn toch in 99 van de 100 gevallenhet einde van een relatie. De ochtend na mijn aftreden werdMarieke wakker en ze hield nog evenveel van mij. Mensen zeggendat het dan wel een zielige vrouw zal zijn, dat ze bij me blijft.Ik denk dat het omgekeerd is: ze is de krachtigste vrouw die ikken. In ieder geval werkte die ellende als een wake up-call.'

Trok uw vrouw de oren niet van uw hoofd na die publiciteitover hoerenbezoek?

'Het was nog veel erger. Maar dat is van ons, dat is privé.Ze heeft geraasd, getierd en alles wat je maar kunt verzinnen.We zijn door alles heengegaan waar je maar doorheen kunt gaan.Het wezen van een relatie is dat je elkaar beter maakt. Ik hebMarieke hierdoor slechter gemaakt. Dat is onvergeeflijk en datverwijt ze mij.

'Ze schreef me een prachtige brief, nadat ze het manuscriptin een ruk had uitgelezen. Je hebt me misschien met anderevrouwen belazerd, schreef ze, maar dat is niet eens het ergste.Je was getrouwd met de Bijlmerenquête, getrouwd met hetstadhuis. Dat waren heel diepgaande relaties en daar heb je meniet in betrokken. Dat is uiteindelijk de essentie geworden.Marieke heeft het beeld losgelaten van mijn liefdeloosheid, maarhet blijft een litteken.'

Als je in zo'n existentiële crisis terechtkomt, is het daneen optie om een einde aan het leven te maken?

'Nee, nooit. Ik ben dokter genoeg om te weten dat je erknaldepressief van kunt worden, of suïcidaal. Voor depressiesben ik bang geweest, dat heb ik van mijn vader, mijn moeder envan patiënten gezien. Je kunt drie jaar in een kelder gaanzitten, of emigreren naar Nieuw-Zeeland.

'Maar er kwam geen depressie. Ik heb gehuild en gevloekt.Rationeel dacht ik: dit kan niet het einde zijn, maar een nieuwbegin. Emotioneel lag het anders. Ik sliep niet meer en herkendebij mezelf allerlei verschijnselen die ik mijn praktijk ook hadgezien. Jezelf oppeppen, 'joh, het komt allemaal weer goed', datwerkt ook niet. Mijn psychiater zei: het is een rouwproces vananderhalf jaar waar je doorheen moet.'

U schrijft in uw boek dat u geen cocaïne hebt gebruikt, nietbij heroïnehoeren in de tippelzone bent geweest, geen agent hebtuitgescholden omdat uw achterlicht het niet deed, en dat u nietop kosten van de gemeente naar pornosites hebt gesurft. Hoe ishet dan in godsnaam mogelijk dat u toch aftrad?

'Omdat ik het tussen aanhalingstekens allemaal wél hebgedaan! Daar gaat mijn boek deels over. Als het beeld is gezet,is die beeldvorming niet meer te stuiten. Ten eerste is het waardat ik prostituees heb bezocht. En ik heb thuis pornositesbezocht, ook waar. Ik schaam me er niet voor. De rest was smerigelaster. Je kunt er honderd dingen over zeggen en nul.'

Een tippelzone is het spookhuis van de prostitutie.

'Dat was te veel. Naar de hoeren, vooruit. Maar, in de woordenvan partijvoorzitter Ruud Koole: als je als sociaal-democraatmisbruik maakt van de onderkant van de samenleving, dat kan niet.Een liberaal mag het wel, maar een sociaal-democraat niet. Datbeeld werd bewust neergezet.'

U was kwetsbaar om een aantal redenen. Als PvdA-lijsttrekker,wethouder van Sociale Zaken, huisarts, koketteerde u tot in hetweekblad Margriet met uw gezinsleven. Op de foto met vrouw enkinderen. U had het over de vijf W's die cruciaal zijn voor eenrelatie, waaronder Warmte en Waardering. U zei tegen de kiezer:dit ben ik, vertrouw mij, stem op mij. Dat vloekt met hetbezoeken van de tippelzone aan de Theemsweg.

'Met die analyse heb ik meer dan het verhaal van Ruud Koole.Maar echt: ik heb er geen heroïnehoer gezien. Uit rapportenblijkt ook niet dat die daar lopen. Maar als iedereen het zegt,dan is het kennelijk zo.'

U hebt die prostituees toch geen enquêteformulier lateninvullen, voordat ze bij u in de auto stapten? Bent u slachtoffervan vrouwenhandel? Wordt u gedwongen uw geld af te dragen aan eenpooier?

'Klopt, dat is ook het kwetsbare. Ze spraken Nederlands, maarik kan niet de garantie geven dat ze geen slachtoffer waren. Hetlinke is, dat je dat niet ziet, maar de heroïneverslaving wel.'

Hebt u risico's genomen met uw eigen gezondheid tijdens hethoerenlopen?

'Nee, nee, nee. Het verhaal dat in NRC verscheen na mijnaftreden over die politicus die zich zonder condoom had latenpijpen Grove insinuaties. Dat is dan wel weer een voordeel alsje dokter bent: ik weet wat je ervan kunt krijgen. Lijkt me nietzo leuk.'

In 2000 kreeg u een dreigbrief waarin werd gemeld dat er eenvideo bestond van uw Haagse hoerenbezoek. Gaan dan niet allealarmbellen rinkelen?

'Dat was het moment waarop ik dacht: ik moet niet meer naardie hoerenbuurten, laat ik maar naar een tippelzone gaan. Het wasweinig rationeel beredeneerd. Nu denk ik: man, je bent niet goedbij je hoofd geweest. Nummerborden worden gecontroleerd, er isdaar politie. Maar ik dacht: daar word ik niet herkend. Ik weetniet of er in Den Haag echt een video van is gemaakt, maar hetbriefje lag er en is ook naar fractievoorzitter Ad Melkertgestuurd.'

Hoe reageerde Melkert, de toenmalige fractievoorzitter?

'Die had net zo'n lachje om zijn lippen. Hij zei: we moeteneven praten. Ik doe nu wel lollig, maar het is verschrikkelijkbeschamend. Mijn medewerkster Ellen had de brief opengemaakt enwist het dus ook. Ik ben naar Tweede-Kamervoorzitter Jeltje vanNieuwenhoven gegaan en heb aangifte gedaan bij een Haagserechercheur. Ik heb het Marieke ook verteld, ik wilde nietgechanteerd worden.

'In die periode kreeg ik ook rare telefoontjes thuis. Dat ikop mijn autobanden moest letten. Dat ze wel wisten waar mijnkinderen op school gingen. Ik kreeg een tracer op mijn telefoon.We zijn naar Frankrijk gereden, waar ik een huisje had. Daartrapte ik door de rem heen. De Amsterdamse politie gebeld, diewilde meteen dat ik naar huis kwam. Uit forensisch onderzoekbleek niet dat er sabotage was gepleegd, maar ik heb me er altijdunheimisch over gevoeld. Ik denk maar dat die dreigementen vaneen gek kwamen en dat ik de enige Seat ter wereld had waarvan deremleiding bij het wiel sleet.'

Als het u tegenzat, kreeg u aandrang naar de hoeren te gaan.Maar zit het een politicus ooit mee?

'Ha, ha, ha! Absoluut, het is soms onvoorstelbaar leuk. Toenik als wethouder 250 miljoen euro uit de begroting trok omscholen te laten opknappen, ben ik een week lang zingend op mijnfiets naar het stadhuis gegaan. Maar soms heb je institutioneleof persoonlijke tegenwerking. Mensen die je echt gek maken. Hetis heel binair. Het is altijd een tien of een nul, nooit eenzesje.'

Terug naar waar het allemaal begon: het Groot Dictee derNederlandse Taal. U ging de kroeg in met Tom Egbers en Heleen vanRoyen. U dacht: dat is die spannende vrouw van dat 'geile boek'.Die kan ik dat wel vertellen.

'Dat dacht ik. We gingen naar een kroeg op het Haagse Plein.Het ging over haar boek, waarin seks op internet een belangrijkerol speelt. Toen vertelde ik dat ik thuis was betrapt oppornosurfen door de gemeente. Vond Heleen belachelijk. Naar dehoeren gaan moest kunnen, vonden we allebei. En met oud en nieuwkwam ik wel eens op een feest waar gesnoven werd. Ik niet, ikben er te bang voor, maar het moest wel kunnen vonden we allebei.Een maand later verscheen haar eerste column over ons gesprek.'

Hebt u een flauw idee hoe het komt dat er zo veel mensen zijndie u niet mogen?

'Vraag het ze, zou ik zeggen. Ik kan alleen maar zeggenwaarom ík iemand niet mag, meestal omdat karakters botsen.'

Uw medewerkster voorspelde: ze gaan je pakken Rob. Je branieis te groot, er gaat dreiging van je uit, je vertoont afwijkendgedrag en je kop zit te veel boven het maaiveld.

'Treffender kan ik het niet zeggen. Mensen mogen me toch nietleuk vinden? Zoals Marieke het hier altijd zegt: je bent degrootste lul die ik ken, maar ook wel de leukste.'

U zei vorig jaar dat het heel leeg zou worden in de TweedeKamer als iedereen moest wegblijven, die naar de hoeren ging.Waarom niet óf namen noemen, óf zwijgen?

'Dat is zo, dat heb ik in het heetst van de strijd gezegd,had ik niet moeten doen. Ik dacht altijd wel als ik iemandtegenkwam: mooi, die zal het van mij niet gaan vertellen.'

U schrijft dat het stom was om het niet stiekemer te doen.

'Zoveel mensen zeiden: waarom heb je geen snor voorgedaan.Dat vind ik zo hypocriet. Aan de andere kant valt het me vanmezelf tegen dat ik vermijd over de Spuistraat te fietsen oflangs de Wallen. Dat ik daar niet durf te fietsen! Laat staan datik ooit nog prostituees zal bezoeken.'

Op pagina 421 betuigt u spijt. Kon dat niet wat eerder?

'Jaa de lezertjes hebben het moeilijk! Ik heb geen spijtvan wat ik heb gedaan, dat ik naar de hoeren ging, dat is bijmijn volle verstand gebeurd. Maar in de context van hoe het isgegaan, wat ik Marieke, Olivier en Annabel heb aangedaan, die iktoch heb verraden; als ik daar geen spijt over zou betuigen, danzou ik een monster zijn. Ik vind het verschrikkelijk dat zestienmiljoen mensen dat weten.'

Overweegt u terug te gaan in de politiek?

'Ik kom ooit wel terug in de politiek. Het liefst zou ik alsconsultant binnen de PvdA bestuurlijke problemen elders inNederland te lijf gaan. Ik hoop dat ik met mijn boek Wouter Bosen de nieuwe partijvoorzitter Michiel van Hulten daarvan kanovertuigen. Als daarvoor geen ruimte is, dan ben ik weg. Ik benheel simpel: de komende zes weken wil ik daarover gesprekkenvoeren, de peildatum is 1 januari 2006. Als de partijtop vindtdat ik even geen wethouder moet zijn: prima. Ik hoef geenbeloften over een staatssecretariaatje of een ministerschap.Gebruik mijn talenten dan anders. Wil je mijn talent nietgebruiken, dan geef ik Wouter een hand en zeg: ik bedank voormijn lidmaatschap.

'In het Veereberaad (een brainstorm-club van politici) hebik, samen met VVD-staatssecretaris Mark Rutte leren denken omproblemen los van de instanties op te lossen. Het zou kunnen zijndat daar een politieke beweging uit voortkomt.'

Hebt u een Messias-complex of een Narcissus-complex?

'Narcissus, dat herken ik wel, ik voel me niet de verlosser.Dat narcisme is een negatieve eigenschap, die wordt versterktdoor het vak dat ik heb gekozen.'

Vindt u het moeilijk ergens tweede, derde of vierde te zijn?

'Ik krijg autoriteitsconflicten als degene boven mij zicherop laat voorstaan dat hij gelijk heeft, omdat hij boven mestaat.'

U kon er slecht tegen dat Wallage uw fractievoorzitter was,met Melkert was het ook niet makkelijk, en onder Cohen was hetook behelpen.

'Dank u wel! Melkert beriep zich er niet op. Ik heb gewoonniets met hiërarchie.'

Uw antiautoritaire uitstraling bevalt een aantal kiezers. Maarals u vervolgens zaken moet doen met de politieke kaste, wordtdie houding uw ondergang.

'Het wordt er niet makkelijker op. Daarom vind ik dat hetpolitieke bedrijf niet gebaseerd moet zijn op autoriteit eninstituties, daar word ik stikstapelgek van.'

Waarom zou u bij een terugkeer in de politiek door stress entegenwerking niet weer vervallen in hoerenloperij?

'Dat is een verstandige vraag, die garantie is er niet. Hetzou kunnen. Ik denk nu, met de distantie die ik heb en detijdspanne die ik neem om eventueel terug te keren, dat het nietzal gebeuren. Mijn voormalige politieke assistente en mijn vrouwzijn wel bang dat ik weer in die oude val trap.'

Waarom zou u er zich aan blootstellen?

'Ik ben een hond als ik weer dat gedrag zou gaan vertonen. Danben ik mijn vrouw en mijn gezin kwijt. Marieke zei: als je nietterugkeert in de politiek, word je ongelukkig. Maar als je welterugkeert, word je ook ongelukkig. Dat vond ik wel mooi gezien.'

Uw psychiater heeft gezegd dat u tot uw dood geassocieerd zultworden met die affaire. Kunt u zich daarmee verzoenen?

'Ik hoop dat er een moment aanbreekt, dat voor mensen dieassociatie wordt verdrongen door iets nieuws, als huisarts ofpoliticus. Ik heb het in Den Haag verkloot met Rick van der Ploegen Adri Duivesteijn. We hebben de opdracht van Felix Rottenbergniet waargemaakt. Ik heb het ook door eigen schuld in Amsterdamverkloot.

'Bij de dood van Karin Adelmund zat in de berichtgevingoveral haar huilbui in de Tweede Kamer verwerkt, terwijl dat eenheel klein stukje uit zo'n groot leven was. Als ik vandaag doodneerval, is dat niet alleen goed voor de verkoop van het boek.Dan zal mijn val als wethouder in Amsterdam, de zogenaamdeaffaire, de hoofdmoot zijn. Dat is óók de waarheid.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden