'Ik kies voor kwaliteit op beste plek'

'Ik krijg een heleboel mensen over me heen straks, die heel verdrietig van me worden.' Medy van der Laan (35) maakt zich geen illusies....

Dat is vervelend, vindt Van der Laan. Maar bezuinigingen hebben ook een voordeel: 'Het dwingt tot keuzes, dat is heel gezond.' En aan kritische keuzes heeft het in de jaren van economische voorspoed nog weleens ontbroken. 'Je zag de versnippering: iedereen een beetje, iedereen tevreden houden. Er is iets te veel doorgepolderd.'

Haar zal dat niet gebeuren: 'Ik ben iemand die vindt dat je beter een aantal instellingen in staat kunt stellen de dingen echt goed te doen, dan allemaal half.'

Dinsdag presenteerde Van der Laan haar Uitgangspuntennotitie, met richtlijnen voor het wel of niet subsidiëren van kunstinstellingen. Concrete voorstellen voor de verdeling van de negentien miljoen aan bezuinigingen staan daar nog niet in. 'Die bepaal ik in het najaar, op basis van gesprekken met mensen binnen en buiten de kunstsector.'

Ze heeft daar nog nauwelijks kans toe gehad: pas vier weken geleden trad zij aan als staatssecretaris. En de voormalige medewerker van het ministerie van Binnenlandse Zaken had tot nog toe geen ervaring in het culturele veld.

Toch is de Uitgangspuntennotitie die 'onder enorme tijdsdruk' tot stand kwam 'echt helemaal' haar werk, niet dat van haar voorganger Cees van Leeuwen, noch van haar ambtenaren. Alle beleidsstukken die zij bij haar aantreden aantrof, gingen van tafel, stelt ze. Van der Laan begon naar eigen zeggen from scratch.

Regionale spreiding wordt het speerpunt van haar beleid - en een van de criteria om te bepalen waar wordt gesubsidieerd en waar bezuinigd. Van der Laan wil 'kiezen voor kwaliteit op de beste plek'. En uitgaan van de 'kracht van steden'.

'De kracht van Arnhem bijvoorbeeld ligt in de mode. Dan moet die stad daarin investeren, en niet ook nog een topinstituut willen maken van zijn museum voor beeldende kunst.' Provincies en gemeenten, goed voor tweederde van de overheidssubsidies voor cultuur, wil zij 'stimuleren' hun beleid beter op elkaar af te stemmen. 'Laat mensen in dit kleine landje maar iets verder reizen om iets moois te zien.'

Het criterium van regionale spreiding is niet nieuw, beaamt Van der Laan. 'Maar ik ben niet iemand die vernieuwt om te vernieuwen. Ik zie: dat werkt, dat niet.' Dat is haar kwaliteit, benadrukt ze: 'Ik heb een ongelooflijk goede neus voor goede ideeën. Dat hoeven niet mijn eigen ideeën te zijn, ik kan heel goed de ideeën van anderen combineren tot iets wat werkbaar is.'

Zie verder pagina 15

vervolg van pagina 1

Voor Van der Laan is kunst niet maakbaar

Naar haar zeggen circuleerde Medy van der Laans naam al vanaf januari op lijstjes van de D66-top. Oud-partijleider Thom de Graaf kende haar goed: hij nam haar ooit aan op het ministerie van Binnenlandse Zaken (BZK) toen hij daar ambtenaar was. 'Ik sta bekend om mijn onorthodoxe aanpak', zegt Van der Laan, die in 2002 werd verkozen tot Jong Ambtenaar van het Jaar. 'Alle respect voor mijn collega's, maar ik ben wat onconventioneler dan de standaardambtenaar.'

Als staatssecretaris wil zij de bezem halen door het 'standaard bestuurlijk overleg' tussen ambtenaren die elkaar regelmatig treffen in permanente vergaderstructuren. Ze wil 'informeler' en 'meer brainstormenderwijs' op zoek naar het beste idee, ook met mensen buiten het kunstenveld: 'vertegenwoordigers uit het bedrijfsleven, bestuurlijke creatieven. Samen praten, denken, lachen en probéren.'

In haar Uitgangspuntennotitie neemt ze nadrukkelijk afstand van haar voorgangers en hun politiek gekleurde beleidscriteria. Zoals van Rick van der Ploeg, die kunstinstellingen opdroeg jonger en allochtoon publiek te trekken. Van der Laan: 'Met die doelstelling ben ik het eens, maar niet de manier waarop.' Van der Ploegs regels leidden tot een 'nieuwe bureaucratie' die haar een doorn in het oog is, net als het sociaal-democratische idee dat 'kunst maakbaar is'.

Van der Laan wil minder regels en minder ambtelijke inmenging. 'Culturele instellingen krijgen meer verantwoordelijkheid, de overheid steunt vooral de initiatieven die zichzelf niet kunnen bedruipen: dat is nou typisch D66.' Bij haar aantreden werd ze onaangenaam getroffen door de bureaucratie in de sector, en kwam ze in aanraking met het niveau van het bestuur van kunstinstellingen - 'al langer een zorg van ambtenaren.'

Over de verrichtingen van ouddirecteur en partijgenoot Rudi Fuchs heeft zij geen mening. 'Ik ken de precieze situatie niet bij het Stedelijk, en Fuchs heb ik nog nooit ontmoet.' Maar in het algemeen: creativiteit en bestuurlijk vermogen, inhoudelijk en financieel,zijn 'bijna onverenigbare kwaliteiten'. 'Dat moet beter in balans.'

'Maar ik realiseer me dat dat aan hun is, ik zal het moeten hebben van mijn overtuigingskracht', zegt de staatssecretaris. Hetzelfde geldt voor de zogenoemde autonome kostenstijgingen in de kunstsector. Prijzen en belastingen stijgen, de huren van gebouwen gaan omhoog, toneeltechnici mogen minder lang werken en minder tillen van de arbeidsinspectie waardoor er meer toneeltechnici in dienst moeten worden genomen: al dit soort zaken kosten kunstinstellingen naar eigen schatting zo'n 330 miljoen euro die niet worden vergoed in de subsidies en dus ten koste gaan van hun aanbod.

'Die kostenstijgingen staan niet ter discussie, maar alweer: ik heb geen invloed op inflatiecorrecties of de arbowet', zegt Van der Laan. Geen nood, voegt zij daaraan toe: 'Voor een deel zijn deze kosten het gevolg van extra regels en bureaucratie, en het terugdringen daarvan is beleid van dit gehele kabinet.'

Zij is dan ook al druk in gesprek met de verantwoordelijke collegabewindslieden, en zegt bij hen een open oor te vinden.

Die slag wordt een van de belangrijkste die zij de komende vier jaar hoopt te maken. 'Minder regels en minder bureaucratie: daarop wil ik straks echt afgerekend worden.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden