'Ik kies voor aantrekkelijk voetbal op de weg naar succes'

Voetbal is zeker ook amusement. Alleen winnen is niet genoeg. 'Ik geniet van oehs en aahs in het stadion.' Aldus Peter Bosz, een half jaar coach van Ajax. Zondag wacht PSV.

Ajax-coach Peter Bosz praat met FOX Sports voor de wedstrijd tegen Go Ahead Eagles, 28 augustus 2016.Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Johan Cruijff was en is zijn inspiratiebron, al een leven lang. Peter Bosz (53), trainer van Ajax, ging op zijn zestiende naar het CIOS in Arnhem, om later, na een eventuele profloopbaan, trainer te worden. 'Elke wedstrijd gingen mijn broertje en ik kijken in de Meer, nadat Cruijff was teruggekeerd bij Ajax in 1981. Alleen omdat hij meedeed reden we naar Amsterdam. Ik was bijvoorbeeld bij die wedstrijd tegen Helmond Sport, met de beroemde penalty in tweeën met Olsen.'

Bosz heeft een vriend die uitspraken van Cruijff verzamelde in een boekwerk. Met een glimlach: 'Uit dat boek heb ik geput als trainer. Cruijff zei bijvoorbeeld: in het jeugdvoetbal moet je keepers verbieden om vanuit de handen uit te schieten. En waarom? Een doelman kan niet tot de middenlijn gooien, dus dan gaan backs zich vanzelf aanbieden. Dan krijg je voetbal. Simpele dingen. Zo mooi.'

Simpelweg genieten van voetbal wil Bosz als trainer van Ajax. Zo'n nederlaag met een veredeld Jong Ajax in de beker tegen Cambuur ('schande', oordeelde Bosz over het slappe spel) is dan hoogstens een forse tegenvaller in het proces. Zondag is de topper tegen PSV, als afsluiting voor de winterstop.

'Ik hoor ze weleens praten, analisten als Pierre van Hooijdonk of Ruud Gullit, over 'nieuw realisme' in het Nederlandse voetbal. Dan moet het Nederlands elftal de ballen voor de pot pompen tegen Luxemburg, als het anders niet lukt. Dan denk ik: Pierre, kom op man. Wij zijn Nederland, we spelen tegen Luxemburg. Dan kun je toch niet opportunistisch spelen. Ja, het veld is slecht, maar wij moeten ze toch gewoon kapot spelen, ook met de huidige generatie.'

Hij laat een filmpje zien op zijn telefoon. Mannen van Oranje met wapperende haardossen omsingelen tegenstanders: het Nederlands elftal, tijdens het WK van 1974. Vijf, zes man jagen een tegenstander op en veroveren de bal. Het lijkt trucage, zo snel als het gaat. Overweldigend.

'Of het toeval is of niet, vanaf het moment dat ik het filmpje liet zien aan de spelers, zijn we bij Ajax beter druk gaan zetten. Daar komt ons voetbal vandaan, bij de trainer van 1974 en de spits van 1974, bij Michels en Cruijff. En moet je eens kijken hoe ze toen druk zetten, ook Cruijff, hoe ze dat deden als team. En je kunt alleen zo spelen als je achterhoede durft mee te doen, als je compact staat.'

Zo wil hij het zien. 'Ik hoop voetbal te spelen dat supporters aanspreekt. Mijn hele trainersleven heb ik een idee van voetbal waarnaar ik graag kijk.'

Hij begon als trainer bij AGOVV. Bosz wist niet wat voor type hij zou zijn. 'Ik ging op de bank zitten, kijken naar de jongens die ik trainde. Totaal onervaren. Ik merkte alleen: als de tegenstander de bal had, vond ik het niet leuk. Ik wilde zelf het initiatief.'

Hij herinnert zich Patrick Patty, een topper in Apeldoorn. 'Hij had makkelijk eredivisie kunnen spelen. Ik kwam hem dronken tegen in de kroeg. Hij zei: Ik zou weleens onder jou willen voetballen. We zijn amateurkampioen van Nederland geworden. Ik probeerde gewoon zoveel mogelijk goede voetballers bij elkaar in een elftal te zetten, omdat we dan minder snel de bal zouden verliezen. Later ging ik kijken welke details daarbij kwamen kijken en hoe ze moesten staan.'

Hoe belangrijk is amusement in voetbal?

'Dat is waar het uiteindelijk om draait. Dan zeggen veel mensen: winnen. Maar dat is onderdeel van het amusement. Supporters willen winnen, succes. Maar ze willen ook worden vermaakt met aantrekkelijk voetbal. En ja, dan kun je discussiëren over wat aantrekkelijk voetbal is. Ik geniet van oehs en aahs in het stadion, maar we moeten ook winnen. Die combinatie is mogelijk.'

Een stroming zegt, in moeilijke tijden: laten we het amusement maar even vergeten en eerst resultaat halen.

'Dat is toch te gek voor woorden. Daar erger ik me kapot aan. Ik vind het een schande. Hoe durf je dat te zeggen? Mensen betalen ik weet niet hoeveel geld om alleen met 1-0 te zien winnen? Ja, er zijn fanatiekelingen die zeggen: dat is voldoende voor ons. Maar een heleboel anderen willen genieten van het spelletje. Met alleen winnen nemen ze geen genoegen. Ik ook niet.

'Ik kies voor aantrekkelijk voetbal op de weg naar succes. Het is aan ons om te zorgen dat aantrekkelijk, aanvallend voetbal ook tot succes kan leiden. Zo zijn we toch ook groot geworden in Nederland. Het voetbal van Barcelona is gestoeld op de visie van Cruijff. Michels en Cruijff hebben die Nederlandse stijl samen neergezet. Het gaat om dominantie.'

Bosz stelt een wedervraag: welke ploeg lijdt het meeste balverlies, als Ajax tegen Excelsior speelt? Hij antwoordt zelf: even vaak. 'Of je nu Duitsland - San Marino hebt, of welke wedstrijd ook, de teams lijden even vaak balverlies. Alleen heeft de ene ploeg de bal veel langer dan de andere. Waar het om gaat is: hoe staan we als we de bal verliezen? Daarop focussen we ons.

'Nog een feit: onze beste wedstrijden dit seizoen zijn de wedstrijden waarin we het minste lopen. Dat is ook logisch. Als we de bal verliezen en we moeten dertig, veertig of vijftig meter lopen om die te heroveren, lopen we veel meer dan wanneer we sprints van slechts vijf of tien meter trekken. Dus hoe beter we onze vijfsecondenregel uitvoeren, hoe minder we hoeven te lopen.' In de vijfsecondenregel dient Ajax de bal binnen vijf seconden terug te veroveren, na balverlies.

'Dat soort informatie haal ik uit data. Jarenlang is gezegd dat balbezit niks zegt, maar in wedstrijden als tegen NEC en Panathinaikos hadden we 70 procent balbezit, meestal op de helft van de tegenstander. Als we de bal daar verloren, hadden we hem snel terug. Dus hoefden we niet veel te lopen.'

Donderdag, Cambuur - Ajax voor de beker. Peter Bosz staat op het punt te wisselen: Kasper Dolberg, Lasse Schöne en Amin Younes. Het zal niet helpen, Ajax verliest met 2-1.Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Wie speelt mooi voetbal tegenwoordig?

'Jorge Sampaoli vind ik geweldig, de trainer van Sevilla. Heel bijzonder. Sevilla wisselt veel van systeem, ook binnen een wedstrijd. Bij Sevilla - Barcelona zei ik tegen mijn vriendin: ik kom zo. Maar ik ben de hele wedstrijd blijven kijken. Het is interessant dat Sampaoli mensen op posities inpast, waarbij je denkt: huh, hij op die positie? Dat zijn we hier ook het doen. Niemand had Schöne op zes verwacht of Sinkgraven als linksback. Ja, zeggen mensen dan, internationaal kan dat niet. Ik geloof dat Ajax zich nog nooit zo vroeg heeft gekwalificeerd voor de volgende ronde.

'Een van de belangrijkste wijzigingen in ons voetbal-dna moet zijn dat, wanneer je de bal verliest, de eerste reactie niet moet zijn om achteruit te verdedigen, maar vooruit. Dat is een groot verschil. Het heeft met denken te maken, met één of twee seconden.'

Hij is positief over de ontwikkeling van Ajax, van Sinkgraven bijvoorbeeld. 'Die staat binnen een jaar in het Nederlands elftal. Dat kan niet anders. Vleugelverdedigers zijn in het huidige voetbal vaak wat centrale verdedigers vroeger waren. Zij verzorgen de opbouw. Zij moeten goede voetballers zijn.'

Waar kijkt u zelf nog meer graag naar?

'Ik volg Guardiola. In mijn Heracles-tijd keek ik 1 procent van de tijd naar de tegenstander, voor de rest naar onszelf. Van Guardiola leerde ik naar de tegenstander te kijken, om er zelf beter van te worden. Als wij de bal hebben, welke spelers van de tegenstander zakken dan naar eigen helft? Zij zijn de eerste spelers die aanspeelbaar zijn als de tegenstander de bal verovert.'

Hij las het boek Herr Pep over een jaar Guardiola bij Bayern. 'Ik heb zoveel onderlijnd. Daar staat alles in; waarom Guardiola al die banden bekeek van tegenstanders, waar hij dan op lette. Dat heeft allemaal te maken met verdedigend goed staan. Want als jij zo aanvallend wil spelen, moet je niet telkens worden weggecounterd.'

Dus bij Ajax kijkt u meer naar de tegenstander dan bij Heracles, terwijl je dat andersom zou mogen veronderstellen?

'Ja. Maar ik kijk om te weten wie we moeten dekken, hoe ze de counter kunnen spelen.'

Hij is liefhebber, zo simpel is het. 'Het EK was toch vreselijk. Nee, ik heb niet genoten van winnaar Portugal. Nu hoor je soms dat iedereen zo zou moeten spelen omdat het effectief was. Terwijl Portugal de eerste wedstrijd daarna van Zwitserland verloor omdat Ronaldo niet meedeed.

'Wij zijn in Nederland op een bepaalde manier heel succesvol geweest. Dat is gekomen, bij deze club, toen Michels anders ging denken over bijvoorbeeld professionalisme. Twee keer op een dag trainen. Alleen met voetbal bezig zijn. De manier van voetballen, met Cruijff samen. Ze durfden anders te denken. Dat is de kracht geweest van dat hele kleine voetballandje. Als wij nu achter landen aanlopen die alleen vanuit de omschakeling voetballen, verliezen we het altijd, ook omdat we bij de clubs minder geld hebben. Dat moeten we juist niet doen. Ik denk dat we gewoon moeten durven.

'Ik geloof trouwens wel in de Duitse aanpak. Behouden wat goed is en kijken wat we daaraan kunnen toevoegen. Dat is interessant. Praten over intensiteit dus, over hardheid, over minder zeiken. Modern denken is goed, maar dat is iets anders dan elkaar napraten. Ik wil alleen praten over hoe ik het wil hebben, over opbouw, balcirculatie, tempo maken door linies over te slaan. De filosofie begint door te dringen. Onze manier van spelen vergt anticipatiespelers. Zij zien wat er gaat gebeuren, niet wat er al gebeurd is.'

Gedurende het seizoen nam het aantal tegendoelpunten uit spelhervattingen fors af. Ziyech kwam alsnog. Dolberg is ontbolsterd, Riedewald verdween als aangewezen controleur op het middenveld naar de bank, omdat Schöne de nieuwe vondst was.

'Het moeilijkste aan mijn vak is spelers teleurstellen. Het kost me geen moeite een speler te passeren die er met de pet naar gooit, of die zich misdraagt. Maar wel als hij echt zijn best doet, zoals Riedewald. Hij speelde goed als linker centrale verdediger, toen ik hem vroeg voor het team naar zes te gaan, als controlerende middenvelder.

'Van Michels leerde ik dat het gaat om het middenveld, dat moet in balans zijn. Die balans was er niet. Het ging met hem al een stuk beter omdat hij niet te pas en te onpas wegliep. Maar in balbezit kijkt hij van nature niet meteen vooruit, maar opzij of achteruit. Dat had ikzelf ook als speler. Ik wil daar een type als Wim Jonk. Schöne dus.'

Bosz is, op rare uitglijders als tegen Cambuur na, redelijk tevreden over Ajax, dat het publiek meer verwent dan de laatste jaren, waarbij hij het voordeel heeft van nieuwe publieksspelers als Dolberg, Traoré en Ziyech. Bosz houdt alleen niet van vergelijken met voorheen. 'Ik vind het heel vervelend dat alles wat ik zeg, over hoe ik over voetbal denk, wordt afgezet tegen Frank de Boer. Het spel van nu zou het tegenovergestelde zijn of zoiets. Onzin. Ik heb veel respect voor wat Frank heeft bereikt. Vier titels, ik wilde dat ik er nu voor kon tekenen.'

Peter Bosz

1963
Geboren in Apeldoorn

1981
Middenvelder bij Vitesse, AGOVV (amateurs), RKC, Toulon, Feyenoord, JEF United (Jap), Hansa Rostock, NAC.

1993
Landskampioen met Feyenoord

1992, 1994, 1995
Winnaar KNVB-beker
8 interlands.

1999
Trainer bij AGOVV, De Graafschap, Heracles, Feye-noord (technisch manager), weer Heracles, Vitesse, Maccabi Tel Aviv en Ajax.

2002
Landskampioen amateurs AGOVV

2005
Kampioen eerste divisie Heracles

2012
Bekerfinalist Heracles

Bosz heeft twee zoons uit een eerdere relatie van wie Gino prof is bij Cambuur.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden