'Ik kan slecht tegen klagende mensen'

Humor is een levenselixer voor cabaretier en programmamaker George van Houts (45). Hij beleeft een toptijd in zijn leven, maar pas op: 'De keelkanker kan elk moment toeslaan.'..

'Kijk, die man daar. Er hoeft maar dít te gebeuren of je komt net als hij in de goot terecht. Loop je opeens dakloos uit de vuilnisbakken te vreten; iedereen kent dat scheermes. Daar ben ik nou wel eens bang voor.' Alle hoofden op het Rem brandtpleinterras wenden zich naar de dronken zwerver die even de loomheid verjaagt met zijn onsamenhangende klacht tegen de wereld. George van Houts neemt kleine slokjes van zijn verse jus. 'Ik kan me heel goed voorstellen dat er dingen gebeuren in je leven waardoor je het niet meer redt en door je hoeven zakt. Het gevaar bij mezelf is verslavingsgedrag. Je ziet ze wel eens in het café zitten, van die acteurs die geen werk meer hebben en zwaar bezopen zitten te zijn. Een gruwelijk beeld. Het is een van mijn toe komstangsten.'

Toch was hij nooit zo ver verwijderd van zijn zelf opgeroepen schrikbeeld als nu. Op een steenworp afstand staat zijn naam op de gevel van cabarettempel De Kleine Komedie. Met hun programma Hard Optreden zijn George van Houts en Tom de Ket een van de meest succesvolle cabaretduo's van het land. Het nieuwe vpro-cultuurprogramma r.a.m. dat Van Houts presenteert met Pieter Bouw man 'twee eigenwijze mannen met brillen' sloeg aan, ondanks het late tijdstip van uitzending. Radio Bergeijck, een satirisch radioprogramma, ook met Pieter Bouwman, mag alweer een nieuw seizoen in.

En nog zo wat van die dingen. 'Ik zeg ieder uur tegen mezelf: dit is de toptijd in je leven, geniet er nou van, de keelkanker kan elk moment toeslaan. Daar zit iets in van dat oude Nederlandse calvinisme ja.' Maar het leven kent zijn eigen satire. Zo zat hij onlangs na de live-uitzending van r.a.m nog wat te praten met Pieter over dat het zo ongelooflijk goed gaat met hem succes op het toneel, leuk gezin, huis, boot, scooter en dat zo veel voorspoed misschien ooit betaald dient te worden, moest hij even later thuis op teletekst lezen dat hij een serieuze prijs in de Staatsloterij had gewonnen. 'Daar moet ik dan zelf ook wel om lachen. Buiten alle moraal die ik over tafel gooi, is humor een eh levenselixer.'

Spijkerman-publiek

De humor mag voorop staan, de dominee is nooit ver weg. Het is dan ook niet vreemd dat Freek de Jonge een van zijn helden was op de middelbare school. 'Freek en het Werk teater hebben me naar het toneel gebracht. De worsteling tussen de komiek en de dominee herken ik heel sterk.' Hoe de zaal soms ook dubbel ligt over de twee narrige mannen of de hypocriete typetjes op het toneel, er moet inhoud zijn. '90 Procent van het cabaret is tinnef tegenwoordig. Het is Veronica, inhoudsloos grappen maken. Er is een overaanbod. Cabaret is een raar soort volksvermaak geworden.'

De cultuur legt het af tegen het entertainment wil hij maar zeggen. Hij gruwt van de behaagzucht onder zijn vakgenoten, grappenmakers die goedkoop inhaken op de omvang van politica zus of het kapsel van politicus zo de cabaretier als slaaf zijn van zijn eigen publiek.

Na een wisselvallige carrire bij het gesubsidieerde toneel besloot hij in 1996 met Tom de Ket tot een sprong in het diepe. Dat daar een crisis aan vooraf moest gaan hij verliet het ro-theater met ruzie had ook weer te maken met de vrees om het op eigen kracht te proberen. Het bleek, op het krijgen van kinderen na, het beste besluit in z'n leven. Het cabaretduo stelde zichzelf wel een voorwaarde: 'We willen ons eigen ding blijven doen. Je eigen brood bakken en hopen dat de mensen het lekker vinden, niet eerst vragen wat ze willen, het is óns brood.'

'Ik zeg wel eens als ik door het gordijntje naar de zaal kijk: we hebben weer Jack Spij ker man-publiek, en dat bedoel ik dan niet positief. We hebben natuurlijk wel meegesurfd op die golf van belangstelling voor het cabaret. Toen we voor onszelf begonnen, stonden we in kleine zaaltjes die dan halfvol waren. Zes jaar later staan we in volle zalen, maar worden we ook wel eens gestraft door die populariteit van cabaret. Omdat iedereen er tegenwoordig heen gaat, gaan ze al lachen als je opkomt. Het is dat vreselijke abonnementenpubliek. Ze gaan niet naar een voorstelling, ze gaan niet naar jou als artiest, nee, ze gaan op dinsdag. Je hoort zo'n man in de zaal tegen z'n vrouw zeggen: wat krijgen we vanavond? Ik dacht dat we dans hadden.'

Angstaanjagende types

Het gebeurde een paar weken eerder in de provincieplaats x. De zaal hinnikte, het moest en zou een bonte avond worden, van enige wisselwerking tussen de inhoud en de reactie van de zaal was geen sprake. Voet balpubliek bij een tenniswedstrijd. 'In 95 procent van de gevallen gaat het goed, maar dat was een vreselijke avond. Het publiek, zeggen wij altijd, moet ook talent hebben. Het is onzin dat het publiek altijd gelijk heeft. Dat is die Joop van den Ende-school: als een avond niet lukt, heeft de artiest het fout gedaan. Dat geloof ik dus niet.'

Ontregelen wil hij, in plaats van behagen. 'Elke voorstelling die we maken is een aanklacht, een onderzoek. Maar wel met humor gebracht, anders word je een vervelende calvinist.' De aanklacht in Hard Optreden betrof met name het lpf-stemmende deel der natie. 'De grote bek die normaal in de beslotenheid van de voetbalkantine of het café z'n zegje deed, kreeg plots de ruimte. Ik heb me nooit bedreigd gevoeld door allochtonen, maar de laatste jaren begon ik me ongemakkelijk te voelen door het gedrag van Ne der landers.

'Dat was tijdens de opkomst van de lpf, angst aanjagende types, niet zozeer door kwaad willendheid, maar door hun domheid. Als intel lec tueel en kunstenaar was je opeens een bedreigde diersoort. De hypocrisie die er daarvoor ook altijd was, werd opeens ontmaskerd. We zijn helemaal geen ethisch hoog staand land, terwijl we toch dat imago graag koesteren. Ik ben heel erg blij dat het zo'n fiasco is geworden en dat ze dat zelf gedaan hebben.'

De dominee kijkt ook dit keer om de hoek. 'Al die zaadjes van dat gedrag zitten ook in mij hoor. Ik zeg steeds: alle klootzakken die ik speel zitten in mijzelf en ik hoop dat ik ze eronder houd.' In Hard Optreden speelt hij een scne waarin een keurige man, d66-stemmer, zich verliest in een seksuele fantasie met de vriendin van z'n zestienjarige dochter. Virtueel neuken op het podium. De zaal lacht er ongemakkelijk bij, ontregeld.

'We goochelen met onze eigen angsten. In dit geval de angst: als ik maar niet zo word, dat je je als middelbare man in een midlife-crisis verliest in seksuele fantasieën over de vriendinnetjes van je dochter. Ik stem al jaren d66, en de naam van de dochter in die scne is ook werkelijk de naam van mijn eigen dochter. Het was iets wat ik eigenlijk niet durfde. Ik móet in iedere voorstelling een scne doen die ik eigenlijk niet durf, waarvoor ik repetitie-angst heb. Ik móet steeds een stap verder.'

Hij is van het type dat z'n angsten te lijf gaat door zichzelf ermee te confronteren. De aanschaf van een grote zwarte hond hielp hem ooit over zijn hondenangst heen. 'Het is geen bezwering, het is meer dat ik mezelf bewust wil houden van de dingen om me heen. Nu het allemaal zo goed gaat, ben ik op een bepaalde manier ook een soort hedonist geworden, terwijl ik een hekel heb aan mensen die alleen hedonist zijn. Ik heb inmiddels een boot en nu wil ik weer een nieuwe boot. Je moet dat soort dingen goed in de gaten blijven houden bij jezelf.'

Cocaïneverslaving

Onbehagen en negatieve emoties, zo heeft de ervaring hem geleerd, zijn heel makkelijk los te kloppen. Je hoeft maar te roepen dat het een schande is en het publiek roept je na. 'Maar er zijn altijd problemen in de samenleving, en dat vergeten heel veel mensen. Als er geen problemen zijn, organiseren we ze zelf. Wanneer de wachtlijsten zijn opgelost, wordt het de hondenpoep en als de hondenpoep is verdwenen, is het een losse straattegel. Ik realiseer me al zeker twintig jaar één keer per week dat we in een van de meest welvarende landen van de wereld wonen. Natuur lijk zijn er wachtlijsten en files, maar dat is toch

peanuts vergeleken bij de problemen in de meeste landen?!'

Dat drong met een schok tot hem door toen hij achttien jaar geleden de benen nam om een beginnende cocaïneverslaving de kop in te drukken. 'Ik moest weg, ik zat hier zwaar in het nachtleven en zag het niet meer zitten. Ik heb geld geleend van de bank en ben gaan zeilen in de Cariben. Op het water heerste een heel rijk leven, veel Amerikanen met dure jachten. Ze gingen aan land om die arme mensen te filmen, voor thuis. Het geld vloeide weg naar Amerika of Europa en de mensen op die eilanden bleven straatarm. Ik vond ik het heerlijk op het water, maar aan land schaamde ik me kapot.

Op een nacht nam een kreeftenvisser me mee naar zijn hutje en bood me daar zijn vrouw aan. ”Beautiful woman. You pay, you have.” Ik was in een klap genezen van m'n verslaving, maar ik liep wel een culture shock op. Ik schaamde me voor het soort mensen waar ik zelf in feite bijhoorde. Weer dat calvinisme h.' Het voelde als een emmer koud water in zijn gezicht. 'Ik was toen ook een klager. Ge frustreerd. Ik besefte meteen: oh meneer vindt zichzelf zielig!'

Sindsdien bestrijdt hij de klager in zichzelf. 'Ik heb daar een raar soort hardheid in. Er zal psychologisch wel meer achter zitten, maar ik kan slecht tegen klagende mensen.' Vier jaar geleden ontdekte hij met Tom de Ket een soort 'enge, Ratelbandachtige methode' om tegenslagen en frustraties te lijf te gaan. Het was tijdens een interview de interviewer is bij deze gewaarschuwd. 'Het ging toen met onze voorstelling niet zo goed als we hadden gehoopt en we waren al maandenlang aan het klagen.

'Opeens hadden we gelijktijdig een klik: nee, we moeten het omdraaien. Moet je kijken wat we hebben: we zitten hier in het repetitielokaal, we doen wat we leuk vinden, we hebben een leuk leven. Je kunt het leven sturen, je bent acteur, je kunt je eigen leven spelen.' Van Houts hoor de het zichzelf letterlijk zeggen tegen die interviewer: 'Het gaat om het plezier van het spelen. Ik sta elke avond anderhalf uur op het toneel precies te doen wat ik zelf wil. En de kinderen en de bank hebben niets te klagen.' Nu: 'Het werkte, niet alleen door dat interview natuurlijk. Klagen, alleen het negatieve zien, is ook een verslaving, en je legt de verantwoordelijkheid voor wat er mis is dan meestal buiten jezelf.'

Tel uw zegeningen: 'Ik probeer heel sterk in het heden te leven.' Zijn vader was altijd bezig voor later, en later ging hij dood. 'Hij is eigenlijk mijn grootste drijfveer, hij liet me zien hoe het níet moet. Het was een man van de opbouwgeneratie die altijd hard had gewerkt. Vormelijk, doe maar gewoon, denk aan de buren, spaar je wel voor later jongen?! Hij stond zo verantwoordelijk in het leven, dat hij niet kon genieten. Hij had een reclamebureau, maar eigenlijk was hij daar te eerlijk voor. Van die teksten als: ”wast witter dan wit”, zou hij nooit schrijven. Door allerlei toestanden is zijn bureau overgenomen door Amerikanen en toen moest hij dat soort dingen opeens wel schrijven. Binnen een jaar was hij kapot. Zijn kinderen, mijn oudere broers en zussen, gingen ondertussen de losgeslagen hippiekant op. Hij werd uitgelachen: ”jij burgerman”.'

Saai mannetje

De burgerman is een vast personage in de voorstellingen van Van Houts en De Ket. 'Ik speel die burgerman, Tom is meer de vrijgevochten bon-vivant. Zo is het in ons echte leven ook een beetje. Ik lijk op m'n vader.' Ook in het reclamespotje waarin het duo de koffieheren Kanis en Gunnink speelt, blijft die rolverdeling intact. Het narrige versus het frivole. Het is jouw idee, maar ik heb het bedacht.

'Een saai mannetje, die Kanis. Een saaie reclame ook en daarom is het een soort anti-reclame. We hebben zelf aan die teksten meegewerkt, omdat het van ons moest blijven. Het is ons soort humor.'

Van Houts is niet bang dat hij voortaan alleen voor de heer Kanis wordt aangezien. 'Ik krijg voornamelijk leuke reacties en heb er tot nog toe alleen voordelen van. Als ik door de reddingsbrigade van het IJsselmeer geplukt moet worden bijvoorbeeld, omdat de motor van m'n bootje het heeft begeven. Ha meneer Kanis! Meteen goed, maar je moet er niet te lang mee doorgaan.'

De kunst van het genieten heeft hij inmiddels aardig onder de knie. Zijn 45ste verjaardag vierde hij onlangs in een chique restaurant met vrienden en collega's. 'Prachtig, zulke grote dekschalen en dan zo'n piepklein gerechtje eronder.' Hij viert het leven. In augustus gaat hij trouwen met zijn jarenlange partner, de actrice en regisseuse Leonoor Pauw. 'We zijn al zeventien jaar bij elkaar. Het is een soort bezegeling.' Een huwelijk na een periode waarin velen al een scheiding of twee achter de kiezen hebben? Waarom nu pas? 'Angst. Angst dat het juist dan fout gaat.'

Je kent vast wel van die stellen die een huis gaan verbouwen, en als het dan af is, gaat het mis. Ik heb wel schrik gehad van het huwelijk als instituut, omdat ik als kind veel slechte huwelijken heb gezien. Maar als je zes, zeven jaar bij elkaar bent, is dat ook een soort huwelijk. Je kunt dan wel halsstarrig dat papiertje niet willen halen, zodat je denkt dat je wat makkelijker wegkunt, maar dat is niet zo.'

Het seizoen loopt ten einde; r.a.m. heeft een zomerstop, Hard Optreden loopt nog tot eind mei. Daarna heeft hij even wat minder te doen, maar de rust is van korte duur, want de Parade staat voor de deur. George van Houts doet daar twéé voorstellingen. Met Leopold Witte, Kees van der Voorn en Eddie B. Wahr staat hij in Don Juan Tenorio, met Tom de Ket doet hij een compilatie uit Hard Optreden. Vijftig avonden, de hele zomer door. Als er al zorgen zijn, zitten ze in het dreigende tijdgebrek: 'Twee jaar geleden was ik blij dat ik met zo weinig werkuren zo'n leuk leven had, maar nu is m'n tijd dichtgeslibd. Wanneer je me toen had verteld dat ik dan een seizoen live tv-uitzendingen had gedaan, had ik je voor gek verklaard. Ik hol van het een naar het ander, omdat ik het allemaal zo leuk vind. Maar eigenlijk zou ik wat moeten afstoten.'

In pret verpakt

In oktober moet er weer een nieuwe voorstelling zijn. Die zal Dolle Pret gaan heten, 'met kapitalen' de poster wordt een satirische variant op de kluchtaffiches van John Lanting 'met gegarandeerd zo veel lachsalvo's'. 'Ik hoop', zegt hij met een haast satanisch lachje, 'dat het onze meest nare voorstelling wordt!' Niet alleen de cultuur dreigt immers te verdwijnen onder de modderlaag van het lege entertainment. Zoals het publiek niet altijd gelijk heeft, zoals de klant niet altijd koning is, kan ook de kiezer zich vergissen en in diens kielzog de politici.

Hij hoorde het laatst Wouter Bos zeggen op Ontbijt-tv: ”We moeten de markt op, naar de mensen toe.” 'Onzin natuurlijk. Ik krijg dan een soort opstandigheid. Laat de mensen maar eens een keer de krant gaan lezen. Na wat er vorig jaar bij de verkiezingen is gebeurd, lijkt het of iedereen massaal op de knieën moet. Mea culpa het is nu alléén maar Jip en Janneke-taal. Het ergert me dat veel mensen niet weten in wat voor land ze leven, dat er niet wordt gestemd op de inhoud van een partijprogramma, maar op het kontje van Wouter Bos.

'Alles moet blijkbaar in pret worden verpakt. Ik vind dat veel Nederlanders heel licht zinnig omgaan met de vrijheid waarin we leven, met de welvaart, en de verplichtingen die dat geeft. Alles lijkt een recht geworden. Recht op welvaart, recht op geluk.'

Eigenlijk zou er een inburgeringscursus moet komen voor alle Nederlanders, peinst hij, zodat ze weten waarop ze stemmen, wat de gevolgen daarvan zijn, en dat je behalve rechten ook plichten hebt. Zijn vrienden verklaren hem wel eens voor gek omdat hij géén moeite doet de belasting te ontduiken. Want hij blijft ook in deze tijden van financiële voorspoed tegen zichzelf zeggen: de scholen, de gezondheidszorg, de straten, daarvoor moet je belasting betalen.

Speelt de prediker hier weer op? 'Oh asjeblieft, je moet overal wel de humor van blijven inzien, je moet kunnen blijven lachen en op het toneel de absurditeit laten zien van de dingen. Ik ben geen geen heilige hoor, ik doe geen vrijwilligerswerk, ik ga in m'n vrije tijd niet zwakzinnigen hun mond afvegen, ik doe niks in de gemeentepolitiek. En wat er ook mis gaat, je moet het wel kunnen blijven relativeren.' Behalve de lichtzinnige en de hedonist dient immers ook de calvinist met kracht te worden bestreden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden