'Ik houd niet van poespas, water is water, aarde is aarde'

Choreografe Krisztina de Châtel viert jubileum. 'Ik ben een ontplofferig type. Ik kan niet anders dan direct zeggen wat ik vind....

's Nachts, zegt ze, moet ze zichzelf dwingen om haar ogen te sluiten. Om niet meer om zich heen te kijken. Haar ogen zijn altijd bezig. Alles willen ze zien. Op het station: hoe mensen lopen. In de trein en de tram: welke lichtjes voorbij schuiven. Op de fiets: wat links en rechts voorbij komt. En buiten: hoe mooi de vogels zich groeperen.

Beeldend kunstenaar Peter Struycken attendeerde haar ooit op de esthetiek daarvan en sindsdien kan ze nooit meer naar de lucht kijken zonder zwermen vogels te spotten.

Al vanaf haar jeugd voelt Krisztina de Châtel (58) deze innerlijke drukte 'die erom schreeuwt geordend te worden'. Het is haar drijfveer om dans te maken: minimal dance, waarin de vorm de emotie pas prijs geeft bij eindeloze herhaling. Zondag viert De Châtel het vijfentwintigjarig jubileum van haar dansgroep, met een compilatie van haar choreografieën en de presentatie van een boek over haar leven en werk, Krisztina de Châtel, Dwars door de ruimte.

Het veroveren van de ruimte ziet ze als haar opdracht, sinds ze veertig jaar geleden begon te choreograferen. En dwars, dat is ze ook, erkent ze zelf. 'Ik ben een ontplofferig type. Fel. Ik kan niet anders dan direct zeggen wat ik vind. Zeker als ik gelijk heb. Nederlanders vinden dat confronterend. Ik heb die karaktertrek van mijn vader.'

In 1943 werd ze in Boedapest geboren uit een Hongaarse arts en een Nederlandse 'mecenas'. Met dat laatste doelt ze op de gastvrijheid van haar moeder bij wie musici en beeldend kunstenaars altijd terecht konden. Kunst hing in huize De Châtel altijd in de lucht. Tijdens de lange wandelingen van school naar huis ontdekte ze haar gevoel voor ruimte: 'Boedapest is een prachtig open stad, met een brede rivier, bergen en talloze bruggen. Ik heb nog altijd oog voor stedelijke architectuur, al mis ik de leegte in Amsterdam.'

Haar dansidioom wordt getekend door een spanning tussen formele patronen en onderhuidse emoties. Die komen vooral vrij wanneer de dansers de grens van uitputting naderen. 'Ik stop altijd net voordat ze echt helemaal kapot gaan. Ik houd niet van poespas. Voor mij geen passen met symbolische betekenis. Water is water, aarde is aarde.'

Dans staat bij De Châtel altijd in dienst van een concept: 'Ik maak niet zomaar een dansje op muziek. Alle verhoudingen ten opzichte van het toneelbeeld moeten precies kloppen.'

De relatie tussen dans enerzijds en beeldende kunst en architectuur anderzijds leerde ze te intensiveren tijdens haar opleiding aan de Duitse Folkwangschule van Kurt Jooss. 'Mijn ogen gingen pas echt open bij Koert Stuyf in Amsterdam. Ik herkende zijn gevoel voor het architectonische, de soberheid en zijn poging om los te raken van de inhoud.' Haar minimal dans leverde een lange lijst op met monumentale choreografieën .

Ze heeft nauwelijks iets gemist, de afgelopen vijfentwintig jaar, zegt ze. Behalve de mogelijkheden om internationaal door te breken. 'Festivals spelen op safe door altijd het Nederlands Dans Theater te programmeren. Cultureel attachés zouden veel actiever moeten zijn in hun ondersteuning.'

En kinderen? Had ze die willen hebben? 'Nee, daar ben ik veel te egoïstisch voor. Die kinderen zouden moeten wachten op mijn creatieve uitspattingen. Aandacht geef ik toch het liefst aan mijn dansers. Door het leeftijdsverschil zijn zij bijna mijn kinderen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden